Viêm phổi kẽ lympho bào: Nhận diện để kiểm soát hiệu quả

Viêm phổi kẽ lympho bào (LIP) là bệnh hiếm gặp nhưng tiềm ẩn nhiều nguy cơ với sức khỏe hô hấp. Việc nhận diện sớm và hiểu rõ về bệnh không chỉ giúp quá trình điều trị thuận lợi, còn ngăn ngừa những biến chứng nguy hiểm. Bài viết sau sẽ cung cấp cái nhìn tổng quan từ nguyên nhân, triệu chứng đến các phương pháp kiểm soát bệnh qua chia sẻ của ThS.BSNT.CKI Nguyễn Thanh Thùy, Khoa Nội Tổng hợp, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM (P.Tân Sơn Hòa – Q.Tân Bình cũ).

Viêm phổi kẽ lympho bào là gì?

Viêm phổi kẽ lympho bào (Lymphocytic Interstitial Pneumonia – LIP) là tình trạng rối loạn của hệ miễn dịch trong cơ thể khiến chúng hoạt động “quá mức”. Một loại tế bào bạch cầu (gọi là lympho bào) bị rối loạn tăng sinh, tràn vào và tập trung tại các vách ngăn giữa các túi khí nhỏ trong phổi (phế nang), các vách này được gọi là mô kẽ của phổi.

Có thể hình dung, lá phổi như một ngôi nhà với nhiều căn phòng (túi khí). Tế bào lympho giống như những người bảo vệ giúp chống lại vi khuẩn. Những người bảo vệ này bỗng nhiên tụ tập quá đông ở vách tường, làm không gian phòng ngột ngạt và khiến oxy rất khó đi xuyên qua tường để vào máu.

Những ai có nguy cơ mắc phải viêm phổi kẽ lympho bào?

Bệnh thường ảnh hưởng đến phụ nữ nhiều hơn nam giới, tỷ lệ khoảng 2,75:1. Phụ nữ có nguy cơ mắc bệnh do các rối loạn tự miễn, trong khi nam giới thường không rõ nguyên nhân (vô căn). Bệnh cũng có thể xuất hiện ở trẻ em, thường liên quan chặt chẽ đến tình trạng nhiễm HIV bẩm sinh hoặc các rối loạn miễn dịch di truyền. Các nhóm có nguy cơ cao có thể gồm: (1)

• Người mắc các bệnh tự miễn như hội chứng Sjögren (đây là mối liên hệ phổ biến nhất), lupus ban đỏ hệ thống, viêm khớp dạng thấp…
• Người nhiễm virus HIV hoặc virus Epstein-Barr (EBV)
• Người bị suy giảm globulin máu (dysgammaglobulinemia).

Những yếu tố làm khởi phát viêm phổi kẽ lympho bào

Nguyên nhân chính xác gây ra viêm phổi kẽ lympho bào cho đến nay vẫn chưa được làm rõ hoàn toàn (vô căn). Tuy nhiên, hầu hết các trường hợp được phân loại là thứ phát, xảy ra sau hoặc đồng thời với các tình trạng bệnh khác.

1. Rối loạn miễn dịch và bệnh tự miễn

Đây là yếu tố khởi phát phổ biến nhất. Sự rối loạn trong hệ thống miễn dịch khiến các tế bào lympho tấn công nhầm vào nhu mô phổi. Hội chứng Sjögren là bệnh đi kèm thường xuyên nhất với viêm phổi kẽ lympho bào. Ngoài ra, các bệnh như lupus ban đỏ hệ thống (SLE) cũng được ghi nhận có liên quan trực tiếp đến sự hình thành các nang khí trung tâm đặc trưng của LIP.

2. Nhiễm virus

Nhiễm trùng mạn tính do một số loại virus được cho là kích thích sự tăng sinh quá mức của các tế bào lympho tại phổi. Trong đó, HIV là tác nhân hàng đầu, đặc biệt là ở trẻ em. Virus Epstein-Barr (EBV) cũng là một yếu tố nguy cơ quan trọng được nhắc đến trong các nghiên cứu về bệnh tăng sinh lympho.

Mall) Loa Kiểm Âm Bluetooth EDIFIER MR3/MR5 I Công Suất 36W | Bluetooth 5.4 |

3. Viêm phổi kẽ lympho bào vô căn

Trong một số ít trường hợp, bác sĩ không thể tìm thấy bất kỳ bệnh nền hoặc tác nhân kích thích nào. Khi đó, bệnh được gọi là viêm phổi kẽ lympho bào nguyên phát hay vô căn. Tuy nhiên, y học hiện đại khuyến cáo cần nỗ lực tối đa để tìm kiếm các tình trạng bệnh tiềm ẩn trước khi kết luận vô căn.

