Polyp đại tràng ác tính thường không gây triệu chứng rõ ràng, nên thường được phát hiện khi bệnh đã tiến triển ở giai đoạn muộn. Vì vậy, việc nội soi, sàng lọc định kỳ đóng vai trò rất quan trọng nhằm phát hiện và can thiệp cắt bỏ sớm khi các polyp này còn ở giai đoạn sớm.

Polyp Đại Tràng Ác Tính

Polyp đại tràng ác tính hình thành như thế nào?

Polyp đại tràng ác tính là thuật ngữ dùng để chỉ những polyp đã xuất hiện tế bào ung thư được xác định bởi xét nghiệm tế bào học mà trong đó tế bào ung thư có thể xâm nhập qua khỏi lớp cơ niêm vào lớp dưới niêm nhưng chưa đến lớp cơ của thành đại tràng bất kể có di căn hạch hay không, và đây được xem là giai đoạn sớm của ung thư đại tràng.

Polyp đại tràng ác tính hình thành thông qua một quá trình tiến triển nhiều giai đoạn, trong đó các tế bào niêm mạc đại tràng bình thường dần dần biến đổi thành polyp đại tràng và cuối cùng là tế bào ung thư. Quá trình này thường diễn ra trong nhiều năm và liên quan chặt chẽ đến sự tích lũy các đột biến gen cũng như rối loạn kiểm soát tăng sinh tế bào:

  • Giai đoạn khởi phát: Ban đầu, lớp niêm mạc đại tràng được cấu tạo từ các tế bào biểu mô khỏe mạnh, có khả năng tái tạo liên tục.
  • Hình thành polyp lành tính: Dưới tác động của yếu tố di truyền và môi trường, một số tế bào bắt đầu tăng sinh bất thường, hình thành nên polyp lành tính. Trong số các loại polyp, polyp tuyến (adenomatous polyps), polyp tuyến răng cưa (serated adenoma) là nhóm có nguy cơ cao tiến triển thành ung thư.
  • Chuỗi tiến triển từ u tuyến đến ung thư (adenoma – carcinoma): Theo thời gian, các polyp tuyến có thể trải qua chuỗi tiến triển được gọi là “chuỗi adenoma – carcinoma”. Trong quá trình này, các đột biến gen tiếp tục tích lũy, làm rối loạn chu kỳ tế bào, dẫn đến các mức độ loạn sản nhẹ, trung bình, cao (dysplasia) và cuối cùng là ung thư biểu mô tuyến (adenocarcinoma) phát triển ngay trong polyp.
  • Xâm lấn và di căn: Thông thường tế bào ung thư hình thành trên bề mặt polyp ở giai đoạn sớm sau đó xâm nhập sâu vào thành đại tràng ở giai đoạn muộn. Khả năng xâm nhập (di căn) sang hạch bạch huyết và các cơ quan xa sẽ càng càng cao khi bệnh ở giai đoạn muộn và không được điều trị kịp thời.

Nguy cơ polyp trở thành ác tính phụ thuộc vào nhiều yếu tố, bao gồm: loại polyp (polyp tuyến và polyp răng cưa), kích thước polyp (đặc biệt trên 10 mm), đặc điểm mô học (dạng nhung mao, loạn sản độ cao), yếu tố di truyền (như hội chứng đa polyp tuyến gia đình), và các yếu tố lối sống như hút thuốc lá, béo phì, tiểu đường, chế độ ăn nhiều chất béo và ít chất xơ.

Hình Thành Polyp Đại Tràng Ác Tính
Polyp Đại Tràng Ác Tính Hình Thành Thông Qua Nhiều Giai Đoạn Khác Nhau

Dấu hiệu nhận biết polyp đại tràng ác tính

Polyp đại tràng ác tính hoặc tiền ác tính thường không gây triệu chứng rõ ràng ở giai đoạn sớm, đây là lý do vì sao tầm soát định kỳ có ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Tuy nhiên, khi polyp phát triển lớn hoặc đã chuyển dạng ác tính, một số dấu hiệu lâm sàng có thể xuất hiện. (1)

