Ung thư phổi nguyên phát: Nguyên nhân, dấu hiệu và hướng điều trị

Ung thư phổi nguyên phát là bệnh lý ác tính nguy hiểm, hình thành ngay từ mô phổi và tiến triển âm thầm trong thời gian dài trước khi xuất hiện triệu chứng rõ ràng. Đây là một trong những nguyên nhân gây tử vong hàng đầu do ung thư, đặc biệt ở người hút thuốc lá hoặc thường xuyên tiếp xúc với khói bụi, hóa chất độc hại. Vậy nguyên nhân và dấu hiệu nhận biết ung thư phổi nguyên phát là gì? BS.CKII Mã Thanh Phong, Trưởng Đơn vị Hô Hấp, khoa Nội Tổng hợp, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM (cơ sở P.Tân Sơn Hòa – Q.Tân Bình cũ) sẽ giải đáp thông qua bài viết dưới đây.

Ung thư phổi nguyên phát là gì?

Ung thư phổi nguyên phát (còn gọi là ung thư phế quản phổi nguyên phát) là tình trạng các tế bào ác tính hình thành trực tiếp từ mô phổi hoặc hệ thống phế quản, thay vì lan đến từ cơ quan khác. Đây là một trong những loại ung thư thường gặp nhất hiện nay, đặc biệt phổ biến ở người có tiền sử hút thuốc lá hoặc thường xuyên tiếp xúc với khói bụi, hóa chất độc hại.

Các loại ung thư phổi nguyên phát thường gặp

Dựa trên đặc điểm mô học, ung thư phổi nguyên phát được chia thành hai nhóm chính là ung thư phổi không tế bào nhỏ và ung thư phổi tế bào nhỏ. Trong đó, ung thư phổi không tế bào nhỏ chiếm tỷ lệ cao  và có tốc độ tiến triển chậm hơn so với ung thư phổi tế bào nhỏ.

1. Ung thư phổi không tế bào nhỏ (Non Small Cell Lung Cancer – NSCLC)

Ung thư phổi không tế bào nhỏ là dạng thường gặp nhất của ung thư phổi, chiếm khoảng 80-85% tổng số ca được chẩn đoán. So với ung thư phổi tế bào nhỏ, nhóm ung thư này có xu hướng tiến triển chậm hơn và bao gồm nhiều thể bệnh khác nhau, cụ thể:

• Ung thư biểu mô tuyến: Là thể phổ biến nhất, thường gặp ở người không hút thuốc. Khối u xuất phát từ các tế bào tuyến của phổi và hay xuất hiện ở vùng ngoại vi phổi.
• Ung thư biểu mô tế bào vảy: Thường liên quan chặt chẽ đến thói quen hút thuốc lá, hình thành từ các tế bào lót đường thở lớn, chủ yếu ở vùng trung tâm của phổi.
• Ung thư biểu mô tế bào lớn: Có thể phát sinh ở nhiều vị trí khác nhau trong phổi, đặc điểm là tế bào ung thư kém biệt hóa và tốc độ phát triển tương đối nhanh hơn so với các thể còn lại.

2. Ung thư phổi tế bào nhỏ (Small Cell Lung Cancer – SCLC)

Ung thư phổi tế bào nhỏ là thể ung thư phổi ác tính tiến triển nhanh, chiếm khoảng 15% các trường hợp ung thư phổi. Ung thư phổi tế bào nhỏ được phân loại dựa trên đặc điểm hình thái tế bào khi quan sát dưới kính hiển vi. Mỗi loại có tốc độ phát triển và khả năng lan rộng khác nhau. Các dạng chính gồm:

• Ung thư phổi tế bào nhỏ điển hình (ung thư tế bào yến mạch): Đây là dạng gặp nhiều nhất, tế bào ung thư có kích thước nhỏ, phát triển rất nhanh và lan sang các cơ quan khác như não, gan, xương… ngay từ giai đoạn đầu của bệnh.
• Ung thư phổi tế bào nhỏ hỗn hợp: Là thể hiếm, trong cùng một khối u tồn tại cả tế bào ung thư phổi tế bào nhỏ và tế bào ung thư phổi không tế bào nhỏ. Dạng này thường có diễn tiến phức tạp hơn và việc lựa chọn phác đồ điều trị nên được cá thể hóa cho từng người bệnh.

