Carcinoma tuyến đại tràng thường được phát hiện khi người bệnh xuất hiện rối loạn đại tiện kéo dài, đi ngoài ra máu, thiếu máu hoặc sụt cân không rõ nguyên nhân. Bệnh có thể tiến triển âm thầm trong giai đoạn đầu, khiến nhiều trường hợp chỉ được chẩn đoán khi khối u đã xâm lấn hoặc lan rộng. Việc nhận biết yếu tố nguy cơ, dấu hiệu cảnh báo và thực hiện nội soi đúng thời điểm có ý nghĩa quan trọng trong phát hiện sớm. Bài viết dưới đây sẽ làm rõ nguyên nhân, triệu chứng, chẩn đoán, điều trị và tiên lượng của bệnh.

Carcinoma tuyến đại tràng là gì?

Carcinoma tuyến đại tràng là ung thư biểu mô tuyến hình thành từ các tế bào tiết nhầy ở niêm mạc đại tràng. Bệnh có thể phát triển từ polyp, xâm lấn thành ruột, lan đến hạch hoặc cơ quan khác. Chẩn đoán dựa chủ yếu vào nội soi, sinh thiết và giải phẫu bệnh.

Ung thư đại trực tràng (UTĐTT) là một trong những loại ung thư phổ biến, đứng thứ 3 thế giới về số ca mắc mới (hơn 1,9 triệu ca/năm theo Globocan 2022) và đứng thứ 2 về tỷ lệ tử vong. Trong đó, Carcinoma tuyến đại tràng (ung thư biểu mô tuyến đại tràng) là bệnh ác tính đại tràng chiếm ưu thế (> 90%). Bệnh xuất phát từ các tế bào tuyến của niêm mạc đại tràng, những tế bào tiết ra chất nhầy và dịch tiêu hóa, giúp thức ăn và chất thải di chuyển qua hệ tiêu hóa.

Nguyên nhân và yếu tố nguy cơ gây carcinoma tuyến đại tràng

Hầu hết các trường hợp ung thư đại tràng là do phát sinh ngẫu nhiên (70%). Các bệnh lý có đột biến gen di truyền đã biết, chẳng hạn như HNPCC và FAP, chiếm từ 3% đến 5% các trường hợp. Khoảng 20% ​​đến 25% bệnh nhân có tiền sử gia đình mắc ung thư đại tràng nhưng không tìm thấy đột biến gen di truyền nào.

Các yếu tố nguy cơ dẫn đến ung thư đại tràng bao gồm:

• Tuổi tác: Độ tuổi trung bình được chẩn đoán mắc ung thư đại tràng tự phát là trên 65 tuổi.
• Tiền sử gia đình: Tiền sử ung thư đại tràng ở người thân trong gia đình làm tăng nguy cơ mắc bệnh của bản thân.
• Các đột biến liên quan đến ung thư ruột kết di truyền: HNPCC, FAP và bệnh đa polyp Peutz-Jegher là những tình trạng di truyền làm tăng nguy cơ ung thư ruột kết của một U tuyến trên nội soi đại tràng sàng lọc: Nguy cơ ung thư cao nhất ở các u tuyến nhung mao và polyp răng cưa không cuống.
• Tiền sử bệnh viêm ruột (IBD): Viêm loét đại tràng có tỷ lệ mắc hàng năm ước tính là 0,5% trong vòng 10 đến 20 năm đầu tiên sau khi chẩn đoán IBD, tăng lên 1% mỗi năm sau đó. Bệnh Crohn có thể làm tăng nguy cơ ung thư nếu xuất hiện ở vùng hồi tràng – đại tràng.
• Các yếu tố môi trường và lối sống: Việc tiêu thụ rượu, hút thuốc lá, béo phì, chế độ ăn giàu thịt đỏ chế biến sẵn, kháng insulin, tiền sử xạ trị và suy giảm miễn dịch đều làm tăng nguy cơ mắc bệnh ác tính này.

