Tìm hiểu thế nào là thiếu máu trong suy tim?

Nhiều người bệnh suy tim thường cảm thấy kiệt sức, hụt hơi mà không biết rằng “thủ phạm” đứng sau có thể là tình trạng thiếu máu âm thầm. Trong quá trình tiến triển của suy tim, nếu có bệnh đồng mắc sẽ khiến tình trạng sức khỏe của bệnh nhân thêm trầm trọng. Thiếu máu trong suy tim là một trong những yếu tố phổ biến và nguy hiểm cần được nhận diện, xử trí kịp thời.

Thế nào là thiếu máu trong suy tim?

Thiếu máu là tình trạng giảm nồng độ hemoglobin (Hb) trong máu, theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), thiếu máu được xác định khi mức hemoglobin (Hb) < 12 g/dL ở phụ nữ và < 13 g/dL ở nam giới, tuy nhiên ngưỡng này có thể thay đổi tùy theo tuổi, tình trạng mang thai hoặc các yếu tố khác. (1)

Chẩn đoán thiếu máu ở bệnh nhân suy tim khi nồng độ Ferritin huyết thanh dưới ngưỡng 30 mcg/l nếu chức năng thận của bệnh nhân bình thường và nếu bệnh nhân có bệnh thận mãn thì nồng độ Ferritin huyết thanh chỉ cần < 100 mcg/l hoặc Ferritin từ 100 – 299 mcg/l kèm theo độ bão hòa Transferrin < 20%.

Tỷ lệ thiếu máu ở bệnh nhân suy tim dao động từ 9 – 69,6% đặc biệt cao hơn ở những bệnh nhân suy tim nặng, cao tuổi, có nhiều bệnh nội khoa đặc biệt bệnh thân mạn.

Thiếu máu làm tăng nguy cơ nhập viện và tử vong, ước tính gần gấp đôi ở nhóm bệnh nhân suy tim có thiếu máu so với nhóm bệnh nhân suy tim không bị thiếu máu. Chính vì vậy, các Hiệp hội Tim mạch lớn trên thế giới đã khuyến cáo cần phải đánh giá tình trạng thiếu máu cũng như tình trạng dự trữ Sắt một cách thường quy ở tất cả các bệnh nhân suy tim.

Tải VPBank

Nguyên nhân chính gây thiếu máu ở bệnh nhân suy tim

Tình trạng thiếu máu trong suy tim không xuất phát từ một yếu tố đơn lẻ mà là kết quả của nhiều cơ chế sinh lý bệnh phức tạp tác động lẫn nhau trong đó có nhiều bằng chứng liên quan tới thiếu máu do thiếu sắt và do tình trạng viêm mãn.

• Thiếu máu do thiếu sắt: Bệnh nhân suy tim thường ăn uống kém, hay nôn ói dẫn tới giảm cung cấp dinh dưỡng và sắt. Tình trạng quai ruột phù nề gây giảm hấp thu sắt và các yếu tố vi lượng khác. Thiếu dinh dưỡng đặc biệt là thiếu sắt khiến cơ thể không đủ nguyên liệu để tổng hợp Hemoglobin, dẫn đến quá trình sản xuất hồng cầu bị đình trệ.
• Viêm mãn tính: Suy tim gây ứ trệ tuần hoàn giảm tưới máu tổ chức dẫn tới hoạt hóa các yếu tố TNF alpha, IL 6, các Cytokin.. gây ức chế quá trình sản xuất Erythropoiethyl ở thận đồng thời ức chế trực tiếp tủy xương gây suy giảm quá trình tạo hồng cầu mới. Các yếu tố này còn kích thích sản sinh Hepcidin làm ngăn cản hấp thu và giải phóng sắt dự trữ trong cơ thể.
• Suy giảm chức năng thận: Suy tim làm giảm lưu lượng máu đến thận, gây tổn thương mạn tính và sụt giảm hormone Erythropoietin (EPO) thiết yếu. Thiếu hụt EPO làm ảnh hưởng đến quá trình sản xuất và trưởng thành của hồng cầu, dẫn đến thiếu máu.
• Tác dụng phụ của một số thuốc: Thuốc ức chế men chuyển (ACEi), thuốc ức chế thụ thể angiotensin II (ARB) có thể làm giảm nồng độ hemoglobin. Thuốc chống đông hoặc kháng tập kết tiểu cầu làm tăng nguy cơ mất máu trong đường tiêu hóa, gián tiếp gây mất máu kéo dài.

Biểu hiện thiếu máu trong suy tim

Các triệu chứng lâm sàng ở bệnh nhân vừa bị suy tim, vừa bị thiếu máu thường trầm trọng và khó phân biệt hơn:

• Mệt mỏi kéo dài và suy nhược cơ thể ngay cả khi nghỉ ngơi.
• Khó thở tăng dần, đặc biệt khi thực hiện các hoạt động thể lực dù là nhẹ nhất.
• Da niêm mạc nhợt nhạt, lòng bàn tay trắng bệch hoặc kết mạc mắt kém hồng.
• Nhịp tim nhanh, hồi hộp trống ngực.
• Hoa mắt, chóng mặt.
• Giảm khả năng tập trung.
• Phù ở chân hoặc mắt cá chân.