Ung thư phổi tế bào nhỏ thường gặp nhiều hơn ở nam giới và có mối liên quan chặt chẽ với hút thuốc lá, là nguyên nhân gây tử vong cao trong các bệnh ung thư phổi.

Ung thư phổi nguyên phát trải qua các giai đoạn nào?

Ung thư phổi nguyên phát tiến triển theo từng giai đoạn từ sớm đến muộn, phản ánh mức độ xâm lấn của khối u và khả năng lan rộng của tế bào ung thư trong cơ thể. Việc phân chia giai đoạn giúp bác sĩ đánh giá chính xác tình trạng bệnh và lựa chọn hướng điều trị phù hợp. Cụ thể, ung thư phổi nguyên phát được chia thành các giai đoạn sau: (1)

Mua Hàng với Shopee

• Giai đoạn 0: Ở giai đoạn sớm này, các tế bào ung thư chỉ mới xuất hiện tại lớp biểu mô lót phế quản. Khối u chưa xâm lấn vào mô phổi xung quanh, chưa ảnh hưởng đến hạch bạch huyết và chưa di căn đến các cơ quan khác.
• Giai đoạn I: Khối u đã hình thành rõ trong nhu mô phổi và có xu hướng tăng kích thước, tuy nhiên vẫn còn khu trú trong phổi. Người bệnh có thể xuất hiện viêm phổi tắc nghẽn hoặc xẹp phổi khu trú, nhưng ung thư chưa lan đến hạch bạch huyết và chưa di căn xa.
• Giai đoạn II: Ở giai đoạn này, ung thư phổi nguyên phát không chỉ tồn tại trong phổi mà còn bắt đầu lan đến các hạch bạch huyết lân cận như hạch quanh phế quản hoặc rốn phổi. Mặc dù vậy, tế bào ung thư vẫn chưa di căn đến các cơ quan xa ngoài lồng ngực.
• Giai đoạn IIIa: Khối u tiếp tục phát triển và có thể xâm lấn các cấu trúc kế cận như thành ngực, màng phổi trung thất, màng ngoài tim hoặc cơ hoành. Đồng thời, ung thư đã di căn đến các hạch bạch huyết cùng bên phổi bị tổn thương, nhưng chưa ghi nhận di căn xa.
• Giai đoạn IIIb: Đây là giai đoạn tiến triển nặng trong lồng ngực, khi khối u xâm lấn sâu vào trung thất hoặc các cơ quan quan trọng như tim, khí quản, thực quản, mạch máu lớn. Tế bào ung thư đã lan đến hạch bạch huyết hai bên trung thất hoặc rốn phổi, tuy nhiên vẫn chưa di căn ra ngoài lồng ngực.
• Giai đoạn IV: Ở giai đoạn muộn nhất, ung thư phổi nguyên phát đã di căn xa đến các cơ quan khác trong cơ thể như não, gan, xương hoặc tuyến thượng thận. Lúc này, việc điều trị chủ yếu chỉ có thể kiểm soát bệnh, kéo dài thời gian sống cho người bệnh.

Các yếu tố dẫn đến ung thư phổi nguyên phát

Ung thư phổi nguyên phát hình thành do sự biến đổi bất thường của các tế bào trong phổi dưới tác động kéo dài của nhiều yếu tố nguy cơ. Việc nhận diện rõ từng nguyên nhân giúp người dân chủ động phòng ngừa và phát hiện bệnh sớm hơn. Dưới đây là những nguyên nhân chính làm tăng nguy cơ mắc ung thư phổi nguyên phát:

