“AI giống trợ giảng hơn là người làm bài hộ”: Sinh viên dùng AI thế nào sau khi Thông tư 49 có hiệu lực?

Thông tư số 49/2026/TT-BGDĐT của Bộ Giáo dục và Đào tạo có hiệu lực từ ngày 15/8/2026, lần đầu tiên quy định cụ thể việc sử dụng trí tuệ nhân tạo trong đào tạo, kiểm tra, đánh giá và nghiên cứu khoa học. Văn bản xác định AI là công cụ hỗ trợ, không thay thế trách nhiệm học thuật của người học, và dùng AI để gian lận bị xếp vào hành vi vi phạm liêm chính học thuật.

Điều đó không có nghĩa là sinh viên phải bỏ ChatGPT hay Gemini. Nó có nghĩa là cách dùng phải kiểm chứng được. Và trong thực tế, cách dùng kiểm chứng được đòi hỏi một thao tác rất cụ thể: mở tài liệu gốc ở một bên, công cụ AI ở bên còn lại, rồi đối chiếu.

Cùng một cách làm ở bốn ngành khác nhau

Điểm chung giữa các sinh viên đang dùng AI hiệu quả là họ đặt nó ở đầu quy trình chứ không ở cuối.

Ngọc Mai, 20 tuổi, sinh viên năm 2 Đại học Ngoại thương, mô tả cách bắt đầu một chủ đề mới: “Mình dùng ChatGPT nhiều nhất ở bước bắt đầu, kiểu một chủ đề mình chưa biết nên đọc từ đâu thì hỏi nó gợi ý các khái niệm, từ khóa tiếng Anh hoặc những hướng cần tìm hiểu. Sau đó mình vẫn phải mở tài liệu gốc ra đọc và kiểm tra lại”.

Lý do cô bạn tránh cách làm ngược lại cũng rất thực tế: “Mình không thích cách đưa luôn đề bài vào rồi lấy câu trả lời của AI để nộp, vì làm thế vài lần là đến lúc thi hoặc bị hỏi sâu hơn mình không biết giải thích gì cả”.

Quỳnh Anh, 21 tuổi, sinh viên năm 3 Học viện Ngoại giao, cô bạn dùng nhiều công cụ song song cho các mục đích khác nhau: “Có những bài mình dùng cả Gemini lẫn Claude chứ không cố định một ứng dụng. Ví dụ Gemini để tìm nhanh một vấn đề, Claude để đọc một đoạn tài liệu dài rồi chỉ ra các ý chính, còn ChatGPT mình hay dùng để hỏi lại một khái niệm theo cách dễ hiểu hơn”.

Cách xử lý của Quỳnh Anh khi các công cụ mâu thuẫn nhau là phần đáng chú ý: “Nếu ba công cụ trả lời khác nhau thì mình quay lại nguồn gốc chứ không chọn câu nào nghe hợp lý nhất. Với mình AI giống một trợ giảng hơn là người làm bài hộ”.

Thói quen đó tạo ra một yêu cầu kỹ thuật rất cụ thể với thiết bị: phải mở được nhiều ứng dụng cùng lúc, và phải giữ tài liệu gốc trong tầm mắt trong suốt quá trình.

Màn hình đủ lớn để chia đôi mà vẫn đọc được

HONOR Pad V9, mẫu máy tính bảng vừa được phân phối chính hãng tại Việt Nam, có màn hình 11,5 inch với độ phân giải 2.800 x 1.840 pixel. Kích thước này đủ để chia đôi mà mỗi nửa vẫn hiển thị tài liệu ở cỡ chữ đọc bình thường, thay vì phải phóng to thu nhỏ liên tục như trên điện thoại.

Tính năng HONOR Free Space cho phép điều chỉnh tỷ lệ chia màn hình thay vì cố định ở mức 50 trên 50. Tài liệu có thể chiếm phần lớn diện tích trong khi cửa sổ hỏi đáp thu nhỏ ở bên cạnh, hoặc ngược lại khi cần đọc một đoạn giải thích dài.

Đức Minh, 21 tuổi, sinh viên năm 3 FPT University, dùng đúng bố cục đó cho bài kỹ thuật: “Bài kỹ thuật có nhiều lúc mình không cần AI giải bài, mình chỉ cần nó giải thích tại sao một công thức hoặc một đoạn code lại hoạt động như thế. Mình thường để tài liệu ở một bên màn hình, ChatGPT hoặc Claude ở bên còn lại rồi hỏi từng chỗ chưa hiểu”.

Máy chạy MagicOS 9.0 trên nền Android 15 với chip MediaTek Dimensity 8350 Elite sản xuất trên tiến trình 4nm. Theo dữ liệu từ trang chủ MediaTek so với thế hệ Dimensity trước, chip này cải thiện khoảng 20% hiệu năng CPU và 60% hiệu năng đồ họa, đủ để giữ nhiều ứng dụng trong bộ nhớ mà không phải tải lại mỗi lần chuyển qua chuyển lại.

Màn hình có tần số quét 144Hz và tính năng khử nhòe bằng AI, hai yếu tố liên quan trực tiếp tới việc đọc tài liệu dài liên tục nhiều giờ. Viên pin 10.100mAh cho phép một buổi research kéo dài mà không phải tìm ổ cắm.