Triệu chứng thường gặp của carcinoma tuyến đại tràng

Đa số người mắc ung thư biểu mô tuyến đại tràng không nhận thấy triệu chứng rõ ràng ở giai đoạn đầu. Khi kích thước khối u lớn dần, người bệnh có thể xuất hiện những biểu hiện như:

• Thay đổi thói quen đại tiện, tiêu chảy và/hoặc táo bón
• Phân có lẫn máu hoặc chất nhầy
• Cảm giác không tống hết phân sau khi đại tiện
• Khó chịu và đau bụng
• Chướng bụng, đầy hơi
• Sụt cân không rõ nguyên nhân

Phương pháp chẩn đoán carcinoma tuyến đại tràng

Trước tiên, bác sĩ sẽ khai thác triệu chứng, bệnh sử và khám lâm sàng vùng bụng hỏi về tiền sử sức khỏe cá nhân và gia đình cũng như khám sức khỏe tổng quát. Nếu nghi ngờ ung thư đại tràng, bác sĩ có thể thực hiện các xét nghiệm và thủ tục sau:

• Thăm khám trực tràng bằng ngón tay: Bác sĩ sẽ dùng ngón tay đã được đeo găng và bôi trơn và đeo găng tay đưa vào phần dưới của trực tràng để sờ nắn tìm các khối u hoặc bất cứ điều gì bất thường.
• Nội soi đại tràng: là thủ thuật sử dụng ống nội soi để kiểm tra bên trong trực tràng và đại tràng nhằm tìm kiếm polyp, các vùng bất thường hoặc ung thư. Ống nội soi đại tràng là một dụng cụ mỏng, hình ống có đèn và thấu kính để quan sát. Nó cũng có thể có một dụng cụ để loại bỏ polyp hoặc mẫu mô, sau đó được kiểm tra dưới kính hiển vi để tìm dấu hiệu ung thư.
• Xét nghiệm máu ẩn trong phân (FOBT): kiểm tra phân xem có máu hay không, loại máu chỉ có thể nhìn thấy bằng kính hiển vi. Một mẫu phân nhỏ được đặt trên một thẻ đặc biệt hoặc trong một hộp đựng đặc biệt và gửi lại cho bác sĩ hoặc phòng thí nghiệm để xét nghiệm. Máu trong phân có thể là dấu hiệu của polyp, ung thư hoặc các bệnh lý khác.

1. Các xét nghiệm cận lâm sàng hỗ trợ

Những xét nghiệm có thể hỗ trợ phát hiện bệnh gồm:

• Xét nghiệm công thức máu toàn phần
• Xét nghiệm chức năng gan thận
• Xét nghiệm hemoglobin
• Xét nghiệm đông máu
• Xét nghiệm dấu ấn sinh học, phổ biến nhất là xét nghiệm CEA – kháng nguyên carcinoembryonic

2. Chẩn đoán hình ảnh

Sau khi được chẩn đoán mắc ung thư đại tràng, các xét nghiệm hình ảnh được thực hiện để tìm hiểu xem các tế bào ung thư đã lan rộng trong đại tràng hoặc đến các bộ phận khác của cơ thể hay chưa.Tùy theo trường hợp, bác sĩ sẽ chỉ định những phương pháp gồm:

