Thông tin cần biết về viêm màng não tăng bạch cầu ái toan

Viêm màng não tăng bạch cầu ái toan là tình trạng ít gặp, xảy ra khi số lượng bạch cầu ái toan trong dịch não tủy tăng cao. Đây thường là biểu hiện của phản ứng viêm do ký sinh trùng, hoặc một số nguyên nhân ít gặp khác. Bệnh gây đau đầu dữ dội, cứng cổ, buồn nôn, nôn mửa, có nguy cơ diễn tiến thành biến chứng thần kinh nghiêm trọng nếu không điều trị kịp thời.

Viêm màng não do tăng bạch cầu ái toan là gì?

Viêm màng não do tăng bạch cầu ái toan (Eosinophilic meningitis – EM) là tình trạng có ít nhất 10 bạch cầu ái toan/µL dịch não tủy hoặc khi tỷ lệ bạch cầu ái toan chiếm ≥10% tổng số bạch cầu trong dịch não tủy. Nguyên nhân chủ yếu liên quan đến nhiễm ký sinh trùng, điển hình nhất là Angiostrongylus cantonensis (giun phổi chuột), ngoài ra còn có thể do Gnathostoma spinigerum, Baylisascaris procyonis, hoặc hiếm hơn là do phản ứng thuốc, bệnh lý ác tính và một số bệnh tự miễn.

Viêm màng não tăng bạch cầu ái toan là một dạng biểu hiện của viêm màng não, trong đó dịch não tủy có sự gia tăng bạch cầu ái toan. Khác với các trường hợp viêm màng não thường gặp do virus hoặc vi khuẩn, tình trạng này thường liên quan đến nhiễm ký sinh trùng và cần được xác định nguyên nhân để lựa chọn phương pháp điều trị phù hợp.

Tại sao bị viêm màng não tăng bạch cầu ái toan?

Nhiễm ký sinh trùng là nguyên nhân phổ biến gây bệnh viêm màng não tăng bạch cầu ái toan, đặc biệt là sau khi ăn thực phẩm/ nước có chứa ấu trùng giun, ví dụ như: ăn ốc sên, ốc sống, tôm cua nước ngọt, hoặc rau sống bị nhiễm ấu trùng. Ngoài ký sinh trùng, một số nguyên nhân khác cũng có thể gây ra tình trạng này như:

• Nhiễm nấm: Coccidioides immitis có thể gây viêm màng não kèm tăng bạch cầu ái toan.
• Nhiễm khuẩn hiếm gặp: Một số loài vi khuẩn có thể gây đáp ứng miễn dịch tăng bạch cầu ái toan.
• Nguyên nhân không nhiễm trùng: Thuốc (kháng sinh, NSAID), bệnh lý ác tính (lymphoma, leukemia), hoặc bệnh hệ thống (sarcoidosis).

Như vậy, có thể thấy, viêm màng não tăng bạch cầu ái toan là một hội chứng nhiều căn nguyên, đòi hỏi can thiệp chẩn đoán toàn diện để xác định được nguyên nhân chính xác.

Một số triệu chứng bệnh viêm màng não do tăng bạch cầu ái toan

Viêm màng não tăng bạch cầu ái toan thường biểu hiện với các triệu chứng viêm màng não cổ điển, nhưng cũng có thể có những dấu hiệu đặc biệt, tiến triển nặng và gây biến chứng nghiêm trọng nếu không được điều trị kịp thời:

Triệu chứng sớm và thường gặp:

• Đau đầu dữ dội, thường là khởi phát đột ngột
• Cứng cổ (khó cúi đầu) hoặc khó cử động cổ do màng não viêm
• Buồn nôn, nôn.
• Sợ ánh sáng (photophobia).
• Sốt (có thể nhẹ hoặc không rõ ràng ở giai đoạn đầu).
• Tê, dị cảm (“ngứa kim”, cảm giác kim châm) hoặc các rối loạn cảm giác khác

Triệu chứng nặng / biến chứng:

• Yếu cơ, liệt hoặc mất chức năng thần kinh khu trú
• Mất phối hợp vận động, mất kiểm soát cơ (ví dụ khó đi lại, dáng đi thay đổi).
• Ý thức bị ảnh hưởng (lú lẫn, buồn ngủ, có thể dẫn đến hôn mê).
• Co giật nếu não bị ảnh hưởng nhiều
• Tổn thương mắt (trong một số trường hợp ký sinh trùng có thể vào mắt, gây viêm mắt hoặc quan sát được ký sinh trùng ở trong mắt).

