Robot Trung Quốc vừa giúp các bác sĩ thực hiện ca vi phẫu chưa từng có: Khi máy móc không thay thế mà mở rộng giới hạn của đôi tay con người

Trong nhiều năm qua, robot phẫu thuật thường được nhắc đến như biểu tượng của y học hiện đại. Tuy nhiên, phần lớn những hệ thống này chỉ phát huy thế mạnh trong các ca mổ nội soi hoặc phẫu thuật ổ bụng, tiết niệu hay tim mạch.

Ở lĩnh vực vi phẫu (nơi bác sĩ phải khâu nối những mạch máu, dây thần kinh chỉ dày khoảng 0,1 mm) robot vẫn chưa thực sự tạo ra bước ngoặt. Chính vì vậy, thành tựu vừa được Đại học Hong Kong (HKUMed) – Trung Quốc và Bệnh viện Queen Mary công bố đang thu hút sự chú ý của cộng đồng y khoa quốc tế.

Đầu tiên trên thế giới

Cụ thể, nhóm nghiên cứu thuộc Khoa Y của Đại học Hong Kong cho biết đã hoàn thành thành công 48 ca vi phẫu có hỗ trợ robot kể từ khi triển khai chương trình vào tháng 6/2025. Đáng chú ý, toàn bộ các ca đều không ghi nhận biến chứng liên quan đến nền tảng robot, các mối nối mạch máu đều duy trì lưu thông tốt và không xuất hiện biến chứng dài hạn.

Trong số đó có hai cột mốc được xác nhận là đầu tiên trên thế giới, gồm ca ghép gan từ người hiến sống có hỗ trợ robot trong giai đoạn vi phẫu và kỹ thuật nối vi mạch bằng robot thông qua đường rạch nằm sau chân tóc dành cho bệnh nhân ung thư vùng đầu cổ.

Thoạt nhìn, con số 48 ca phẫu thuật chưa phải quy mô đủ lớn để thay đổi hoàn toàn thực hành lâm sàng. Nhưng trong lĩnh vực công nghệ y tế, đây lại là một dấu mốc có ý nghĩa đặc biệt. Các công nghệ phẫu thuật mới thường trải qua nhiều năm thử nghiệm trước khi chứng minh được tính an toàn.

Việc không ghi nhận biến chứng liên quan đến robot trong toàn bộ chuỗi ca bệnh đầu tiên là tín hiệu quan trọng cho thấy hệ thống đã vượt qua bài kiểm tra khó nhất: hoạt động ổn định ngay trong những ca mổ đòi hỏi độ chính xác gần như tuyệt đối.

Điểm đáng chú ý hơn cả không nằm ở việc robot thay thế bác sĩ, mà ở khả năng loại bỏ những giới hạn vốn thuộc về sinh học con người. Trong vi phẫu, ngay cả những bác sĩ giàu kinh nghiệm nhất cũng không thể tránh hoàn toàn hiện tượng run tay sinh lý.

Khi ca mổ kéo dài nhiều giờ, sự mệt mỏi, áp lực và tư thế làm việc gò bó khiến độ chính xác suy giảm. Với những mạch máu chỉ có đường kính 1-2 mm, một sai lệch rất nhỏ cũng có thể dẫn đến tắc mạch, khiến mô ghép hoặc cơ quan ghép mất nguồn cấp máu.

Hệ thống robot được HKUMed triển khai giải quyết trực tiếp những hạn chế đó. Robot lọc bỏ rung động của bàn tay, thu nhỏ biên độ chuyển động để biến một cử động lớn thành thao tác cực nhỏ, đồng thời cung cấp hình ảnh ba chiều có độ phóng đại cao.

Thay vì đứng nhiều giờ bên bàn mổ, bác sĩ điều khiển cánh tay robot từ một bảng điều khiển với tư thế ngồi tối ưu về công thái học. Điều này không chỉ giúp giảm mệt mỏi mà còn duy trì độ chính xác xuyên suốt ca phẫu thuật.

Ý nghĩa của công nghệ này càng rõ ràng hơn khi áp dụng vào ghép gan từ người hiến sống. Một trong những công đoạn khó nhất là nối động mạch gan có đường kính chỉ khoảng 1-2 mm nằm sâu trong ổ bụng. Trong lúc thao tác, bàn tay bác sĩ còn chịu ảnh hưởng từ nhịp tim của bệnh nhân cũng như chuyển động hô hấp liên tục.