Tải VPBank

• Chụp CT (chụp cắt lớp vi tính) sử dụng máy tính kết nối với máy chụp X-quang để tạo ra một loạt hình ảnh chi tiết về các vùng bên trong cơ thể như bụng, khung chậu hoặc ngực. Các hình ảnh được chụp từ nhiều góc độ khác nhau và được sử dụng để tạo ra hình ảnh 3D của các mô và cơ quan. Thuốc nhuộm có thể được tiêm vào tĩnh mạch hoặc uống giúp các cơ quan hoặc mô hiển thị rõ hơn.
• Chụp cộng hưởng từ (MRI) sử dụng nam châm, sóng radio và máy tính để tạo ra một loạt hình ảnh chi tiết về các khu vực bên trong đại tràng. Một chất gọi là gadolinium sẽ được tiêm vào qua tĩnh mạch. Gadolinium sẽ tập trung xung quanh các tế bào ung thư, khiến chúng hiện lên sáng hơn trong hình ảnh.
• Chụp PET (chụp cắt lớp phát xạ positron) sử dụng một lượng nhỏ đường (còn gọi là glucose phóng xạ) được tiêm vào tĩnh mạch. Máy quét PET sẽ quay quanh cơ thể và tạo ra hình ảnh về vị trí đường được sử dụng trong cơ thể. Các tế bào ung thư sẽ hiện lên sáng hơn trong hình ảnh vì chúng hoạt động mạnh hơn và hấp thụ nhiều đường hơn các tế bào bình thường.
• Chụp X-quang ngực là một loại chụp chiếu có khả năng xuyên qua cơ thể và tạo ra hình ảnh các cơ quan và xương bên trong lồng ngực.
• Sinh thiết hạch bạch huyết là việc lấy đi toàn bộ hoặc một phần hạch bạch huyết. Bác sĩ giải phẫu bệnh sẽ xem mô hạch bạch huyết dưới kính hiển vi để kiểm tra xem có tế bào ung thư hay không. Việc này có thể được thực hiện trong quá trình phẫu thuật hoặc bằng phương pháp sinh thiết chọc hút kim nhỏ dưới hướng dẫn siêu âm nội soi.
• Xét nghiệm kháng nguyên phôi thai ung thư (CEA) là xét nghiệm đo nồng độ CEA trong máu. CEA được giải phóng vào máu từ cả tế bào ung thư và tế bào bình thường. Khi được phát hiện với lượng cao hơn bình thường, đó có thể là dấu hiệu của ung thư đại tràng hoặc các bệnh lý khác.

Phân loại và giai đoạn carcinoma tuyến đại tràng

1. Phân loại theo mô học

Phân loại mô học dựa trên hình thái tế bào chiếm ưu thế, carcinoma tuyến đại tràng gồm những dạng sau:

• Dạng sàng
• Dạng răng cưa
• Dạng nhầy
• Dạng tế bào hình nhẫn
• Dạng nhú nhỏ
• Dạng nang

2. Giai đoạn TNM và phân độ biệt hóa

Phân độ TNM là hệ thống phân loại phổ biến dành cho nhiều loại ung thư, bao gồm ung thư đại trực tràng. TNM đánh giá ung thư biểu mô tuyến đại tràng dựa trên 3 thông tin:

• Kích thước khối u (T)
• Xâm lấn hạch bạch huyết (N)
• Di căn đến các cơ quan khác (M)

Tổng hợp 3 yếu tố trên, bệnh được phân thành các giai đoạn:

