Viêm màng não mủ ở người lớn có thể để lại di chứng nặng nếu không được chẩn đoán, điều trị kịp thời. Vậy, bệnh ở người lớn có nguy hiểm không? Điều trị như thế nào?

Viêm màng não mủ ở người lớn có nguy hiểm không?

Viêm màng não mủ là tình trạng nhiễm trùng ở màng bao bọc não và tủy sống, dẫn đến hình thành mủ trong hệ thống thần kinh trung ương. Đây là bệnh lý nguy hiểm, có thể diễn tiến nhanh trong vài giờ đến vài ngày, đòi hỏi sự can thiệp y tế khẩn cấp. Nếu không được chẩn đoán và điều trị kịp thời, bệnh viêm màng não mủ ở người lớn có thể ảnh hưởng tiêu cực đến sức khỏe. Khoảng 50% trường hợp mắc bệnh ở người lớn có thể không qua khỏi nếu điều trị chậm trễ.

Triệu chứng viêm màng não mủ ở người lớn

Việc nhận biết triệu chứng viêm màng não mủ ở người lớn từ sớm góp phần gia tăng hiệu quả điều trị.

1. Triệu chứng dễ nhầm lẫn

Ở giai đoạn khởi phát, các triệu chứng viêm màng não mủ thường không đặc trưng, khiến nhiều người chủ quan và nhầm lẫn với cảm cúm, cảm lạnh, hoặc các bệnh nhiễm trùng đường hô hấp trên. Ở giai đoạn khởi phát, một số triệu chứng ở người lớn có thể bao gồm:

• Sốt nhẹ hoặc sốt cao trên 39℃.
• Đau đầu nhẹ, âm ỉ ở một bên hoặc cả hai bên.
• Mệt mỏi, suy nhược, chán ăn, không muốn hoạt động.
• Đau nhức cơ bắp và khớp.
• Một số triệu chứng khác giống cúm như: ho, chảy nước mũi, đau họng.

2. Dấu hiệu của bệnh

Khi bệnh tiến triển nặng, các triệu chứng viêm màng não trở nên rõ ràng hơn và trở nên đặc trưng hơn, ví dụ như:

• Đau đầu dữ dội: Cơn đau thường diễn ra dữ dội, không đáp ứng với các loại thuốc giảm đau thông thường, kèm theo buồn nôn, ói mửa, sốt cao.
• Cứng gáy: Người bệnh không thể cúi đầu xuống ngực do sự căng cứng của cơ cổ. Đây là một dấu hiệu thực thể đặc trưng của hội chứng màng não.
• Nhạy cảm với ánh sáng (sợ ánh sáng – photophobia): Ánh sáng mạnh có thể khiến người bệnh khó chịu, đau mắt.
• Thay đổi trạng thái tinh thần: Người bệnh có biểu hiện lú lẫn, mê sảng, mất định hướng, khó tập trung, dễ bị kích động, ngủ li bì, lờ đờ, rơi vào trạng thái hôn mê khi bệnh diễn tiến nặng.
• Co giật: Các cơn co giật có thể xảy ra ở tay, chân, mắt, miệng hoặc toàn thân
• Ban xuất huyết: Xuất hiện các chấm đỏ hoặc tím trên da – triệu chứng thường gặp của nhiễm trùng não mô cầu (meningococcal).
• Các dấu hiệu thực thể khác như:
  • Dấu hiệu Kernig: Người bệnh nằm ngửa, chân duỗi thẳng. Bác sĩ dùng tay nâng từ từ hai chân theo hướng thẳng, tạo với mặt giường các góc 20 – 30 – 40 độ. Nếu người bệnh đau và gập chân lại thì Kernig dương tính, tức nguy cơ mắc viêm màng não cao.
  • Dấu hiệu Brudzinski: Khi người bệnh gập cổ thụ động, hông và đầu gối cũng bất giác tự gập theo. Đây cũng là một dấu hiệu thường gặp của viêm màng não.
  • Tư thế súng cò: Là dấu hiệu thường gặp của hội chứng màng não, thường xảy ra ở trẻ em. Người bệnh có xu hướng ngửa đầu ra sau, hai chân co lên bụng, hướng vào trong, tạo thành hình dạng giống như một khẩu súng ngắn.