Theo Giáo sư Albert Chan Chi-yan, nếu động mạch bị tắc sau khi nối, lá gan mới sẽ không được cấp máu đầy đủ, dẫn đến nguy cơ suy gan và có thể phải ghép lại. Với nhiều bệnh nhân, cơ hội thứ hai gần như không tồn tại. Chính vì vậy, bất kỳ công nghệ nào giúp tăng độ ổn định và giảm nguy cơ sai sót đều có giá trị rất lớn đối với tỷ lệ thành công của ca ghép.

Bên cạnh ghép gan, ca phẫu thuật đầu tiên trên thế giới thực hiện nối vi mạch bằng robot qua đường rạch sau chân tóc cũng cho thấy robot có thể thay đổi cách tiếp cận trong phẫu thuật tái tạo.

Thay vì rạch một đường lớn ở phía trước cổ để nối mạch máu sau khi cắt bỏ khối u, các bác sĩ có thể giấu toàn bộ sẹo trong đường chân tóc phía sau.

Cách tiếp cận này không chỉ cải thiện yếu tố thẩm mỹ mà còn hạn chế tổn thương hệ bạch huyết ở vùng cổ, giúp giảm phù nề và hỗ trợ bệnh nhân phục hồi chức năng nói, nuốt sau điều trị ung thư.

Trước đây, kỹ thuật này rất khó thực hiện bằng tay do khoảng thao tác hẹp và sâu, nhưng cánh tay robot với bảy bậc tự do đã tạo ra không gian làm việc mà con người khó đạt được.

Một khía cạnh khác đáng quan tâm là tác động của robot đối với đào tạo bác sĩ. Vi phẫu vốn được xem là một trong những chuyên ngành khó học nhất, đòi hỏi nhiều năm rèn luyện để kiểm soát hoàn toàn các thao tác tinh vi.

Theo nhóm nghiên cứu, khi robot hỗ trợ lọc rung tay và chuẩn hóa chuyển động, quá trình đào tạo có thể trở nên trực quan hơn, giúp nhiều bác sĩ đạt trình độ thực hiện vi phẫu trong thời gian ngắn hơn. Nếu được chứng minh trên quy mô lớn hơn, điều này có thể góp phần giải quyết tình trạng thiếu bác sĩ vi phẫu tại nhiều quốc gia và rút ngắn thời gian chờ phẫu thuật cho bệnh nhân.

Dẫu vậy, vẫn cần nhìn nhận kết quả này một cách thận trọng. Chương trình hiện mới dừng ở quy mô 48 ca tại một trung tâm có trình độ rất cao, nơi tập trung nhiều chuyên gia hàng đầu về ghép gan và vi phẫu.

Để khẳng định robot thực sự vượt trội so với phương pháp truyền thống, giới chuyên môn sẽ cần thêm các nghiên cứu đa trung tâm, số lượng bệnh nhân lớn hơn cùng các dữ liệu so sánh về thời gian mổ, tỷ lệ biến chứng, chi phí điều trị và hiệu quả lâu dài.

Dẫu còn nhiều bước phải đi, thành tựu của HKUMed phản ánh xu hướng mới của ngành công nghệ y tế. Sau nhiều năm tập trung vào trí tuệ nhân tạo trong chẩn đoán hình ảnh hay hỗ trợ ra quyết định, cuộc đua công nghệ đang dịch chuyển sang việc tăng cường khả năng thao tác vật lý của bác sĩ.

Nếu AI được ví như bộ não hỗ trợ phân tích, thì robot vi phẫu đang dần trở thành “đôi tay siêu chính xác”, giúp con người thực hiện những thao tác vốn vượt quá giới hạn sinh học.

Đây có lẽ cũng là hình ảnh rõ nét nhất về tương lai của y học. Robot không thay thế bác sĩ trên bàn mổ, mà trở thành công cụ giúp bác sĩ thực hiện những điều trước đây chỉ có thể đạt được bởi số rất ít chuyên gia xuất sắc.

Khi công nghệ có thể thu hẹp khoảng cách giữa tay nghề của một cá nhân và tiêu chuẩn điều trị cao nhất, lợi ích cuối cùng sẽ thuộc về người bệnh, những người có thêm cơ hội tiếp cận các ca phẫu thuật an toàn, chính xác và ít biến chứng hơn./