  • Thay đổi thói quen đại tiện kéo dài: Người bệnh có thể bị tiêu chảy, táo bón hoặc xen kẽ cả hai, kéo dài nhiều tuần không rõ nguyên nhân. Đây có thể là hậu quả của khối polyp hoặc khối u gây kích thích hoặc cản trở lòng đại tràng.
  • Chảy máu trực tràng hoặc có máu trong phân: Đây là một dấu hiệu cảnh báo quan trọng. Máu có thể có màu đỏ tươi hoặc đỏ bầm, phân sẫm màu. Mặc dù chảy máu không phải lúc nào cũng do ung thư, nhưng triệu chứng này luôn cần được chú ý và đánh gia cẩn thận.
  • Triệu chứng khác: Người bệnh có thể cảm thấy đau bụng âm ỉ, đầy hơi hoặc khó chịu vùng bụng kéo dài, đặc biệt khi polyp có kích thước lớn. Chảy máu rỉ rả kéo dài từ polyp có thể dẫn đến thiếu máu thiếu sắt, biểu hiện bằng mệt mỏi, hoa mắt, da xanh xao hoặc khó thở khi gắng sức, ngay cả khi không thấy máu rõ ràng trong phân.
  • Sụt cân không chủ ý: Ở giai đoạn tiến triển, một số người có thể xuất hiện sụt cân không chủ ý, phản ánh tình trạng bệnh ác tính đang ảnh hưởng đến chuyển hóa toàn thân.
Polyp Đại Tràng Giai Đoạn Muộn
Polyp Đại Tràng Ác Tính Giai Đoạn Muộn Gây Ra Nhiều Triệu Chứng Khó Chịu Cho Người Bệnh

Phương pháp chẩn đoán

Quá trình chẩn đoán polyp đại tràng ác tính cần kết hợp giữa chẩn đoán hình ảnh, nội soi và đánh giá mô bệnh học, trong đó nội soi đại tràng giữ vai trò quan trọng nhất:

  • Nội soi đại tràng (Colonoscopy): Phương pháp này là tiêu chuẩn vàng trong phát hiện polyp đại tràng. Nội soi cho phép quan sát trực tiếp niêm mạc đại tràng, đánh giá hình dạng, kích thước, số lượng polyp, đồng thời phát hiện các đặc điểm nghi ngờ của polyp ác tính như lõm, loét, chảy máu hay thay đổi cấu trúc đại thể cũng như vi thể của bề mặt và mạch máu… Trong quá trình nội soi, bác sĩ có thể chỉ định cắt polyp hoặc sinh thiết để làm xét nghiệm mô học.
  • Xét nghiệm mô bệnh học: Mẫu polyp sau khi cắt hoặc sinh thiết cần được phân tích dưới kính hiển vi để xác định loại polyp (tuyến, răng cưa, tăng sản…), đánh giá mức độ loạn sản (dysplasia) và xác nhận có sự hiện diện của tế bào ung thư, mức độ xâm lấn (độ sâu và xâm lấn mạch máu, mạch bạch huyết). Đây là bước quyết định để chẩn đoán polyp lành hay ác tính.
  • Nội soi đại tràng ảo (CT colonography hay virtual colonoscopy): Được sử dụng trong trường hợp không thể nội soi thông thường. Phương pháp này giúp phát hiện các polyp kích thước lớn nhưng không thay thế được nội soi vì không cho phép sinh thiết hay can thiệp điều trị cắt polyp được.
  • Xét nghiệm tìm máu ẩn trong phân (FOBT/FIT): Có giá trị sàng lọc ban đầu, giúp phát hiện chảy máu vi thể từ polyp hoặc ung thư đại tràng. Tuy nhiên, xét nghiệm này không xác định được bản chất polyp.
  • Các xét nghiệm bổ trợ khác: Trong trường hợp nghi ngờ ung thư tiến triển, bác sĩ có thể chỉ định:
    • Chụp CT hoặc MRI ổ bụng
    • Xét nghiệm chỉ điểm khối u (CEA) để đánh giá mức độ lan rộng và theo dõi sau điều trị.
Nội Soi Chẩn Đoán Polyp Đại Tràng
Nội Soi Đại Tràng Giúp Chẩn Đoán Polyp Ác Tính

Polyp đại tràng ác tính có nguy hiểm không?