• Giai đoạn 0: còn được gọi là ung thư biểu mô tại chỗ hoặc ung thư biểu mô trong niêm mạc. Khối u còn khu trú ở niêm mạc đại tràng.
• Giai đoạn 1: tế bào ung thư đã hình thành ở lớp niêm mạc (lớp trong cùng) của thành đại tràng và đã lan đến lớp dưới niêm mạc (lớp mô nằm cạnh niêm mạc) hoặc đến lớp cơ của thành đại tràng.
• Giai đoạn 2: được chia thành các giai đoạn IIA, IIB và IIC.
  • Giai đoạn IIA: Ung thư đã lan qua lớp cơ đến lớp thanh mạc (lớp ngoài cùng) của thành ruột kết.
  • Giai đoạn IIB: Ung thư đã lan qua lớp thanh mạc của thành đại tràng đến mô lót các cơ quan trong ổ bụng (màng bụng tạng).
  • Giai đoạn IIC: Ung thư đã lan qua lớp thanh mạc của thành ruột kết đến các cơ quan lân cận.
• Giai đoạn 3: được chia thành các giai đoạn IIIA, IIIB và IIIC.
  • Giai đoạn IIIA, ung thư đã di căn đến những vị trí:
    • Ung thư đã lan từ lớp niêm mạc (lớp trong cùng) của thành đại tràng đến lớp dưới niêm mạc (lớp mô nằm cạnh niêm mạc) hoặc đến lớp cơ của thành đại tràng. Ung thư đã di căn đến 1 – 3 hạch bạch huyết gần đó, hoặc các tế bào ung thư đã hình thành trong mô gần các hạch bạch huyết.
    • Ung thư đã lan từ lớp niêm mạc của thành ruột kết đến lớp dưới niêm mạc. Ung thư đã di căn đến 4 – 6 hạch bạch huyết lân cận.
  • Ở giai đoạn IIIB, ung thư đã di căn:
    • Ung thư đã lan qua lớp cơ của thành ruột kết đến lớp thanh mạc của thành ruột kết hoặc đã lan qua lớp thanh mạc đến mô lót các cơ quan trong ổ bụng. Ung thư đã lan đến 1 – 3 hạch bạch huyết gần đó, hoặc các tế bào ung thư đã hình thành trong mô gần các hạch bạch huyết.
    • Đến lớp cơ hoặc lớp thanh mạc của thành ruột kết. Ung thư đã lan đến 4 – 6 hạch bạch huyết gần đó.
    • Ung thư đã lan từ lớp niêm mạc của thành đại tràng đến lớp dưới niêm mạc hoặc đến lớp cơ của thành đại tràng. Ung thư đã di căn đến 7 hạch bạch huyết lân cận trở lên.
  • Ở giai đoạn IIIC, ung thư đã di căn:
    • Ung thư đã lan qua lớp thanh mạc của thành ruột kết đến mô lót các cơ quan trong ổ bụng. Ung thư đã lan đến 4 – 6 hạch bạch huyết gần đó.
    • Ung thư đã lan qua lớp cơ đến lớp thanh mạc của thành đại tràng hoặc đã lan qua lớp thanh mạc đến mô lót các cơ quan trong ổ bụng. Ung thư đã lan đến 7 hạch bạch huyết lân cận trở lên.
    • Ung thư đã lan qua lớp thanh mạc của thành ruột kết đến các cơ quan lân cận. Ung thư đã di căn đến một hoặc nhiều hạch bạch huyết gần đó, hoặc các tế bào ung thư đã hình thành trong mô gần các hạch bạch huyết.
  • Giai đoạn 4: được chia thành các giai đoạn IVA, IVB và IVC.
    • Giai đoạn IVA: Ung thư đã di căn đến một khu vực hoặc cơ quan không nằm gần đại tràng như gan, phổi, buồng trứng hoặc hạch bạch huyết ở xa.
    • Giai đoạn IVB: Ung thư đã di căn đến nhiều vùng hoặc cơ quan không nằm gần đại tràng như gan, phổi, buồng trứng hoặc hạch bạch huyết ở xa.
    • Giai đoạn IVC: Ung thư đã lan đến mô lót thành bụng và có thể đã lan sang các vùng hoặc cơ quan khác.

Ngoài ra, dựa trên sự bất thường của các tế bào ung thư dưới kính hiển vi, bệnh còn được xếp vào các cấp độ:

• Biệt hóa tốt
• Biệt hóa trung bình
• Biệt hóa kém

Phác đồ điều trị carcinoma tuyến đại tràng hiện nay

1. Phẫu thuật cắt đại tràng

Phẫu thuật là phương pháp điều trị phổ biến cho carcinoma tuyến đại tràng. Những phương pháp có thể được chỉ định gồm:

• Cắt bỏ polyp: các polyp tiền ung thư hoặc ung thư có thể được loại bỏ trong quá trình nội soi. ( 1)
• Cắt bỏ đại tràng: một phần hoặc toàn bộ đại tràng tổn thương sẽ được cắt bỏ bằng phương pháp mổ mở hoặc nội soi ít xâm lấn.