Phần việc vụn mà máy xử lý được tại chỗ

Ngoài các ứng dụng AI bên ngoài, máy có sẵn một nhóm công cụ xử lý những khâu không chạm tới nội dung được chấm điểm.

HONOR Docs gom việc xử lý tài liệu vào một cửa sổ. Công cụ này chuyển Word, Excel, PowerPoint và cả ảnh chụp sang PDF, chuyển tài liệu, bảng tính và slide sang PDF, ghép nhiều tệp PDF thành một và tách một tệp thành nhiều phần. Nó cũng hỗ trợ chèn công thức vào tài liệu, bao gồm công thức LaTeX, phần mà sinh viên ngành kỹ thuật và khoa học tự nhiên thường phải mở phần mềm riêng trên máy tính mới làm được.

HONOR Notes bổ sung phần ghi chú, với tính năng sắp xếp và tóm tắt bằng AI giúp tổ chức lại nội dung đã ghi thành các ý chính có hệ thống. Máy cũng nhận dạng công thức trong ghi chú và chuyển thành công thức chuẩn.

Với bút Magic Pencil 4S tặng kèm, tính năng AI Magic Circle cho phép khoanh vùng chữ viết tay để chuyển thành văn bản đánh máy, chỉnh lại nét chữ hoặc đổi màu. Đây là phần xử lý hình thức ghi chú, không can thiệp vào nội dung.

Đức Minh mô tả cách nhóm công cụ này ghép vào quy trình của mình: “Những công thức mình ghi nhanh bằng bút thì có thể nhận dạng lại cho gọn, file tài liệu cũng gom hoặc đổi định dạng luôn trên máy. Phần tính toán và kết quả cuối cùng mình vẫn tự làm, vì AI sai một dấu hay giả định sai đầu vào là kết quả đi rất xa”.

Mua Hàng với Shopee

Hai tính năng khác hỗ trợ khâu gom tư liệu. HONOR Global Favorites lưu trang web, hình ảnh, video, tài liệu và liên kết vào một nơi rồi đồng bộ giữa máy tính bảng, điện thoại và máy tính khi đăng nhập cùng tài khoản HONOR. Magic Portal cho phép kéo nội dung từ ứng dụng này sang ứng dụng khác mà không phải sao chép qua nhiều bước.

Thu Linh, sinh viên năm cuối Đại học Kinh tế Quốc dân, nói về tác dụng của nhóm tính năng này trong khâu nghiên cứu bài tập: “Các tính năng như chia màn hình, kéo nội dung giữa ứng dụng hay sắp xếp lại ghi chú giúp đoạn research nhanh hơn khá nhiều, nhưng mình cố không bỏ qua bước đọc nguồn vì đó mới là phần quyết định mình có thực sự hiểu bài hay không”.

Ranh giới nằm ở việc giao cho AI phần nào

Cách hiểu Thông tư 49 dễ nhất không phải là danh sách công cụ được dùng hay bị cấm, mà là câu hỏi kết quả nộp lên có phản ánh đúng năng lực của người học hay không.

Minh Khôi diễn đạt nguyên tắc đó bằng ngôn ngữ của người đang học: “Mình thấy vấn đề không phải là dùng AI nhiều hay ít mà là mình giao cho nó việc gì. Research một đề tài thì mình có thể nhờ AI lập danh sách thứ cần tìm, tóm tắt một tài liệu mình đã có hoặc đặt câu hỏi để kiểm tra xem mình hiểu đến đâu. Sau đó mình lưu lại các nguồn, note những ý quan trọng rồi tự viết theo cách hiểu của mình. Cùng lắm AI giúp mình viết lại cho đúng chuẩn được yêu cầu”.

Chia theo cách đó, các khâu như tìm từ khóa, tóm tắt tài liệu tham khảo, dịch tài liệu nước ngoài, giải thích khái niệm, chuyển định dạng tệp và sinh câu hỏi tự kiểm tra đều nằm ngoài phần được chấm điểm. Ngược lại, để AI viết phần lập luận rồi nộp nguyên văn, lấy số liệu do AI sinh ra mà không kiểm chứng, hoặc tạo danh mục tài liệu tham khảo không có thật là những trường hợp rơi vào phạm vi mà Thông tư 49 xác định là vi phạm.

Theo quy định mới, mỗi trường phải xây dựng quy định kiểm soát riêng, nên sinh viên cần đọc văn bản của chính trường mình thay vì suy từ quy định chung. Một số trường đã bắt đầu triển khai, chẳng hạn Trường Đại học Bạc Liêu dự kiến yêu cầu giảng viên và người học công khai việc sử dụng AI và trích dẫn nguồn rõ ràng.

HONOR Pad V9 hiện đã có mặt tại thị trường Việt Nam, phiên bản phân phối chính hãng được tặng kèm bàn phím Bluetooth và bút Magic Pencil 4S. Sản phẩm lên kệ tại các hệ thống bán lẻ như CellphoneS, FPT Shop, Thế Giới Di Động cùng các kênh trực tuyến như Shopee Mall, Lazada Mall và TikTok Shop.