Nguyên nhân gây bệnh viêm màng não mủ ở người lớn

Viêm màng não mủ ở người lớn bắt nguồn từ sự xâm nhập của một số loại vi khuẩn vào dịch não tủy, gây viêm, nhiễm trùng. Các loại vi khuẩn phổ biến gây bệnh, gồm:

• Phế cầu khuẩn (Streptococcus pneumoniae): Đây là một trong những tác nhân chính và phổ biến gây viêm màng não mủ, đặc biệt ở các nước phát triển. Vi khuẩn này thường khu trú ở vùng mũi, cổ họng của cả trẻ em và người lớn.
• Não mô cầu khuẩn (Neisseria meningitidis): Thường có hình hạt đậu, khu trú trong mũi và họng.
• Liên cầu lợn (Streptococcus suis): Vi khuẩn này thường được tìm thấy ở xoang mũi, hạch hạnh nhân và hệ tiêu hóa của lợn.
• Vi khuẩn Listeria monocytogenes: Thường gặp ở người cao tuổi hoặc những người có hệ miễn dịch yếu.
• Trực khuẩn Gram âm đường ruột (Escherichia coli, Klebsiella pneumoniae): Cũng là tác nhân gây bệnh viêm màng não mủ; đặc biệt, E. coli và liên cầu khuẩn nhóm B (Streptococcus agalactiae) có thể lây lan từ mẹ sang con trong quá trình sinh nở.
• Vi khuẩn Haemophilus influenzae loại B (Hib): Tuy thường gặp ở trẻ em nhưng người lớn chưa tiêm phòng vẫn có nguy cơ mắc bệnh.

Người trưởng thành nào có nguy cơ cao mắc bệnh?

Những đối tượng người trưởng thành dưới đây có nguy cơ mắc viêm màng não mủ cao hơn, gồm:

Mua Hàng với Shopee

• Người bị nhiễm HIV/AIDS, có hệ miễn dịch suy giảm nghiêm trọng, thường xuyên mắc các bệnh nhiễm trùng cơ hội.
• Người ghép tạng hoặc đang sử dụng thuốc ức chế miễn dịch.
• Người nghiện rượu, ma túy, thuốc lá.
• Người tiếp xúc với động vật hoặc nguồn thực phẩm không an toàn.
• Người đã phẫu thuật cắt bỏ lách hoặc mắc bệnh hồng cầu hình liềm.

Biến chứng của viêm màng não mủ ở người lớn

Viêm màng não mủ ở người lớn có thể gây ra những biến chứng nghiêm trọng và lâu dài, ảnh hưởng đến nhiều hệ cơ quan trong cơ thể, đặc biệt là hệ thần kinh. Một số biến chứng có thể xảy ra như:

• Mất thính lực/điếc: Đây là biến chứng nặng nề và phổ biến. Nghiên cứu cho thấy, tỷ lệ điếc không hồi phục xảy ra ở 32% người bệnh viêm màng não do vi khuẩn liên cầu lợn (Streptococcus suis).
• Mất thị lực/mù lòa: Tăng áp lực nội sọ dẫn đến phù gai thị, teo dây thần kinh thị giác, gây ra tình trạng nhìn đôi, mất thị lực một phần hoặc toàn phần, mù lòa.
• Tổn thương não: Viêm màng não mủ có thể dẫn đến tổn thương não vĩnh viễn.
• Động kinh/co giật: Là những biến chứng thần kinh phổ biến.
• Liệt và rối loạn vận động: Bao gồm yếu liệt chân tay, liệt một chi, liệt nửa người, liệt hai chi dưới, rối loạn phối hợp, đi lại khó khăn, mất thăng bằng, không kiểm soát được cử động.
• Suy giảm trí nhớ và khả năng tập trung: Người bệnh gặp các vấn đề về trí nhớ, giảm khả năng tập trung, sa sút trí tuệ, khó kiểm soát hành vi.
• Sốc nhiễm trùng/nhiễm khuẩn huyết: Vi khuẩn lây lan trong máu, sản sinh độc tố, gây tổn thương mạch máu, suy đa tạng.
• Viêm khớp mạn tính: Người bệnh thường xuyên bị đau khớp, cứng khớp, vận động khó khăn.
• Mất khả năng lao động: Các di chứng như co giật, viêm khớp, mất thăng bằng, không kiểm soát được hành vi gây mất khả năng lao động, ảnh hưởng nghiêm trọng đến chất lượng cuộc sống.
• Khó hòa nhập với xã hội: Tác động của bệnh trầm cảm, lo âu, căng thẳng có thể làm giảm sự tự tin và khả năng giao tiếp xã hội của người bệnh.
• Trở thành gánh nặng kinh tế và tinh thần cho gia đình: Do chi phí điều trị cao, nhu cầu chăm sóc dài hạn, mất khả năng lao động; người bệnh viêm màng não mủ có thể trở thành gánh nặng lớn cho gia đình. (1)

