Nguy cơ vỡ túi phình động mạch chủ bụng: Cảnh báo và giải pháp

Nguy cơ vỡ túi phình động mạch chủ bụng phụ thuộc lớn vào kích thước túi phình và tăng thêm khi người bệnh có các yếu tố như tăng huyết áp hoặc hút thuốc lá. Khi túi phình vỡ, máu tràn ồ ạt vào khoang bụng, có thể khiến trên 90% người bệnh tử vong nếu không được can thiệp kịp thời. Vậy yếu tố nào làm tăng nguy cơ vỡ túi phình động mạch chủ bụng, dấu hiệu cảnh báo ra sao và phòng ngừa như thế nào?

Tổng quan về phình động mạch chủ bụng

Phình động mạch chủ bụng (tên tiếng anh là Abdominal aortic aneurysms – AAA) là tình trạng mạch máu lớn nhất mang máu từ tim đi nuôi tất cả các cơ quan bị yếu đi và phình to ra, tạo thành một khối chứa đầy máu. Khối phình lớn dần sẽ có nguy cơ vỡ, đe dọa trực tiếp đến tính mạng người bệnh.

Nguy cơ vỡ túi phình động mạch chủ bụng cao do đâu?

Kích thường túi phình là yếu tố quan trọng quyết định nguy cơ vỡ phình động mạch chủ bụng. Nghiên cứu cho thấy, nguy cơ vỡ AAA trong vòng 1 năm dựa trên đường kính ban đầu là:

Đường kính	Nguy cơ vỡ túi phình động mạch chủ bụng
5,5 – 5,9 cm	9%
6 – 6,4 cm	10%
6,5 – 6,9 cm Tải VPBank	19%
≥ 7 cm	33%
8 cm	26% (vỡ trong vòng 6 tháng)

Những tác nhân thúc đẩy nguy cơ gây vỡ túi phình động mạch chủ bụng gồm:

• Tăng huyết áp: Áp lực máu trong lòng mạch liên tục duy trì ở mức cao sẽ tạo ra lực đẩy cơ học lớn lên vùng mô vốn đã tổn thương, đẩy nhanh tốc độ giãn rộng và gây rách thành mạch.
• Hút thuốc lá: Các chất độc có trong khói thuốc phá hủy trực tiếp các sợi collagen và elastin chịu trách nhiệm tạo nên độ đàn hồi cho mạch máu.
• Tăng cholesterol và béo phì: Mỡ máu cao tích tụ tạo thành các mảng xơ vữa lớn làm hẹp lòng mạch và gây viêm khu trú tại thành động mạch. Trong khi đó, béo phì thường đi kèm tăng huyết áp và rối loạn chuyển hóa, làm tăng áp lực lên hệ tuần hoàn và góp phần thúc đẩy túi phình phát triển cũng như tăng nguy cơ vỡ.
• Khí phế thũng: Thường đi kèm ho kéo dài, làm tăng áp lực đột ngột trong khoang bụng.
• Yếu tố di truyền: Người có tiền sử gia đình mắc phình động mạch hoặc các bệnh lý mạch máu khác thường có cấu trúc thành mạch bẩm sinh kém bền vững.
• Tuổi tác/Giới tính: Phình động mạch chủ bụng thường xảy ra ở người từ 65 tuổi trở lên, nam giới có nguy cơ mắc bệnh cao hơn so với nữ giới.

Dấu hiệu cảnh báo túi phình động mạch chủ bụng sắp vỡ

Vỡ phình động mạch chủ bụng là một biến cố cực kỳ nguy hiểm, đe dọa trực tiếp đến tính mạng và cần được cấp cứu khẩn cấp. Các triệu chứng thường xuất hiện đột ngột, dữ dội và tiến triển rất nhanh:

Đau bụng hoặc đau lưng dữ dội

• Đặc điểm: Cơn đau khởi phát đột ngột, đau như xé, như dao đâm.
• Vị trí: Thường đau ở vùng bụng hoặc lưng dưới, có thể lan xuống chân, vùng bẹn hoặc lan ra sau lưng.
• Lưu ý: Cơn đau này thường không giảm khi thay đổi tư thế hay dùng các thuốc giảm đau thông thường.

Dấu hiệu sốc do mất máu cấp

Khi khối phình bị vỡ, một lượng máu lớn sẽ tràn ra ngoài lòng mạch, dẫn đến tình trạng sốc giảm thể tích với các biểu hiện:

• Da xanh xao, nhợt nhạt, vã mồ hôi lạnh.
• Chóng mặt, hoa mắt, đứng không vững.
• Nhịp tim đập rất nhanh nhưng mạch đập lại yếu, khó bắt.
• Huyết áp tụt nghiêm trọng.
• Ngất xỉu hoặc mất ý thức.

Sờ thấy khối u mạch đập ở bụng

Bộ phát wifi 4G di động mini ROOSEE M610, chuẩn wifi 6

Ở một số người (đặc biệt là người gầy), có thể tự sờ thấy một khối u nổi lên ở vùng bụng (thường quanh rốn hoặc trên rốn) và khối này đập theo nhịp tim. Khi vỡ, vùng bụng có thể chướng to dần và rất đau khi chạm vào.

CẢNH BÁO KHẨN CẤP:

Nếu bạn hoặc bất kỳ ai xung quanh xuất hiện các triệu chứng đau bụng/đau lưng dữ dội đột ngột kèm theo biểu hiện vã mồ hôi, chóng mặt, hãy gọi ngay cấp cứu (115) hoặc đến bệnh viện gần nhất lập tức. Mỗi phút đều quyết định đến khả năng sống còn.

Vỡ túi phình động mạch chủ bụng có nguy hiểm không?

Khi thành mạch bị rách hoàn toàn, một lượng máu khổng lồ sẽ tràn ra khoang bụng gây xuất huyết nội ồ ạt. Tình trạng này khiến người bệnh rơi vào trạng thái sốc mất máu nhanh chóng và suy đa cơ quan chỉ trong vài phút. Trên 90% bệnh nhân bị vỡ túi phình động mạch chủ bụng có thể tử vong nếu không được can thiệp kịp thời. (1)

Cách phòng ngừa và kiểm soát bệnh phình động mạch chủ bụng

Để kiểm soát tình trạng phình động mạch chủ bụng, ngăn ngừa nguy cơ vỡ túi phình, người bệnh cần:

• Bỏ hút thuốc lá, hạn chế rượu bia.
• Có chế độ dinh dưỡng lành mạnh, ưu tiên trái cây và rau củ quả, ngũ cốc nguyên hạt và các sản phẩm từ sữa ít béo; tránh thực phẩm nhiều chất béo chuyển hóa, giảm lượng muối trong khẩu phần ăn.
• Kiểm soát huyết áp và cholesterol.
• Tập thể dục thường xuyên.
• Khám sức khỏe và tầm soát định kỳ.

Để đặt lịch khám, tư vấn và điều trị trực tiếp với các bác sĩ tại Trung tâm Tim mạch, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh, Quý khách hàng có thể liên hệ theo thông tin sau:

Phình động mạch chủ bụng là bệnh lý gần như không có triệu chứng, nhưng khi xảy ra biến chứng thì vô cùng nguy hiểm. Vì vậy, mỗi người đều nên chủ động nhận diện các yếu tố nguy cơ, duy trì lối sống khoa học và thăm khám sức khỏe định kỳ để phát hiện sớm, nhằm chủ động phòng ngừa nguy cơ vỡ túi phình động mạch chủ bụng.