• Hút thuốc lá: Đây là nguyên nhân phổ biến và nguy hiểm nhất. Khói thuốc lá chứa hàng nghìn hóa chất độc hại và chất gây ung thư, khi xâm nhập vào phổi sẽ gây tổn thương niêm mạc đường thở, làm tăng nguy cơ đột biến tế bào. Không chỉ người hút thuốc chủ động, những người thường xuyên hít phải khói thuốc thụ động cũng có nguy cơ mắc ung thư phổi nguyên phát cao hơn.
• Tiếp xúc với khí radon: Khí radon là một loại khí phóng xạ tự nhiên sinh ra từ sự phân rã của uranium trong lòng đất. Khí này có thể tích tụ trong nhà ở, tầng hầm hoặc nơi làm việc mà con người khó nhận biết được do tính chất không màu, không mùi. Việc hít phải radon trong thời gian dài, đặc biệt khi kết hợp với hút thuốc lá, làm tăng đáng kể nguy cơ ung thư phổi.
• Tiếp xúc với hóa chất độc hại: Những người làm việc trong môi trường có amiăng, asen, cadmium, crom, niken, uranium hoặc các hợp chất từ dầu mỏ có nguy cơ cao bị tổn thương phổi mạn tính. Sự tiếp xúc lâu dài với các chất này có thể gây đột biến gen trong tế bào phổi và dẫn đến ung thư.
• Ô nhiễm không khí: Không khí chứa nhiều bụi mịn, khói thải công nghiệp và khí độc từ giao thông có thể gây viêm và tổn thương mô phổi kéo dài. Về lâu dài, tình trạng này làm tăng nguy cơ phát triển ung thư phổi nguyên phát, đặc biệt ở người sinh sống tại các đô thị lớn hoặc khu công nghiệp.
• Yếu tố di truyền: Người có người thân trong gia đình từng mắc ung thư phổi có nguy cơ cao hơn so với người bình thường.
• Phơi nhiễm bức xạ: Những người từng điều trị tia xạ vùng ngực hoặc tiếp xúc với nguồn phóng xạ trong thời gian dài có thể bị tổn thương mô phổi, từ đó làm tăng nguy cơ hình thành khối u ác tính.
• Nước uống nhiễm thạch tín: Việc sử dụng nguồn nước sinh hoạt có hàm lượng thạch tín cao trong thời gian dài cũng được ghi nhận có liên quan đến nguy cơ ung thư phổi, dù tỷ lệ thấp hơn so với hút thuốc và khí radon.

>> Tìm hiểu thêm: Yếu tố dẫn đến ung thư phổi thứ phát là gì?

Dấu hiệu cảnh báo ung thư phổi nguyên phát không nên ngó lơ

Ung thư phổi nguyên phát thường diễn tiến âm thầm ở giai đoạn sớm, khiến nhiều dấu hiệu dễ bị bỏ qua hoặc nhầm với bệnh hô hấp thông thường. Tuy nhiên, người bệnh vẫn có thể nhận biết qua một số triệu chứng sau:

• Ho kéo dài không rõ nguyên nhân, ho nặng dần, có thể kèm đau tức ngực hoặc ho ra máu.
• Viêm nhiễm đường hô hấp tái diễn như viêm phế quản, viêm phổi nhiều lần, điều trị khó dứt.
• Khó thở, thở khò khè, hụt hơi khi gắng sức và có thể xuất hiện ngay cả lúc nghỉ ngơi khi bệnh tiến triển.
• Khàn tiếng kéo dài do khối u chèn ép dây thần kinh thanh quản.
• Đau lưng, đau vai hoặc đau đầu dai dẳng, kèm mệt mỏi, sụt cân không rõ nguyên nhân, nhất là khi bệnh đã lan rộng hoặc di căn.

Bên cạnh các triệu chứng tại phổi, khi ung thư phổi nguyên phát đã di căn, người bệnh có thể xuất hiện thêm những dấu hiệu toàn thân rõ rệt hơn, tùy theo cơ quan bị ảnh hưởng:

• Đau đầu kéo dài, chóng mặt, rối loạn ý thức hoặc co giật khi ung thư di căn não.
• Đau xương, đau lưng, đau hông âm ỉ hoặc dữ dội, tăng dần theo thời gian khi có di căn xương.
• Vàng da, vàng mắt, chán ăn, sụt cân nhanh trong trường hợp ung thư lan tới gan.
• Sưng hạch cổ, hạch thượng đòn, hạch to dần và thường không đau.
• Mệt mỏi kéo dài, suy kiệt, giảm cân không rõ nguyên nhân, ảnh hưởng rõ đến sinh hoạt hằng ngày.

