Phân biệt giữa khám xét, bắt giữ, khởi tố

Trao đổi với VietNamNet, luật sư Nguyễn Thanh Hải, Giám đốc Công ty Luật An Hoàng Gia, Đoàn Luật sư TP Hà Nội, cho biết, việc một người bị khám xét nơi ở không đồng nghĩa người đó đã bị bắt, bị khởi tố, không phải căn cứ xác định họ có tội.

Theo Điều 192 Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015, được sửa đổi, bổ sung năm 2025, việc khám xét chỗ ở được tiến hành khi có căn cứ nhận định tại đó có công cụ, phương tiện phạm tội. Hoạt động này cũng được thực hiện để tìm tài liệu, đồ vật, tài sản do phạm tội mà có hoặc những vật chứng khác liên quan vụ án.

Theo luật sư Hải, cơ quan chức năng có thể khám xét khi cần phát hiện người đang bị truy nã, truy tìm hoặc giải cứu nạn nhân. Đây là biện pháp điều tra nhằm phát hiện, thu thập chứng cứ, không phải quyết định xác định người có chỗ ở bị khám xét đã phạm tội.

Theo luật sư, Điều 193 và Điều 195 Bộ luật Tố tụng hình sự quy định cụ thể thẩm quyền ra lệnh và thủ tục khám xét. Khi khám xét chỗ ở, phải có mặt người đó hoặc người từ đủ 18 tuổi trở lên cùng chỗ ở, đại diện UBND cấp xã, phường và người chứng kiến.

“Trường hợp chủ nhà vắng mặt nhưng việc khám xét không thể trì hoãn, cơ quan chức năng vẫn có thể tiến hành và phải bảo đảm thành phần chứng kiến theo quy định. Toàn bộ quá trình phải được lập biên bản”, luật sư Nguyễn Thanh Hải thông tin.

Về nguyên tắc, theo luật sư Hải, việc khám xét chỗ ở không được bắt đầu vào ban đêm. Trường hợp khẩn cấp, cơ quan tiến hành tố tụng có thể thực hiện nhưng phải ghi rõ lý do trong biên bản.

Theo luật sư Hải, khám xét, bắt giữ và khởi tố bị can là những hoạt động tố tụng khác nhau. Mỗi biện pháp có căn cứ, điều kiện, thẩm quyền và hậu quả pháp lý riêng.

Trong một số vụ án, việc khám xét có thể diễn ra cùng thời điểm bắt giữ hoặc sau khi đã khởi tố bị can. Tuy nhiên, cũng có trường hợp cơ quan điều tra khám xét để thu thập, kiểm tra và củng cố tài liệu phục vụ quá trình xác minh.

Do đó, việc khám xét nơi ở của đối tượng không phải căn cứ để tự động kết luận người này đã bị bắt hoặc bị khởi tố. Những thông tin trên chỉ có thể được khẳng định khi cơ quan tiến hành tố tụng hoặc nguồn tin có thẩm quyền công bố chính thức.

Ngay cả khi một người bị khởi tố bị can, pháp luật vẫn chưa coi người đó có tội. Theo nguyên tắc suy đoán vô tội, một người chỉ bị xác định có tội khi được chứng minh theo đúng trình tự và có bản án của Tòa án đã có hiệu lực pháp luật.

Luật sư Hải cho rằng cần phân biệt rõ thông tin tố tụng với suy đoán trên mạng xã hội. Một cuộc khám xét cho thấy cơ quan chức năng đang thực hiện hoạt động thu thập, kiểm tra chứng cứ, nhưng không thể được xem là một bản án.

Trước khi lực lượng chức năng xuất hiện tại nơi ở, “Huấn Hoa Hồng” đăng thông báo tạm dừng sử dụng mạng xã hội. Trước đó, trong một buổi livestream, người này nhiều lần nhắc đến việc sao kê và khẳng định sẽ cung cấp hồ sơ cho cơ quan chức năng.

EED

ED

“Huấn Hoa Hồng” nổi trên MXH với hàng chục nghìn lượt theo dõi nhưng cũng gắn với nhiều lùm xùm. Mới đây, Huấn tiếp tục gây tranh cãi liên quan đến việc từ thiện ở Lai Châu.

Chiều 6/8, lực lượng cảnh sát có mặt tại nơi ở của Bùi Xuân Huấn (biệt danh “Huấn Hoa Hồng”) ở xã Gia Lâm, TP Hà Nội, thu hút sự chú ý của nhiều người.