Thang điểm Ranson: Cách tính và ý nghĩa tiên lượng viêm tụy cấp

Thang điểm Ranson là công cụ được sử dụng trong lâm sàng nhằm đánh giá mức độ nghiêm trọng và tiên lượng nguy cơ biến chứng, tử vong ở người bệnh viêm tụy cấp. Vậy thang điểm Ranson gồm những tiêu chí nào, cách tính điểm ra sao và kết quả có ý nghĩa gì trong quá trình điều trị? Hãy cùng tìm hiểu chi tiết qua bài viết dưới đây.

Thang điểm Ranson là gì?

Thang điểm Ranson (Ranson Criteria) là một trong những công cụ đầu tiên được sử dụng để đánh giá mức độ nghiêm trọng và dự đoán nguy cơ tử vong của viêm tụy cấp, dựa trên các yếu tố lâm sàng và xét nghiệm. Thang điểm gồm 11 tiêu chí, trong đó 5 tiêu chí được đánh giá khi nhập viện và 6 tiêu chí còn lại được ghi nhận trong 48 giờ tiếp theo.

Thang điểm Ranson do Tiến sĩ John Ranson – một bác sĩ phẫu thuật tuyến tụy hàng đầu thế kỷ XX- giới thiệu lần đầu vào năm 1974. Dựa trên dữ liệu của 100 người bệnh viêm tụy cấp, ông đã xác định 11 yếu tố khách quan có giá trị tiên lượng, từ đó xây dựng hệ thống tính điểm Ranson. Ban đầu, thang điểm này được áp dụng cho viêm tụy cấp do rượu. Sau đó, các chuyên gia phát triển thêm thang điểm Ranson sửa đổi, gồm 10 tiêu chí, phù hợp cho viêm tụy cấp do sỏi mật. (1)

Các tiêu chí trong thang điểm Ranson

Các tiêu chí trong hệ thống Ranson được chia thành 2 phần như sau:

1. Tiêu chí trong 24 giờ đầu nhập viện

2. Tiêu chí trong 48 giờ đầu

Cách tính và ý nghĩa lâm sàng của thang điểm Ranson

1. Cách tính điểm Ranson

Cách tính điểm Ranson ở cả hai phiên bản (tiêu chuẩn và sửa đổi) là tương tự nhau. Mỗi tiêu chí nếu đạt (dương tính) sẽ được tính 1 điểm, nếu không đạt thì 0 điểm. (2)

Điện Thoại Di Động Honor X6c 6GB + 128GB/256GB - Pin 5300mAh NFC - Camer

Tổng điểm tối đa là 11 điểm đối với thang điểm Ranson tiêu chuẩn và 10 điểm đối với thang điểm Ranson sửa đổi. Sau khi thu thập đầy đủ các thông số ở hai thời điểm (khi nhập viện và sau 48 giờ), bác sĩ sẽ cộng điểm của cả hai giai đoạn để xác định tổng điểm Ranson.

Điểm Ranson càng cao cho thấy viêm tụy càng nặng, đồng thời nguy cơ biến chứng toàn thân, hoại tử tụy và hoại tử tụy nhiễm trùng cũng tăng lên, đòi hỏi người bệnh phải được theo dõi và điều trị tích cực hơn.

• Điểm < 3: viêm tụy nhẹ, tỷ lệ tử vong khoảng 2,5%
• Điểm ≥ 3: khả năng cao bị viêm tụy nặng, tỷ lệ tử vong lên đến 62%

2. Ý nghĩa lâm sàng của thang điểm Ranson

Tiêu chuẩn Ranson được sử dụng chủ yếu trong điều trị nội trú với những ý nghĩa lâm sàng như:

• Đánh giá mức độ nghiêm trọng của viêm tụy cấp: Điểm Ranson càng cao cho thấy bệnh càng nặng (≥ 3 điểm) và nguy cơ biến chứng cao.
• Dự đoán khả năng tử vong:
  • 0 – 2 điểm: 0 – 3%
  • 3 – 4 điểm: 15%
  • 5 – 6 điểm: 40%
  • 7 – 11 điểm: gần 100%
• Hỗ trợ lên kế hoạch điều trị: Thang điểm Ranson có thể xác định vai trò của phẫu thuật trong một số trường hợp, vì đã có các thông số quan trọng về tình trạng suy đa cơ quan, hội chứng đáp ứng viêm toàn thân (SIRS) và rối loạn chức năng nội mạch.

Ưu nhược điểm của thang điểm Ranson

1. Ưu điểm

Những ưu điểm của công cụ Ranson:

• Đơn giản và dễ áp dụng vì đa số tiêu chí đánh giá có thể thực hiện bằng xét nghiệm cơ bản
• Được áp dụng rộng rãi trên thế giới
• Hữu ích trong việc đánh giá viêm tụy cấp ở giai đoạn đầu

2. Hạn chế

Thang điểm Ranson có những hạn chế như:

• Độ nhạy và độ đặc hiệu thấp hơn so với những thang điểm khác như APACHE-II, BISAP…
• Khó khăn khi áp dụng cho các tình huống khẩn cấp như cấp cứu vì phải chờ 48 tiếng kể từ khi nhập viện để xác định kết quả cuối cùng
• Không thể áp dụng cho trẻ em hoặc thanh thiếu niên

Khi nào nên sử dụng thang điểm Ranson?

Thang điểm Ranson được sử dụng để đánh giá mức độ nghiêm trọng của viêm tụy cấp do rượu hoặc sỏi mật ngay khi nhập viện và sau 48 giờ. Không áp dụng cho trường hợp viêm tụy mạn hoặc viêm tụy cấp mức độ nhẹ.

Những lưu ý khi áp dụng thang điểm Ranson

Khi sử dụng thang điểm Ranson, cần lưu ý những vấn đề sau:

Tải VPBank

• Áp dụng chủ yếu cho trường hợp viêm tụy cấp do rượu và sỏi mật, tránh thực hiện với người bị viêm tụy nhẹ hoặc mạn tính
• Đảm bảo độ chính xác của mẫu khi thực hiện xét nghiệm đường huyết, số lượng bạch cầu, Hematocrit…
• Đánh giá các chỉ số theo đúng mốc thời gian gồm ngay khi nhập viện và sau 48 giờ
• Không nên sử dụng điểm Ranson riêng lẻ mà cần kết hợp các thang điểm và chẩn đoán cận lâm sàng khác dựa trên triệu chứng lâm sàng của người bệnh.

Việc đánh giá mức độ nghiêm trọng của viêm tụy cấp cần kết hợp thang điểm Ranson với triệu chứng lâm sàng, xét nghiệm và các phương pháp chẩn đoán hình ảnh phù hợp. Tại Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh, người bệnh có thể được thăm khám, đánh giá tình trạng viêm tụy cấp và tư vấn hướng điều trị dựa trên mức độ bệnh, nguy cơ biến chứng và tình trạng sức khỏe cụ thể. Nếu xuất hiện các triệu chứng nghi ngờ viêm tụy cấp, người bệnh nên đến bệnh viện để được bác sĩ thăm khám và xử trí kịp thời.

Để đặt lịch thăm khám tại Hệ thống Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh, vui lòng liên hệ:

Thang điểm Ranson được áp dụng chủ yếu cho các trường hợp viêm tụy cấp do rượu hoặc sỏi mật. Mục đích nhằm đánh giá mức độ nghiêm trọng và dự đoán tỷ lệ tử vong. Tuy nhiên, cần kết hợp thêm các công cụ và xét nghiệm cận lâm sàng khác để đưa ra hướng can thiệp tối ưu.