Cách chẩn đoán bệnh

Việc chẩn đoán viêm màng não mủ là quá trình kết hợp giữa thăm khám lâm sàng, khai thác tiền sử bệnh và thực hiện xét nghiệm cận lâm sàng chuyên biệt.

1. Chẩn đoán sơ bộ

1.1. Dịch tễ và tiền căn

Bác sĩ nghi ngờ viêm màng não mủ nếu người bệnh có một hoặc nhiều yếu tố sau:

• Đang sống trong vùng có dịch viêm màng não hoặc nhiễm trùng huyết do vi khuẩn não mô cầu.
• Tiếp xúc gần với người mắc bệnh viêm màng não hoặc nhiễm trùng huyết do não mô cầu.
• Tiếp xúc trực tiếp với heo (nuôi, giết mổ, buôn bán thịt heo…).
• Có tiền sử chấn thương đầu, phẫu thuật sọ não, hàm, mặt.
• Đang đặt ống dẫn lưu dịch não tủy (shunt).
• Có bệnh lý nền làm giảm sức đề kháng như: đã cắt lách, tiểu đường, xơ gan, nghiện rượu.
• Thường xuyên bị nhiễm trùng tai, mũi, họng.
• Từng mắc viêm màng não nhưng chưa biết rõ nguyên nhân.
• Đang điều trị các bệnh nhiễm trùng nặng như nhiễm trùng huyết, viêm nội tâm mạc.

1.2. Lâm sàng

Một số triệu chứng xuất hiện trong vòng 7 ngày có thể là dấu hiệu chỉ điểm bệnh viêm màng não mủ:

• Sốt
• Triệu chứng kích thích màng não: đau đầu, buồn nôn, táo bón
• Dấu hiệu thực thể: cổ cứng, dấu hiệu Kernig, dấu hiệu Brudzinski
• Rối loạn ý thức: lú lẫn, lơ mơ hoặc hôn mê
• Phát ban trên da cũng có thể là dấu hiệu cảnh báo bệnh.

1.3. Cận lâm sàng

Bác sĩ tiến hành chọc dò dịch não tủy ở thắt lưng. Một số đặc điểm sau là dấu hiệu cho thấy người bệnh có nguy cơ cao mắc viêm màng não mủ:

• Áp lực tăng
• Màu dịch đục
• Protein tăng cao
• Glucose giảm hơn 50% so với glucose trong máu, lấy cùng lúc chọc dò tủy sống
• Số lượng bạch cầu tăng cao, đặc biệt là bạch cầu đa nhân trung tính
• Lactate tăng trên 4 mmol/L
• Phát hiện vi trùng trong quá trình soi, nuôi cấy dịch não tủy
• Xuất hiện phản ứng ngưng kết latex.

Bác sĩ cũng có thể chỉ định cho người bệnh thực hiện các kỹ thuật chẩn đoán hình ảnh như:

• Chụp cắt lớp vi tính (CT scan) hoặc chụp cộng hưởng từ (MRI) não
• Chụp MRI động mạch và chụp sọ não.

2. Chẩn đoán phân biệt

Dựa trên kiến thức chuyên môn và kinh nghiệm thực tiễn, bác sĩ chẩn đoán phân biệt bệnh viêm màng não mủ với các bệnh lý khác như:

• Viêm màng não do lao
• Viêm não – màng não do virus
• Viêm màng não không do vi khuẩn
• Viêm màng não tăng bạch cầu ái toan
• Nhiễm trùng não do bệnh kế cận như viêm tai giữa, áp xe não, viêm xương chũm… hoặc do hóa chất.

3. Chẩn đoán xác định tác nhân gây bệnh

Dựa vào kết quả cấy dịch não tủy, bác sĩ có thể chẩn đoán chính xác nguyên nhân gây bệnh.