Polyp đại tràng ác tính là tình trạng nguy hiểm, vì đây thực chất là ung thư đại tràng giai đoạn sớm có khả năng tiến triển nhanh nếu không được điều trị kịp thời. Mức độ nguy hiểm phụ thuộc vào nhiều yếu tố, bao gồm:

  • Khả năng xâm lấn: Khi tế bào ung thư vượt qua lớp niêm mạc và xâm nhập vào thành đại tràng, nguy cơ lan sang hạch bạch huyết và các cơ quan xa (gan, phổi) tăng lên rõ rệt.
  • Nguy cơ chảy máu và tắc ruột: Polyp ác tính có thể gây chảy máu mạn tính dẫn đến thiếu máu, hẹp lòng đại tràng, gây rối loạn tiêu hóa hoặc tắc ruột.
  • Khả năng tiến triển âm thầm: Nhiều polyp ác tính không gây triệu chứng rõ ràng ở giai đoạn đầu, khiến bệnh dễ bị bỏ sót cho đến khi đã tiến triển nặng.
  • Tiên lượng phụ thuộc vào thời điểm phát hiện: Nếu được phát hiện và cắt bỏ hoàn toàn khi còn khu trú trong polyp, tỷ lệ chữa khỏi rất cao. Ngược lại, khi đã xâm lấn sâu hoặc di căn, quá trình điều trị thường trở nên phức tạp và tiên lượng kém hơn.

Vì vậy, sàng lọc định kỳ bằng nội soi đại tràng là biện pháp hiệu quả để phát hiện và cắt bỏ sớm các polyp đặc biệt là các polyp nghi ngờ ác tính nhằm phòng ngừa ung thư đại tràng tiến triển.

Điều trị polyp đại tràng ác tính

Điều trị polyp đại tràng ác tính phụ thuộc vào mức độ ác tính, độ xâm lấn của tế bào ung thư, kích thước và đặc điểm mô học của polyp, cũng như tình trạng sức khỏe tổng thể của người bệnh. Mục tiêu điều trị là loại bỏ hoàn toàn tổn thương, ngăn ngừa tái phát và phòng tiến triển thành ung thư đại tràng xâm lấn. Các phương pháp điều trị chính bao gồm:

1. Loại bỏ polyp qua nội soi

Cắt polyp qua nội soi là phương pháp điều trị ưu tiên khi polyp ác tính còn ở giai đoạn sớm và chưa xâm lấn sâu vào thành đại tràng và chưa di căn hạch hay mạch máu, mạch bạch huyết.

Phương pháp này bao gồm:

  • Cắt polyp bằng thòng lọng (polypectomy) hoặc cắt niêm mạc qua nội soi (EMR)
  • Cắt tách dưới niêm mạc (ESD) trong các trường hợp polyp lớn hoặc có nghi ngờ ác tính cao

Điều kiện để điều trị triệt để bằng nội soi như sau:

  • Ung thư còn khu trú trong lớp niêm mạc hoặc xâm lấn nông lớp dưới niêm
  • Không có dấu hiệu xâm nhập mạch máu hay mạch bạch huyết
  • Bờ cắt sạch tế bào ung thư trên mô bệnh học

Nếu đáp ứng đủ các tiêu chí này, nội soi cắt polyp có thể được xem là điều trị triệt để, giúp người bệnh tránh được phẫu thuật và rút ngắn thời gian hồi phục. Tuy nhiên, sau nội soi vẫn cần theo dõi nội soi định kỳ kỹ càng để phát hiện tái phát.