Biểu hiện lâm sàng của viêm phổi kẽ lympho bào

Triệu chứng của viêm phổi kẽ lympho bào thường tiến triển âm thầm trong nhiều tháng hoặc nhiều năm, khiến người bệnh dễ lầm tưởng với các bệnh hô hấp thông thường.

• Ho: Thường là ho khan kéo dài, ít đáp ứng với các thuốc ho thông thường.
• Khó thở: Triệu chứng khó thở tiến triển tăng dần theo thời gian, ban đầu chỉ khi gắng sức nhưng sau đó có thể xuất hiện cả khi nghỉ ngơi.
• Khò khè: Một số bệnh nhân có biểu hiện tắc nghẽn đường dẫn khí dẫn đến tiếng khò khè.
• Biểu hiện toàn thân: Sụt cân, sốt nhẹ, đổ mồ hôi đêm và đau khớp có thể xảy ra nhưng ít phổ biến hơn.
• Các dấu hiệu khác: Khám lâm sàng có thể nghe thấy ran nổ ở đáy phổi. Nếu xuất hiện các dấu hiệu như gan lách to hoặc hạch bạch huyết sưng lớn, bác sĩ cần nghi ngờ đến khả năng biến chứng của bệnh, bệnh tiến triển thành u lympho ác tính.

Viêm phổi kẽ lympho bào có thể gây ra biến chứng nào?

Nếu không được phát hiện và kiểm soát kịp thời, viêm phổi kẽ lympho bào có thể dẫn đến những biến chứng nghiêm trọng:

• Nhiễm trùng cơ hội: Do hệ miễn dịch bị rối loạn hoặc tác dụng phụ của các thuốc ức chế miễn dịch trong quá trình điều trị.
• Xơ phổi: Sự viêm nhiễm kéo dài gây sẹo hóa nhu mô phổi không hồi phục, làm suy giảm chức năng hô hấp. Đối với bệnh LIP, tỉ lệ tiến triển thành xơ phổi ít hơn những bệnh lý phổi mô kẽ khác, tổn thương xơ thường ít và khu trú
• U lympho tế bào B: Một tỷ lệ nhỏ người bệnh (khoảng 5%) có thể tiến triển thành u lympho ác tính.
• Tăng áp động mạch phổi và suy tim phải: Hệ quả cuối cùng của bệnh phổi kẽ giai đoạn muộn.

>> Tìm hiểu thêm: Giải thích về bệnh viêm phổi kẽ tróc vảy

Làm sao để chẩn đoán viêm phổi kẽ lympho bào?

Quy trình chẩn đoán LIP đòi hỏi sự kết hợp giữa tiền sử lâm sàng, chẩn đoán hình ảnh và đôi khi là can thiệp xâm lấn.

1. X-quang ngực

Phim X-quang thường cho thấy các đám mờ dạng lưới hoặc dạng nốt lan tỏa, tập trung nhiều ở vùng đáy phổi. Tuy nhiên, hình ảnh này không đặc hiệu và dễ nhầm lẫn với các bệnh phổi kẽ khác. Xquang ngực có thể bỏ sót tổn thương khi bệnh còn ở giai đoạn sớm, tổn thương phổi còn hạn chế.

2. CT ngực 

Chụp cắt lớp vi tính độ phân giải cao (HRCT) là công cụ quan trọng. Các dấu hiệu điển hình bao gồm:

• Hình ảnh kính mờ (ground-glass opacities).
• Các nốt trung tâm tiểu thùy và dưới màng phổi, quanh các cây phế quản
• Đặc biệt là các nang khí (cysts) thành mỏng, nhiều kích thước, phân bố ngẫu nhiên hai bên phổi – đây là dấu hiệu rất gợi ý đến viêm phổi kẽ lympho bào.

3. Xét nghiệm và sinh thiết

• Xét nghiệm máu phát hiện các bệnh đi kèm:
  • Đánh giá tình trạng protein máu, điện di protein để tìm kiếm rối loạn globulin máu.
  • Đánh giá các bệnh tự miễn đi kèm như lupus, Sjogren, viêm khớp dạng thấp…
  • Đánh giá tình trạng suy giảm miễn dịch như mắc HIV
• Rửa phế quản phế nang (BAL): Thường cho thấy sự gia tăng đáng kể tỷ lệ tế bào lympho.
• Sinh thiết phổi: Đây là tiêu chuẩn vàng để xác định chẩn đoán. Việc chứng minh tính đa dòng (polyclonality) của các tế bào lympho thông qua hóa mô miễn dịch là chìa khóa để phân biệt LIP với u lympho ác tính.