Ngoài những biểu hiện kể trên, viêm màng não có thể gây ra nhiều biến chứng thần kinh khác nhau tùy theo tác nhân gây bệnh và mức độ tổn thương. Bạn có thể tìm hiểu thêm qua bài viết bệnh viêm màng não có nguy hiểm không để nhận biết các biến chứng và di chứng có thể xảy ra.

Tải VPBank

Khi nào cần gặp bác sĩ / cấp cứu:

Người bệnh nên đi khám bác sĩ hoặc cấp cứu kịp thời trong các trường hợp sau đây:

• Xuất hiện các dấu hiệu nghi ngờ viêm màng não như: đau đầu dữ dội, cứng cổ, sốt kèm theo sợ ánh sáng, buồn nôn/nôn, đặc biệt là sau khi ăn các loại thực phẩm có nguy cơ (ốc, sên, cua/tôm sống hoặc tái) hoặc tiếp xúc với môi trường nghi ngờ nhiễm ký sinh trùng.
• Xuất hiện dấu hiệu thần kinh khu trú: yếu tay/chân, mất cảm giác, liệt, rối loạn thị lực, co giật, hoặc suy giảm ý thức (cần cấp cứu kịp thời để chẩn đoán, đánh giá).
• Triệu chứng kéo dài lâu hơn vài ngày hoặc diễn tiến nặng hơn như: sốt cao, đau đầu kéo dài, nôn nhiều, mệt mỏi tăng dần…

Nguy cơ mắc viêm màng não do tăng bạch cầu ái toan

Viêm màng não bạch cầu ái toan thường xảy ra ở các nhóm đối tượng có nguy cơ cao như:

• Tiếp xúc với thực phẩm hoặc môi trường có ký sinh trùng: Ăn ốc, cua, tôm, cá nước ngọt sống hoặc tái; rau sống hoặc sản phẩm thực phẩm bị nhiễm ấu trùng hoặc đường phân của động vật chứa ký sinh trùng.
• Sinh sống ở khu vực địa lý lưu hành ký sinh trùng: Vùng nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới, những nơi mà ký sinh trùng như Angiostrongylus cantonensis, Gnathostoma spinigerum, Baylisascaris procyonis thường phát triển.
• Độ tuổi: Trẻ em có thể dễ mắc bệnh hơn do thường có thói quen đưa tay/ vật vào miệng, đồng thời hệ miễn dịch cũng chưa phát triển đầy đủ. Ngoài ra, người cao tuổi khi mắc bệnh cũng dễ diễn tiến nặng hơn do hệ miễn dịch suy yếu. Ở trẻ nhỏ, các biểu hiện viêm màng não đôi khi không điển hình, khiến việc nhận biết bệnh trở nên khó khăn. Phụ huynh có thể tìm hiểu thêm về viêm màng não ở trẻ em để nhận biết các triệu chứng cảnh báo và chủ động đưa trẻ đến cơ sở y tế khi có dấu hiệu bất thường.
• Tình trạng miễn dịch suy yếu: Người có bệnh lý nền ảnh hưởng hệ miễn dịch (như suy giảm miễn dịch bẩm sinh, điều trị ức chế miễn dịch, bệnh mãn tính) dễ bị các thể nặng hơn hoặc các nguyên nhân hiếm.
• Vệ sinh cá nhân và điều kiện sống: Ăn uống không hợp vệ sinh, môi trường sống ẩm ướt, không quản lý tốt động vật trung gian hoặc ký chủ như ốc sên, động vật hoang dã…

Viêm màng não do tăng bạch cầu ái toan được chẩn đoán như thế nào?

Bác sĩ thường chẩn đoán viêm màng não tăng bạch cầu ái toan dựa vào lâm sàng và các xét nghiệm hỗ trợ, cụ thể như sau:

Tiền sử và khám lâm sàng: Bác sĩ thu thập các thông tin như: tiếp xúc với ký sinh trùng (ăn ốc, sên, cua, tôm sống hoặc tái; rau sống có thể bị nhiễm); vùng địa lý sinh sống hoặc đi lại vùng có dịch; thời gian khởi phát, mức độ đau đầu, cứng cổ, sốt, các dấu hiệu thần kinh khu trú nếu có.