Cắt Polyp Qua Nội Soi
Cắt Polyp Qua Nội Soi Là Phương Pháp Điều Trị Ưu Tiên Khi Polyp Ác Tính Còn Ở Giai Đoạn Sớm

2. Phẫu thuật cắt bỏ

Phẫu thuật được chỉ định trong các trường hợp sau:

  • Polyp ác tính xâm lấn sâu vào lớp dưới niêm mạc hoặc lớp cơ thành đại tràng
  • Có nguy cơ di căn hạch
  • U xâm nhập mạch máu hay mạch bạch huyết
  • Bờ cắt sau nội soi không an toàn hoặc không thể cắt trọn qua nội soi.

Phương pháp thường áp dụng là cắt đoạn đại tràng chứa tổn thương, kèm theo nạo vét hạch bạch huyết. Phẫu thuật có thể được thực hiện bằng mổ mở truyền thống hoặc phẫu thuật nội soi ổ bụng hay phẫu thuật robot (ít xâm lấn hơn, thời gian hồi phục nhanh hơn).

Phẫu thuật giúp đánh giá chính xác giai đoạn bệnh, loại bỏ hoàn toàn mô ung thư và giảm nguy cơ tái phát hoặc di căn xa.

3. Điều trị bổ trợ

Điều trị bổ trợ được cân nhắc trong trường hợp polyp ác tính đã tiến triển thành ung thư đại tràng xâm lấn hoặc có các yếu tố nguy cơ cao, bao gồm:

  • Hóa trị bổ trợ: Áp dụng khi có di căn hạch, xâm lấn sâu hoặc đặc điểm mô học ác tính cao, nhằm tiêu diệt các tế bào ung thư còn sót lại và giảm nguy cơ tái phát.
  • Xạ trị: Ít được sử dụng trong ung thư đại tràng, nhưng có thể được chỉ định trong một số trường hợp đặc biệt (chủ yếu ở ung thư trực tràng).
  • Theo dõi lâu dài: Bao gồm nội soi đại tràng định kỳ, xét nghiệm hình ảnh và xét nghiệm chỉ điểm khối u để phát hiện sớm tái phát hoặc biến chứng.

4. Theo dõi và phòng ngừa tái phát

Sau điều trị polyp đại tràng ác tính, người bệnh cần được theo dõi lâu dài và phòng ngừa tái phát để phát hiện sớm tổn thương mới, từ đó giúp giảm nguy cơ tiến triển thành ung thư đại tràng xâm lấn. Các phương pháp cụ thể như sau:

  • Nội soi đại tràng định kỳ: Thời điểm nội soi lại được cá thể hóa dựa trên đặc điểm mô bệnh học của polyp đã cắt, mức độ xâm lấn, cũng như số lượng và kích thước polyp. Trong đa số trường hợp, nội soi được khuyến cáo sau 6-12 tháng trong năm đầu, sau đó điều chỉnh theo mức nguy cơ của từng người bệnh.
  • Theo dõi lâm sàng kết hợp xét nghiệm bổ trợ: Bác sĩ có thể chỉ định xét nghiệm tìm máu ẩn trong phân, định lượng chỉ điểm khối u CEA ở những trường hợp đã có ung thư, hoặc chụp CT, MRI khi xuất hiện dấu hiệu nghi ngờ tái phát hay di căn.
  • Điều chỉnh lối sống: Người bệnh nên duy trì chế độ ăn giàu chất xơ, tăng cường rau xanh và trái cây, hạn chế thịt đỏ và thực phẩm chế biến sẵn. Duy trì cân nặng hợp lý, vận động thể lực đều đặn, hạn chế rượu bia, tránh hút thuốc lá và kiểm soát tốt các bệnh lý nền như đái tháo đường hoặc béo phì cũng góp phần cải thiện tiên lượng.

Polyp đại tràng ác tính là một tình trạng nghiêm trọng nhưng hoàn toàn có thể kiểm soát và điều trị hiệu quả nếu được phát hiện sớm. Phần lớn các polyp ác tính hình thành từ quá trình biến đổi kéo dài của polyp lành tính, tiến triển âm thầm và ít triệu chứng ở giai đoạn đầu. Người bệnh nên chủ động sàng lọc định kỳ để phòng ngừa, chẩn đoán và điều trị sớm.

Nguồn Trang : https://tamanhhospital.vn/polyp-dai-trang-ac-tinh/