Các biện pháp kiểm soát viêm phổi kẽ lympho bào

Mục tiêu chính của điều trị là giảm sự thâm nhiễm của các tế bào lympho gây tổn thương mô kẽ phổi. Điều trị đầu tay thường là Glucocorticoid. Thuốc giúp giảm nhanh tình trạng thâm nhiễm tế bào lympho và cải thiện triệu chứng lâm sàng. Trong những trường hợp bệnh nặng hoặc không đáp ứng tốt với steroid, các loại thuốc gây độc tế bào hoặc thuốc ức chế miễn dịch khác (như mycophenolate, azathioprine, cyclophosphamide…) có thể được phối hợp dùng. Người bệnh viêm phổi kẽ LIP do HIV điều trị với thuốc kháng virus có thể cải thiện tình trạng bệnh phổi kẽ. Người bệnh giảm gammaglobulin máu có thể cần điều trị thay thế globulin miễn dịch bằng đường tĩnh mạch để phòng ngừa các nhiễm trùng tái phát.

Lưu ý: Người bệnh tuyệt đối không tự ý dùng thuốc/ngưng thuốc khi chưa có chỉ định của bác sĩ. 

Bộ phát wifi 4G di động mini ROOSEE M610, chuẩn wifi 6

Đánh giá tiên lượng viêm phổi kẽ lympho bào

Tiên lượng của viêm phổi kẽ lympho bào rất khác nhau tùy thuộc vào nguyên nhân nền. Tỷ lệ tử vong sau 5 năm được báo cáo dao động từ 33%-50%. Một số người bệnh có thể thuyên giảm hoàn toàn sau khi điều trị, trong khi số khác tử vong do biến chứng suy hô hấp, nhiễm trùng tái diễn hay tiến triển thành u lympho ác tính. Việc theo dõi định kỳ bằng chức năng hô hấp và hình ảnh học là bắt buộc để đánh giá đáp ứng điều trị. (2)

Cách sinh hoạt và phòng tránh viêm phổi kẽ lympho bào

Dù không có biện pháp phòng ngừa tuyệt đối cho LIP, việc duy trì một lối sống lành mạnh có thể giúp kiểm soát bệnh hiệu quả hơn.

• Chế độ sinh hoạt: 
• • Tránh môi trường ô nhiễm: Hạn chế tiếp xúc với bụi bẩn, hóa chất và các tác nhân kích ứng đường hô hấp.
  • Tập thể dục nhẹ nhàng: Duy trì vận động giúp cải thiện khả năng trao đổi oxy của cơ thể, nhưng cần tham khảo ý kiến bác sĩ về cường độ tập luyện.
  • Tuân thủ điều trị: Uống thuốc đúng liều và tái khám đúng hẹn để phát hiện sớm các dấu hiệu tiến triển của bệnh.
• Chế độ dinh dưỡng:
• • Bổ sung thực phẩm giàu chất chống oxy hóa (rau xanh, trái cây) để hỗ trợ hệ miễn dịch.
  • Đảm bảo đủ lượng protein và năng lượng nếu người bệnh có dấu hiệu sụt cân.
  • Hạn chế muối nếu đang điều trị bằng Corticoid kéo dài để tránh phù và tăng huyết áp.
• Ngưng hút thuốc lá: Đây là yêu cầu bắt buộc đối với tất cả bệnh nhân mắc bệnh phổi kẽ. Hút thuốc lá làm trầm trọng thêm tình trạng viêm, đẩy nhanh quá trình xơ hóa nhu mô phổi và làm giảm hiệu quả của các loại thuốc điều trị.

Nếu có nhu cầu khám, tư vấn, điều trị tại Hệ thống Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM. Quý khách hàng có thể liên hệ theo thông tin:

Viêm phổi kẽ lympho bào là một thách thức đối với y học, nhưng với sự phát triển của các phương pháp chẩn đoán và điều trị, việc kiểm soát bệnh đang ngày càng hiệu quả hơn. Nếu bạn có các triệu chứng ho, khó thở kéo dài, hãy đến ngay các cơ sở y tế chuyên khoa để được thăm khám và tư vấn kịp thời.