Suy thận không còn là bệnh của tuổi già: Điều gì đang xảy ra với giới trẻ?

Suy thận từ lâu thường được xem là bệnh của người lớn tuổi hoặc người có bệnh nền kéo dài. Tuy nhiên, những năm gần đây, các dữ liệu y tế và thực tế lâm sàng đang cho thấy một xu hướng đáng lo ngại: suy thận mạn đang xuất hiện ngày càng nhiều ở người trẻ.

Một trường hợp từng gây chú ý trên mạng xã hội là một nam thanh niên ngoài 20 tuổi ở Indonesia bị suy thận sau thời gian dài ăn mì ăn liền thường xuyên. Dù mang tính cá biệt, những trường hợp như vậy góp phần phản ánh một vấn đề rộng hơn liên quan đến lối sống hiện đại.

Theo dữ liệu từ Bộ Y tế Indonesia, tỷ lệ mắc bệnh thận mạn tính đã tăng từ 2% năm 2013 lên 3,8% năm 2018, tương đương hơn 700.000 người. Đáng chú ý, mức tăng không chỉ tập trung ở nhóm tuổi cao mà còn ghi nhận ở người trẻ. Cụ thể, nhóm 15–24 tuổi có tỷ lệ 1,33%, nhóm 25–34 tuổi là 2,28% và nhóm 35–44 tuổi là 3,31%.

Xu hướng này thực sự đáng lo ngại. Tuổi trẻ vốn được xem là giai đoạn sung sức nhất của đời người – thời điểm để học tập, làm việc, xây dựng sự nghiệp và theo đuổi ước mơ. Khi các bệnh như suy thận xuất hiện sớm hơn, không chỉ sức khỏe bị ảnh hưởng mà cả sinh hoạt hằng ngày, kế hoạch tương lai và những mục tiêu cuộc sống cũng bị đe dọa.

Suy thận: Căn bệnh đáng báo động

Về mặt sinh học, con người sinh ra đều có hai quả thận đóng vai trò vô cùng quan trọng trong việc duy trì hoạt động của cơ thể. Thận giúp điều hòa cân bằng dịch, kiểm soát huyết áp, kích hoạt vitamin D, sản xuất hồng cầu và lọc chất thải khỏi máu. Nói cách khác, thận là một trong những “bộ máy lọc” chính giúp cơ thể duy trì trạng thái khỏe mạnh.

Trong y học, các rối loạn chức năng thận thường được chia thành hai dạng: suy thận cấp – xuất hiện đột ngột và có thể hồi phục nếu điều trị kịp thời; và suy thận mạn – tiến triển chậm, thường kéo dài trên ba tháng và có thể dẫn đến tổn thương thận vĩnh viễn.

Triệu chứng của hai dạng này cũng khác nhau. Suy thận cấp có thể gây buồn nôn, mệt mỏi, co giật, giảm lượng nước tiểu đột ngột và khó thở. Trong khi đó, suy thận mạn tiến triển âm thầm hơn với các dấu hiệu như mất ngủ, hơi thở có mùi amoniac, mệt mỏi kéo dài, chán ăn và sưng quanh mắt.

Chính vì triệu chứng thường nhẹ và dễ bị bỏ qua, nhiều người chỉ phát hiện bệnh khi tình trạng đã trở nên nghiêm trọng.

Vì sao xu hướng này gia tăng?

Hiện tượng này không xảy ra ngẫu nhiên. Một trong những nguyên nhân lớn nhất đến từ lối sống ngày càng thiếu lành mạnh. Nhiều người trẻ có thói quen tiêu thụ thực phẩm nhiều đường, muối và thực phẩm siêu chế biến – vốn được thiết kế để có hương vị mạnh, hấp dẫn và dễ gây lệ thuộc. Bên cạnh đó là yếu tố tiện lợi: những loại thực phẩm này dễ mua, nhanh chế biến và luôn sẵn có.

Không chỉ thực phẩm, đồ uống cũng góp phần không nhỏ. Các loại nước ngọt có hương vị, đồ uống đóng chai và nước tăng lực ngày càng phổ biến, trong khi thói quen uống nước lọc lại bị xem nhẹ. Theo thời gian, sự kết hợp này có thể tạo áp lực lớn lên chức năng thận.

Mặt khác, lối sống ít vận động – ngồi nhiều, ít tập thể dục – cũng làm gia tăng nguy cơ. Thiếu vận động dễ dẫn đến béo phì và tiểu đường, hai yếu tố làm tăng nguy cơ bệnh thận. Khi các thói quen này kéo dài, cơ thể thực chất đang gửi tín hiệu cảnh báo rằng cần thay đổi trước khi tổn thương trở nên nghiêm trọng.

Làm thế nào để phòng ngừa?

Thực tế, các biện pháp phòng ngừa bệnh thận không quá phức tạp – quan trọng nhất là từng bước điều chỉnh lối sống theo hướng lành mạnh hơn. Tuy nhiên, vấn đề nằm ở chỗ ý định tốt thường dừng lại ở mức “biết nhưng không làm”. Vì vậy, xu hướng gia tăng bệnh thận cần được xem như một lời nhắc nhở để người trẻ nâng cao nhận thức về sức khỏe từ sớm.

Một trong những bước đơn giản là cải thiện chế độ ăn theo hướng cân bằng, tăng cường thực phẩm tự nhiên, ít chế biến – đặc biệt là thực phẩm có nguồn gốc thực vật. Những thay đổi nhỏ như vậy có thể tạo nền tảng cho sự chuyển biến lớn về sức khỏe lâu dài.

Ví dụ, thông qua các phong trào như Meatless Monday Indonesia (khuyến khích mọi người ăn nhiều rau củ và trái cây hơn), mọi người có thể duy trì cân nặng hợp lý, đồng thời giảm hoặc tránh thực phẩm siêu chế biến và đồ uống nhiều đường.

Ngoài ra, việc ưu tiên thực phẩm địa phương cũng rất quan trọng. Nguyên liệu bản địa thường tươi hơn, ít qua chế biến và không cần vận chuyển xa trước khi đến bàn ăn. Nhờ vậy, lựa chọn này không chỉ tốt cho sức khỏe mà còn thân thiện hơn với môi trường và góp phần xây dựng hệ thống thực phẩm bền vững.