Cách xác định ung thư phổi nguyên phát

Để xác định ung thư phổi nguyên phát, bác sĩ thường kết hợp thăm khám lâm sàng với các xét nghiệm hình ảnh và sinh thiết nhằm phát hiện sớm khối u và đánh giá mức độ lan rộng. Một số phương pháp chẩn đoán bao gồm: (2)

• Chụp X-quang ngực thường là bước khảo sát ban đầu. Phương pháp này giúp bác sĩ phát hiện các hình ảnh bất thường như nốt mờ, khối u hoặc tràn dịch màng phổi. Tuy nhiên, X-quang có thể bỏ sót những tổn thương nhỏ hoặc nằm ở vị trí khó quan sát.
• Chụp cắt lớp vi tính (CT) đóng vai trò quan trọng trong chẩn đoán ung thư phổi nguyên phát. CT cho hình ảnh chi tiết hơn X-quang, giúp xác định chính xác vị trí, kích thước, hình dạng khối u, đồng thời đánh giá mức độ xâm lấn vào mô xung quanh và hạch bạch huyết. Kết quả CT cũng là cơ sở để bác sĩ lựa chọn vị trí và phương pháp sinh thiết phù hợp.
• Siêu âm thường được sử dụng để khảo sát các cơ quan trong ổ bụng như gan, thận hoặc các nhóm hạch, nhằm phát hiện dấu hiệu di căn. Dù không đánh giá trực tiếp nhu mô phổi, siêu âm vẫn có giá trị trong việc xác định mức độ lan rộng của bệnh.
• Chụp PET-CT là kỹ thuật kết hợp giữa hình ảnh giải phẫu và chuyển hóa, giúp phát hiện các ổ ung thư hoạt động mạnh trong cơ thể. Phương pháp này đặc biệt hữu ích trong việc đánh giá di căn xa, xác định giai đoạn bệnh và lập kế hoạch điều trị chính xác hơn.
• Chụp cộng hưởng từ (MRI) thường được chỉ định khi nghi ngờ ung thư phổi di căn lên não hoặc xâm lấn các cấu trúc mềm. MRI cho hình ảnh rõ nét về mô mềm, giúp phát hiện tổn thương mà các phương pháp khác có thể chưa làm rõ.

Các hướng điều trị dành cho ung thư phổi nguyên phát

Các phương pháp điều trị ung thư phổi nguyên phát được thực hiện tùy thuộc vào giai đoạn tiến triển và tình trạng sức khỏe của người bệnh. Dưới đây là một số hướng điều trị dành cho ung thư phổi nguyên phát: (3)

• Phẫu thuật: Bác sĩ chỉ định phẫu thuật khi khối u còn khu trú trong phổi và chưa di căn. Phẫu thuật có thể bao gồm cắt bỏ một phần phổi (phân thùy), cắt thùy hoặc cắt toàn bộ một bên phổi. Trong quá trình phẫu thuật, các hạch bạch huyết gần khối u cũng được nạo vét để đánh giá mức độ di căn và hướng dẫn điều trị tiếp theo.
• Hóa trị: Hóa trị sử dụng thuốc chống ung thư để tiêu diệt tế bào ung thư trong toàn cơ thể. Hóa trị có thể được sử dụng trước phẫu thuật để thu nhỏ khối u (hóa trị tân hỗ trợ) hoặc sau phẫu thuật để loại bỏ các tế bào ung thư còn sót lại (hóa trị bổ trợ). Thời gian điều trị thường kéo dài từ vài tuần đến vài tháng, tùy phác đồ.
• Xạ trị: Xạ trị ung thư phổi là phương pháp sử dụng các tia năng lượng cao (thường là tia X) để tiêu diệt tế bào ung thư hoặc hạn chế sự phát triển của khối u. Tùy vào từng tình huống, tia xạ có thể được chiếu từ bên ngoài cơ thể (xạ trị ngoài) hoặc đặt trực tiếp gần khối u bên trong cơ thể (xạ trị trong). Xạ trị có thể được áp dụng để thu nhỏ khối u trước khi phẫu thuật, tiêu diệt các tế bào ung thư còn sót lại sau phẫu thuật, hoặc giúp giảm các triệu chứng do khối u gây ra.
• Liệu pháp thuốc nhắm trúng đích: Phương pháp này sử dụng các loại thuốc tấn công trực tiếp vào tế bào ung thư có các đột biến gen đặc hiệu như: EGFR, ALK, ROS1. Điều trị nhắm trúng đích giúp giảm tác dụng phụ so với hóa trị thông thường vì ít ảnh hưởng tới tế bào bình thường.
• Liệu pháp miễn dịch: Đây là phương pháp điều trị ung thư hiện đại, sử dụng thuốc, vaccine và các liệu pháp khác để kích hoạt khả năng phòng vệ tự nhiên của hệ miễn dịch chống lại tế bào ung thư. Liệu pháp này giúp hệ thống miễn dịch nhận diện và tiêu diệt tế bào ung thư, đồng thời có thể làm thu nhỏ khối u hoặc ức chế sự tiến triển của bệnh, mở ra hy vọng mới trong điều trị ung thư phổi.
• Chăm sóc giảm nhẹ: Bác sĩ áp dụng phương pháp chăm sóc giảm nhẹ để làm dịu các triệu chứng như khó thở, đau, mệt mỏi, đồng thời cải thiện chất lượng sống của người bệnh trong suốt quá trình điều trị. Chăm sóc giảm nhẹ có thể kết hợp với các phương pháp điều trị chính.