2. Hóa trị và xạ trị hỗ trợ

Đây là phương pháp sử dụng các loại thuốc mạnh để tiêu diệt tế bào ung thư. Hóa trị có thể được chỉ định trong những trường hợp gồm:

Bộ phát wifi 4G di động mini ROOSEE M610, chuẩn wifi 6

• Trước phẫu thuật: giúp thu nhỏ kích thước những khối u lớn để chuẩn bị cho những bước điều trị tiếp theo.
• Sau phẫu thuật: tiêu diệt các khối u lớn di căn đến hạch bạch huyết hoặc còn sót lại sau phẫu thuật nhằm giảm nguy cơ tái phát.
• Kiểm soát triệu chứng: được chỉ định đối với những trường hợp không thể phẫu thuật cắt bỏ hoặc khối u lan rộng sang các cơ quan khác.

3. Điều trị nhắm trúng đích và liệu pháp miễn dịch

Đây là 2 phương pháp thường được chỉ định đối với ung thư trong giai đoạn tiến triển. Liệu pháp nhắm trúng đích sử dụng các loại thuốc tấn công và ngăn chặn một số chất hóa học nhất định trong tế bào ung thư. Trong khi đó, liệu pháp miễn dịch giúp các tế bào của hệ thống miễn dịch nhận biết và tiêu diệt tế bào ung thư. Tùy theo trường hợp cụ thể, người bệnh sẽ được kết hợp 1 hoặc cả 2 phương pháp trong quá trình điều trị.

Tiên lượng và tỷ lệ sống còn theo giai đoạn

Tiên lượng của carcinoma tuyến đại tràng phụ thuộc vào giai đoạn, vị trí khối u, mức độ biệt hóa, tuổi tác, bệnh lý kèm theo, phương pháp điều trị và nhiều yếu tố khác. Theo Viện Ung thư Quốc gia Hoa Kỳ, tỷ lệ sống sót sau 5 năm dựa trên vị trí ung thư ở thời điểm chẩn đoán như sau:

• Ung thư khu trú: 91%
• Ung thư xâm lấn hạch bạch huyết hoặc cơ quan lân cận: 73%
• Ung thư di căn xa: 13%

Cách phòng ngừa carcinoma tuyến đại tràng

Để phòng tránh carcinoma tuyến đại tràng, mỗi người nên chủ động thực hiện những biện pháp sau:

• Duy trì chế độ ăn uống lành mạnh, bổ sung nhiều rau củ, trái cây, ngũ cốc nguyên hạt, thịt nạc và uống đủ nước.
• Hạn chế tiêu thụ thực phẩm giàu chất béo, thực phẩm chế biến sẵn, rượu bia và thuốc lá.
• Duy trì cân nặng phù hợp, tập thể dục thường xuyên.
• Chủ động tầm soát ung thư định kỳ, đặc biệt với những đối tượng có nguy cơ cao như tiền sử gia đình mắc ung thư đại tràng hoặc có polyp đại tràng.

Khi có dấu hiệu nghi ngờ carcinoma tuyến đại tràng như đi ngoài ra máu, rối loạn đại tiện kéo dài, đau bụng hoặc sụt cân không rõ nguyên nhân, người bệnh có thể đến Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh để được thăm khám và đánh giá chuyên sâu. Đội ngũ bác sĩ phối hợp nội soi, chẩn đoán hình ảnh, giải phẫu bệnh và xét nghiệm cần thiết nhằm xác định tình trạng, giai đoạn bệnh, từ đó tư vấn hướng điều trị phù hợp với từng trường hợp. Chủ động kiểm tra sớm giúp tăng cơ hội phát hiện tổn thương ở giai đoạn còn khu trú.

Để đặt lịch thăm khám tại Hệ thống Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh, vui lòng liên hệ:

Điều trị carcinoma tuyến đại tràng phụ thuộc vào giai đoạn, mức độ xâm lấn, tình trạng sức khỏe và nhiều yếu tố khác. Phác đồ điều trị có thể kết hợp nhiều phương pháp nhằm đem lại hiệu quả tối ưu. Nếu nhận thấy những dấu hiệu bất thường, người bệnh nên thăm khám càng sớm càng tốt để được chẩn đoán và tư vấn phương pháp can thiệp phù hợp.