Xét nghiệm dịch não tủy (CSF) – chọc dò thắt lưng (lumbar puncture)

• Xác định sự tăng eosinophil: Tiêu chuẩn phổ biến là ≥ 10 eosinophils/µL dịch não tủy hoặc eosinophil chiếm ≥ 10% tổng số bạch cầu trong CSF.
• Đếm tế bào trắng khác, đo áp lực mở (opening pressure), protein (thường tăng), glucose (bình thường hoặc giảm nhẹ), tìm tế bào vi khuẩn/nấm, cấy vi sinh để loại trừ nguyên nhân vi khuẩn, virus.
• Sử dụng phương pháp nhuộm đặc hiệu như Giemsa hoặc Wright để phát hiện đúng eosinophil trong mẫu dịch não tủy.

Xét nghiệm máu ngoại vi: Kiểm tra số lượng eosinophil trong máu để đánh giá tình trạng tăng bạch cầu ái toan. Tuy nhiên, không phải người bệnh viêm màng não tăng bạch cầu ái toan đều có chỉ số bạch cầu ái toan trong máu tăng cao. Việc chẩn đoán vẫn cần dựa vào xét nghiệm dịch não tủy và các đánh giá chuyên sâu khác.

Xét nghiệm huyết thanh & phân tử (serology, PCR etc.):

• Nếu có sẵn, bác sĩ có thể chỉ định thực hiện các xét nghiệm huyết thanh để tìm kháng thể đặc hiệu ký sinh trùng (ví dụ Angiostrongylus cantonensis) để hỗ trợ chẩn đoán.
• Phương pháp phân tử (PCR, thực hiện RT-PCR) có thể dùng với mẫu dịch não tủy để phát hiện DNA của ký sinh trùng.

Chẩn đoán phân biệt: Loại trừ các nguyên nhân khác có thể gây tăng eosinophil trong CSF như các nhiễm trùng khác (vi khuẩn, virus, nấm), bệnh ác tính, phản ứng thuốc, bệnh tự miễn, hoặc các nguyên nhân cơ học khác.

Điều trị viêm màng não do tăng bạch cầu ái toan

Phương pháp điều trị viêm màng não tăng bạch cầu ái toan được Bác sĩ chỉ định tùy thuộc vào nguyên nhân, mức độ nặng của bệnh và tình trạng sức khỏe của người bệnh, phổ biến gồm:

Điều trị hỗ trợ (Supportive care)

3ộ điều khiển nhiệt độ PID REX-C100, với cặp nhiệt

Giới thiệu về sản phẩm này Độ chính xác đo: + / - 0,5% FS Dung sai bù đầu lạnh: + /- 2 độ C (có thể được sửa đổi bằng phần mếm trong 0 ~ 50 độ C) Độ phân giải: 14 bit Chu ky lấy mẫu: 0,5 giây Quyền lực: AC 100-240V 50 / 60HZ Giá trị quá trình (PV), Giá trị cài đặt (SV) <iểm soát PIN (bao gồm ON / OFF, PID loại bước và PID liêr tỤc) Điều khiển tự điều chỉnh Đầu ra rơ le: công suất tiếp xúc 250V AC 3A (tải điện

• Giảm đau (analgesics) để kiểm soát đau đầu.
• Giảm áp lực trong khoang dịch não tủy bằng cách chọc dò dịch não tủy lưng (lumbar puncture) khi áp lực cao.
• Nghỉ ngơi, bù dịch, theo dõi sát các biến đổi thần kinh.

Sử dụng Corticosteroids (thuốc chống viêm mạnh)

Người bệnh sử dụng đúng loại thuốc theo chỉ dẫn của bác sĩ để giúp giảm đau đầu nhanh, rút ngắn thời gian phục hồi bệnh và giảm tần suất chọc dò lại. Trong các trường hợp nhẹ đến trung bình, có thể dùng corticosteroid trong 1 tuần nếu đáp ứng tốt. Nếu người bệnh có biểu hiện dấu hiệu thần kinh nặng, bác sĩ có thể chỉ định kết hợp với corticosteroid đường tĩnh mạch (IV) để đạt hiệu quả tối ưu.

