Phân thùy phổi trên CT: Cách định vị tổn thương chính xác

Chụp cắt lớp vi tính (CT scan) là công cụ vô cùng quan trọng trong chẩn đoán các bệnh lý hô hấp nhờ khả năng tái tạo chi tiết cấu trúc giải phẫu lồng ngực, giúp bác sĩ dễ dàng phát hiện và xác định vị trí tổn thương. Trong đó, việc phân tích phân thùy phổi trên CT đóng vai trò như “la bàn” định vị tổn thương chuẩn xác, từ đó tối ưu hóa quá trình chẩn đoán, lập kế hoạch can thiệp và theo dõi diễn tiến bệnh.

Phân thùy phổi trên CT là gì?

Phân thùy phổi là đơn vị giải phẫu nhỏ hơn thùy phổi, có thể được quan sát và định vị rõ ràng trên hình ảnh cắt lớp. Mỗi phân thùy hoạt động như một “vùng chức năng độc lập” của phổi, sở hữu hệ thống cấp máu, dẫn khí và dẫn lưu riêng biệt bao gồm một nhánh phế quản, động mạch và tĩnh mạch tương ứng.

Mặc dù ranh giới giữa các phân thùy phổi trên CT không phải lúc nào cũng hiện rõ, các bác sĩ Chẩn đoán hình ảnh vẫn có thể xác định chính xác dựa trên sự phân bố của hệ thống phế quản, mạch máu cùng các mốc giải phẫu cố định. Việc nhận diện này giúp khoanh vùng chính xác các tổn thương (như khối u, ổ viêm, áp xe hay xẹp phổi), tạo tiền đề vững chắc cho các quyết định điều trị và theo dõi. (1)

Cách xác định từng phân thùy trên CT

Để định vị chính xác từng phân thùy trên CT, các bác sĩ thường kết hợp các yếu tố sau:

1. Vị trí giải phẫu

Mỗi phân thùy nằm ở vị trí không gian cố định tương ứng với các thùy phổi (thùy trên, giữa, dưới ở phổi phải và thùy trên, dưới ở phổi trái). Bác sĩ sẽ đối chiếu tổn thương với các mốc như thành ngực, cơ hoành, trung thất và rãnh liên thùy trên lát cắt ngang. Ví dụ, tổn thương nằm sát thành trước bên của phổi phải thường thuộc phân thùy trước thùy trên; trong khi tổn thương sát nền phổi gần cơ hoành thường thuộc các phân thùy đáy.

Điện Thoại Di Động Honor X6c 6GB + 128GB/256GB - Pin 5300mAh NFC - Camer

2. Hệ thống phế quản và mạch máu

Mỗi phân thùy được cấp khí bởi 1 nhánh phế quản và đi kèm 1 nhánh động mạch riêng. Trên phim CT (đặc biệt là CT có tiêm thuốc cản quang), bác sĩ có thể lần theo đường đi của chúng để vạch ra ranh giới. Nếu có vùng đông đặc hay khối u bao quanh 1 nhánh phế quản cụ thể, tổn thương đó sẽ được xác định là thuộc phân thùy do nhánh này chi phối.

3. Mô hình 3D (nếu có)

Các thế hệ máy CT tiên tiến cho phép tái tạo hình ảnh 3D của cây phế quản và hệ mạch máu phổi. Công nghệ này giúp bác sĩ “quan sát phổi từ mọi góc độ”, vạch rõ ranh giới phân thùy, đặc biệt hữu ích khi đánh giá u phổi, viêm phổi lan tỏa hoặc chuẩn bị cho phẫu thuật cắt phân thùy. Kỹ thuật 3D không chỉ nâng cao độ chính xác chẩn đoán mà còn đảm bảo an toàn tối đa cho quá trình điều trị.

Ứng dụng của CT phân thùy phổi trong lâm sàng

Phân tích CT theo phân thùy mang lại nhiều giá trị thực tiễn vượt ra ngoài ý nghĩa giải phẫu đơn thuần, hỗ trợ đắc lực cho bác sĩ trong đánh giá mức độ bệnh và chiến lược can thiệp:

1. Đánh giá khối u phổi

CT phân thùy giúp xác định u nằm ở đâu, còn khu trú hay đã xâm lấn sang các phân thùy lân cận. Thông tin này mang tính quyết định để lập kế hoạch phẫu thuật. Nếu u chỉ giới hạn ở 1 phân thùy, bác sĩ có thể chỉ định cắt phân thùy thay vì cắt thùy, giúp bảo tồn tối đa nhu mô lành và duy trì chức năng hô hấp tốt hơn cho người bệnh sau mổ.

2. Viêm phổi khu trú

Thay vì kết luận chung chung, CT giúp chỉ điểm chính xác vùng phổi tổn thương thuộc phân thùy nào. Điều này gợi ý nguyên nhân gây bệnh (viêm do vi khuẩn, hít sặc hay tắc nghẽn sau u) và giúp theo dõi sát sao mức độ đáp ứng kháng sinh.

3. Tắc mạch phổi theo phân thùy

Chụp CT mạch phổi có thể phát hiện các cục huyết khối đang làm tắc nghẽn ở nhánh động mạch phân thùy hay dưới phân thùy. Nhờ đó, bác sĩ đánh giá được mức độ nặng, nguy cơ suy hô hấp để đưa ra phác đồ dùng thuốc chống đông hay can thiệp lấy huyết khối kịp thời.

4. Dẫn lưu, can thiệp định vị theo phân thùy

Với các tổn thương như áp xe, tràn dịch khu trú hay khối u nhỏ, bản đồ phân thùy trên CT giúp bác sĩ tiếp cận chính xác vị trí cần sinh thiết hay đặt dẫn lưu, giảm thiểu nguy cơ tổn thương vùng phổi lành.

Tải VPBank

So sánh khả năng nhận diện phân thùy giữa CT và X-quang

Bảng dưới đây so sánh trực quan sự khác biệt giữa CT ngực và X-quang ngực, giúp lý giải vì sao CT luôn được ưu tiên khi cần đánh giá chi tiết tổn thương khu trú:

Khách hàng có nhu cầu khám, tầm soát các bệnh về phổi và các cơ quan khác nên chọn cơ sở y tế có các máy móc siêu âm, chụp chiếu hiện đại. Đặc biệt, chụp CT phổi liều thấp có thể phát hiện các tổn thương rất nhỏ ngay cả khi chưa có triệu chứng lâm sàng. Kỹ thuật này được khuyến nghị dùng trong tầm soát ung thư cho nhóm nguy cơ cao (người trên 55 tuổi, hút thuốc lá, mắc bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính (COPD), có tiền sử gia đình hoặc tiếp xúc độc chất). Khách hàng thăm khám tại Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM có thể lựa chọn chụp CT bằng máy Somatom Force VB30 – dòng “siêu máy” có khả năng tái tạo hơn 100.000 lát cắt/lần chụp, mang lại hình ảnh sắc nét tối đa, đồng thời tích hợp AI hỗ trợ khảo sát, chẩn đoán hầu hết các bộ phận trên trên cơ thể.

Khái niệm phân thùy phổi trên CT không chỉ mang ý nghĩa học thuật về giải phẫu mà thực sự là “tấm bản đồ” định vị tổn thương có giá trị lớn trong chẩn đoán và điều trị. Thông qua việc hiển thị chi tiết từng phân thùy, kỹ thuật này giúp các bác sĩ phát hiện bệnh sớm, khoanh vùng chính xác, từ đó đưa ra chiến lược điều trị tối ưu, hạn chế can thiệp xâm lấn và cải thiện đáng kể tiên lượng cho người bệnh.