Cách điều trị viêm màng não mủ ở người lớn

Viêm màng não do vi khuẩn cần được điều trị ngay lập tức bằng kháng sinh đường tĩnh mạch (intravenous antibiotics). Đôi khi, corticosteroid cũng có thể được bác sĩ chỉ định sử dụng trong quá trình điều trị, giúp người bệnh hồi phục nhanh hơn và giảm nguy cơ gặp phải các biến chứng nghiêm trọng như phù não, co giật. (2)

Tải VPBank

Việc sử dụng kháng sinh hoặc phối hợp các loại kháng sinh với nhau được bác sĩ cân nhắc chỉ định tùy thuộc vào loại vi khuẩn gây bệnh. Khi bác sĩ chưa xác định được chính xác nguyên nhân gây viêm màng não mủ, người bệnh có thể được dùng kháng sinh phổ rộng – loại có tác dụng tiêu diệt nhiều loại vi khuẩn khác nhau. Quá trình điều trị bằng kháng sinh thường kéo dài từ 10 – 21 ngày.

Biện pháp phòng ngừa bệnh viêm màng não cho người lớn tuổi

Người lớn tuổi cần thăm khám sức khỏe định kỳ 1-2 lần/năm hoặc theo lịch hẹn của bác sĩ. Mặt khác, mỗi người có thể chủ động áp dụng một số biện pháp phòng ngừa bệnh viêm màng não mủ ở người lớn dưới đây:

1. Giữ vệ sinh cá nhân và môi trường xung quanh

• Rửa tay thường xuyên bằng xà phòng hoặc dung dịch sát khuẩn trước khi ăn, sau khi đi vệ sinh, thay tã, sau khi ho/hắt hơi… nhằm loại bỏ vi khuẩn và virus có thể lây lan từ tay vào miệng.
• Không dùng chung ly, chai, ống hút, bàn chải đánh răng, son môi, thuốc lá do các vật dụng này có thể chứa dịch tiết từ người bệnh.
• Ăn chín, uống sôi, tránh dùng các thực phẩm tái, sống như tiết canh, nem, gỏi hải sản sống… để phòng ngừa nguy cơ lây nhiễm.
• Hạn chế đến nơi công cộng trong mùa dịch hoặc khi có dịch bệnh bùng phát.

2. Nâng cao sức đề kháng

• Bổ sung đầy đủ các loại vitamin, rau và trái cây để tăng cường hệ miễn dịch.
• Tập thể dục thường xuyên giúp cải thiện sức khỏe tổng thể, nâng cao thể trạng, tăng cường sức đề kháng chống lại vi khuẩn gây hại.
• Ngủ đủ giấc, áp dụng các biện pháp quản lý căng thẳng (stress) là những biện pháp góp phần duy trì hệ miễn dịch khỏe mạnh, hiệu quả.

3. Tiêm vắc xin

Tiêm vắc xin là phương pháp phòng bệnh viêm màng não hiệu quả. Hầu hết các loại vi khuẩn gây bệnh viêm màng não đều đã có vắc xin phòng ngừa. Chẳng hạn như:

• Vắc xin phòng phế cầu khuẩn (Streptococcus pneumoniae)
• Vắc xin phòng não mô cầu (Neisseria meningitidis)
• Vắc xin phòng Haemophilus influenzae loại B (Hib)
• Vắc xin cúm hàng năm
• Các loại vắc xin khác: Tiêm phòng sởi, quai bị, rubella (MMR) và thủy đậu (Varicella-zoster) cũng có thể ngăn ngừa các bệnh do virus có thể dẫn đến viêm màng não.

Mỗi người nên đến khám tại bệnh viện để được bác sĩ tư vấn, chỉ định tiêm vắc xin đầy đủ và đúng lịch giúp phòng ngừa bệnh viêm màng não mủ hiệu quả.

Viêm màng não mủ ở người lớn là một bệnh lý nhiễm trùng cấp tính nguy hiểm, có thể tiến triển nhanh chóng. Người cao tuổi hoặc người có hệ miễn dịch suy yếu nếu gặp các dấu hiệu như đau đầu dữ dội, cứng gáy, rối loạn ý thức… nên đến bệnh viện có chuyên khoa Thần kinh để được bác sĩ chẩn đoán và can thiệp kịp thời.