Chủ động bảo vệ phổi trước nguy cơ ung thư nguyên phát

1. Khám sức khỏe định kỳ

Khám sức khỏe định kỳ là cách hiệu quả để phát hiện sớm những bất thường trong cơ thể, ngay cả khi bạn chưa có triệu chứng rõ ràng. Nhiều vấn đề về tim mạch, gan – thận, phổi, rối loạn chuyển hóa hay thiếu máu tiến triển âm thầm, chỉ được phát hiện khi làm các xét nghiệm và chẩn đoán hình ảnh cần thiết. Thay vì chờ đến khi cơ thể “lên tiếng” bằng các triệu chứng mệt mỏi, tức ngực hay ăn uống kém, bạn có thể chủ động kiểm tra sức khỏe để yên tâm hơn.

Tại Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM cơ sở phường Tân Sơn Hòa – quận Tân Bình cũ, Khám sức khỏe công nghệ cao hạng Bạc chỉ từ 2.590.000 đồng, được thiết kế để đánh giá toàn diện 17 chỉ số cốt lõi. Gói khám bao gồm xét nghiệm máu và nước tiểu, điện tim, chụp X-quang ngực, siêu âm ổ bụng, giúp phát hiện sớm các bệnh tim mạch, phổi, gan, thận, tụy, mật, lách và bàng quang. Toàn bộ xét nghiệm được phân tích bằng máy tự động hiện đại, hình ảnh X-quang – siêu âm rõ nét, kết quả nhanh và chính xác.

Quy trình khám tại Tâm Anh khoa học, ít di chuyển, phù hợp với người bận rộn, kết quả được lưu trữ điện tử và bác sĩ sẽ tư vấn chi tiết để bạn hiểu rõ tình trạng sức khỏe của mình. Đây là giải pháp hiệu quả để chủ động chăm sóc sức khỏe, phát hiện sớm và phòng ngừa những rủi ro tiềm ẩn.

Tải VPBank

2. Luôn chú trọng việc bảo hộ trong môi trường làm việc

Nếu công việc của bạn thường xuyên phải tiếp xúc với bụi hóa chất, sợi amiăng hay các loại bột khoáng như bột Talc, bạn hãy luôn tuân thủ việc đeo khẩu trang chuyên dụng và sử dụng đồ bảo hộ đúng chuẩn để ngăn chặn bụi mịn xâm nhập sâu vào nhu mô phổi.

3. Xây dựng chế độ dinh dưỡng hợp lý 

Bạn nên bổ sung nhiều thực phẩm giàu chất chống oxy hóa như các loại rau lá xanh đậm, bông cải và trái cây mọng nước. Những dưỡng chất này giúp hỗ trợ cơ thể trung hòa các gốc tự do và giảm thiểu nguy cơ viêm nhiễm mạn tính.

4. Tập luyện thể dục, thể thao đều đặn

Tập luyện thể dục thể thao đều đặn giúp tăng cường sức đề kháng, nâng cao chức năng hô hấp và cải thiện tuần hoàn máu. Bạn có thể thực hiện các hoạt động thể chất như đi bộ nhanh, chạy bộ, bơi lội, yoga hoặc aerobic ít nhất 30 phút mỗi ngày sẽ giúp phổi vận động linh hoạt, giảm nguy cơ tích tụ độc tố và duy trì cân nặng hợp lý.

Ung thư phổi nguyên phát thường tiến triển âm thầm, vì vậy việc chủ động bảo vệ sức khỏe là vô cùng quan trọng. Do đó, hãy thực hiện khám sức khỏe định kỳ, giúp phát hiện sớm những bất thường và từ đó có hướng xử lý kịp thời.