Các biện pháp điều trị bổ sung trong trường hợp đặc biệt

• Trong các trường hợp kháng trị hoặc nặng, người bệnh có thể được xem xét sử dụng IVIG (immunoglobulin truyền tĩnh mạch) hoặc các liệu pháp điều hòa miễn dịch khác nếu chẩn đoán cho thấy viêm não đi kèm.
• Điều trị theo triệu chứng cả biến chứng thần kinh nếu có (ví dụ phù não, tăng áp lực nội sọ, co giật) với thuốc tương ứng.

Theo dõi và điều chỉnh

• Theo dõi đáp ứng lâm sàng: giảm đau đầu, giảm triệu chứng viêm, phục hồi thần kinh nếu tổn thương khu trú.
• Xét nghiệm dịch não tủy lặp lại nếu cần để đánh giá giảm bạch cầu, bạch cầu ái toan, hoặc nếu có nghi ngờ bệnh tiến triển.
• Theo dõi tác dụng phụ của corticosteroids và thuốc chống ký sinh trùng.

Khả năng hồi phục của người bệnh phụ thuộc vào nguyên nhân gây viêm màng não, mức độ tổn thương thần kinh và thời điểm bắt đầu điều trị. Bạn có thể tham khảo bài viết bệnh viêm màng não có chữa được không để tìm hiểu thêm về các phương pháp điều trị và những yếu tố ảnh hưởng đến tiên lượng.

Cách sinh hoạt và phòng ngừa viêm màng não do tăng bạch cầu ái toan

Để phòng ngừa viêm màng não tăng bạch cầu ái toan, mỗi người nên chủ động thực hiện các biện pháp:

• Kiểm tra sức khỏe định kỳ: Hoặc kịp thời đi khám khi có các dấu hiệu bất thường.
• Giữ vệ sinh cá nhân:
  • Rửa tay kỹ bằng xà phòng sau khi tiếp xúc với đất, ốc sên, sên trần, hoặc sau khi làm vườn.
  • Tránh đưa tay lên miệng trước khi rửa tay.
• Kiểm soát động vật trung gian và chủ bệnh:
  • Kiểm soát sự phát triển và sinh sản của ốc, sên trong sân vườn, nhà bếp
  • Đảm bảo thoát nước tốt, giữ môi trường khô ráo
  • Tránh để chuột hoặc động vật gặm nhấm tiếp xúc với thực phẩm, khu vực chế biến thực phẩm.
• Giữ môi trường sống sạch sẽ:
  • Bảo quản thực phẩm đúng cách
  • Đậy nắp thùng chứa nước
  • Kiểm soát vật nuôi/lộng ốc sên quanh nhà.
  • Khi đi du lịch hoặc sinh sống tại vùng nhiệt đới, cận nhiệt đới, cần thận trọng khi sử dụng thực phẩm, nguồn nước…
• Thận trọng trong ăn uống hàng ngày:
  • Tránh ăn sống hoặc chưa chín kỹ hoặc không rõ nguồn gốc, như: ốc, sên, cua/tôm nước ngọt, ếch…
  • Rửa sạch và ngâm kỹ rau, trái cây: rau sống, trái cây có vỏ dày…
  • Các loại thực phẩm từ rau củ cần được rửa dưới nước sạch, có thể ngâm để loại bỏ bùn đất, ký sinh trùng nhỏ hoặc ấu trùng có thể bám vào.
  • Nấu chín thực phẩm thật kỹ trước khi ăn, tránh ăn đồ tái
  • Sử dụng nước sạch để rửa thực phẩm, nước uống; nếu dùng nước mưa hoặc nước chứa nguy cơ ô nhiễm, cần lọc hoặc đun sôi trước.

Viêm màng não tăng bạch cầu ái toan hiếm gặp nhưng rất nguy hiểm. Mỗi người nên chủ động phòng ngừa ngay từ ban đầu bằng cách xây dựng lối sống sạch sẽ, hợp vệ sinh, khám sức khỏe định kỳ, đồng thời theo dõi cơ thể, đi khám sớm khi có triệu chứng nghi ngờ mắc bệnh để được điều trị kịp thời.