Ảnh hưởng của thiếu máu đến tình trạng suy tim như thế nào?

Thiếu máu và suy tim tạo nên một vòng xoắn bệnh lý nguy hiểm, trong đó tình trạng này trực tiếp làm trầm trọng thêm tình trạng kia. Nồng độ Hemoglobin giảm khiến lượng oxy đến các mô bị hạn chế, buộc tim phải tăng cường hoạt động để bù đắp. Để duy trì cung lượng máu, tim phải tăng nhịp đập và co bóp mạnh hơn, dẫn đến tình trạng quá tải áp lực kéo dài lên thành tim.

Trong khi bản thân tế bào cơ tim cũng bị ảnh hưởng bởi tình trạng thiếu sắt gây rối loạn cấu trúc và chức năng đặc biệt là hoạt động của các ty lạp thể. Hậu quả là các buồng tim giãn ra, cơ tim dày lên bất thường và đẩy nhanh quá trình xơ hóa các mô cơ tim lành lặn.

Tình trạng thiếu máu không chỉ gây hại cho tim mà còn làm suy giảm lưu lượng máu nuôi dưỡng các cơ quan quan trọng, đặc biệt là thận. Tình trạng thiếu oxy tại thận kích hoạt hệ thống nội tiết giữ muối và nước, gây phù nề và làm tăng gánh nặng tuần hoàn cho tim. Thiếu máu làm suy giảm nghiêm trọng chất lượng cuộc sống, hạn chế khả năng vận động, làm tăng nguy cơ xuất hiện các biến chứng suy tim, từ đó làm tăng tỷ lệ nhập viện và tử vong ở bệnh nhân suy tim.

Cách điều trị thiếu máu trong suy tim

Điều trị thiếu máu ở bệnh nhân suy tim hiện nay tập trung vào cá thể hóa liệu pháp dựa trên tình trạng thiếu sắt và các bệnh lý đi kèm để tối ưu tiên lượng.

Bộ phát wifi 4G di động mini ROOSEE M610, chuẩn wifi 6

• Bổ sung sắt: Là điều trị ưu tiên hàng đầu ở bệnh nhân suy tim có triệu chứng kèm thiếu sắt. Sắt đường uống chưa chứng minh được lợi ích do hấp thu kém tại ruột, trong khi truyền sắt tĩnh mạch mang lại hiệu quả rõ rệt qua nhiều thử nghiệm lâm sàng lớn. Hướng dẫn của Hiệp hội Tim mạch châu Âu (ESC) năm 2023 khuyến cáo truyền sắt tĩnh mạch ở mức IA (mức cao nhất) nhằm giảm triệu chứng và cải thiện chất lượng sống. Phương pháp này cũng giúp giảm nguy cơ nhập viện do suy tim.
• Truyền máu: Chỉ truyền máu cho những bệnh nhân suy tim bị thiếu máu nặng có triệu chứng (nồng độ Hemoglobin từ 7 – 8 g/dL) vì nó chỉ mang lại lợi ích trước mắt và có nhiều nguy cơ như có thể gây quá tải thể tích, thiếu máu cục bộ, phản ứng tán huyết, tổn thương phổi cấp tính và nhiễm trùng.
• Những hướng nghiên cứu mới trong điều trị thiếu máu trong suy tim đang mở ra hy vọng cho người bệnh:
  • Nhắm mục tiêu vào Hepcidin (Ức chế sản xuất hoặc trung hòa Hepcidin để khơi thông quá trình hấp thụ sắt từ ruột vào máu và tăng nguồn sắt dự trữ cho cơ thể).
  • Tác động lên thụ thể EPO: Các peptide bắt chước hoặc liệu pháp gen giúp cải thiện quá trình tạo hồng cầu thông qua thụ thể EPO. Hoặc sử dụng bẫy Activin để ức chế các tín hiệu gây gián đoạn quá trình sản xuất tế bào máu trong cơ thể.
  • Sử dụng chất ổn định yếu tố gây cảm ứng thiếu oxy (HIF): Các hoạt chất như Roxadustat hoạt động bằng cách ổn định HIF, từ đó giúp tăng EPO, nồng độ Hemoglobin và giảm chỉ số Hepcidin đặc biệt ở những bệnh nhân có bệnh thận mạn.

Để đặt lịch khám, tư vấn và điều trị trực tiếp với các bác sĩ tại Trung tâm Tim mạch, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh, Quý khách hàng có thể liên hệ theo thông tin sau:

Thiếu máu trong suy tim không chỉ đơn thuần là triệu chứng đi kèm, mà đây còn là yếu tố bệnh sinh quan trọng ảnh hưởng đến diễn tiến của suy tim. Do đó, chẩn đoán sớm và điều trị tích cực tình trạng thiếu máu có vai trò quan trọng trong cải thiện sức khỏe toàn diện, giảm tỷ lệ tái nhập viện và tử vong cho bệnh nhân suy tim.