Chụp X quang đại tràng cản quang: Ai không nên thực hiện?

Chụp X quang đại tràng cản quang (Barium Enema) thường được chỉ định khi bác sĩ cần đánh giá cấu trúc giải phẫu, nhằm phát hiện các bất thường ở đại tràng. Tuy nhiên, không phải người bệnh nào cũng phù hợp để thực hiện kỹ thuật này, một số trường hợp có thể tiềm ẩn rủi ro hoặc làm nặng thêm tình trạng bệnh lý hiện tại. Vậy quy trình thực hiện kỹ thuật này diễn ra như thế nào và đâu là các chống chỉ định cần lưu ý?

Chỉ định chụp X quang đại tràng cản quang

Mục đích chính của kỹ thuật này là khảo sát hình thái và phát hiện những tổn thương khu trú trong thành hoặc lòng đại tràng. Kỹ thuật này thường được chỉ định trong các tình huống lâm sàng sau:

1. Nghi ngờ tổn thương đại tràng mà chưa thể nội soi

Với người bệnh có các triệu chứng như: đau bụng, xuất huyết tiêu hóa dưới, rối loạn thói quen đại tiện, sụt cân bất thường hoặc nghi ngờ tổn thương đại tràng nhưng có chống chỉ định tạm thời với nội soi (ví dụ: người bệnh đau nhiều, không dung nạp được ống soi). Hình ảnh cản quang giúp đánh giá khẩu kính lòng đại tràng và phát hiện các tổn thương bất thường trên bề mặt niêm mạc.

2. Tầm soát u hoặc polyp đại tràng

Trong một số chiến lược tầm soát, đặc biệt ở người bệnh có tiền sử gia đình mắc ung thư đại trực tràng hoặc đa polyp, chụp X quang đại tràng (ưu tiên đối quang kép) có thể được chỉ định để phát hiện các tổn thương tăng sinh niêm mạc như khối u hay polyp. Phương pháp này giúp bác sĩ lập bản đồ tổn thương trước khi can thiệp nội soi sinh thiết hoặc phẫu thuật.

3. Theo dõi sau mổ cắt nối đại tràng

Người bệnh hậu phẫu cắt nối đại tràng cần được đánh giá sự lưu thông của ống tiêu hóa, phát hiện sớm các biến chứng như hẹp miệng nối hoặc rò rỉ thuốc cản quang qua miệng nối. Hình ảnh X quang động giúp bác sĩ quan sát đường đi của thuốc qua vị trí miệng nối, từ đó xử trí kịp thời các bất thường cơ học. Lưu ý: với sự phát triển của điện quang hiện đại, kỹ thuật này đang dần được thay thế bằng các phương pháp tối ưu hơn như nội soi hoặc CT đại tràng ảo (CT Colonography).

Quy trình chụp X quang đại tràng có cản quang

Đây là kỹ thuật chẩn đoán hình ảnh đòi hỏi sự chuẩn bị đường tiêu hóa thật kỹ lưỡng để loại trừ xảo ảnh do phân, đảm bảo chất lượng hình ảnh và hạn chế biến chứng cho người bệnh. Quy trình chụp X quang đại tràng cản quang gồm 2 giai đoạn: (1)

Mall) Loa Kiểm Âm Bluetooth EDIFIER MR3/MR5 I Công Suất 36W | Bluetooth 5.4 |

1. Trước khi chụp

• Khám lâm sàng: bác sĩ cần khai thác kỹ triệu chứng, tiền sử bệnh, tiền sử dị ứng và loại trừ các chống chỉ định.
• Làm sạch đại tràng: người bệnh được hướng dẫn áp dụng chế độ ăn lỏng, ít cặn, tránh thực phẩm sinh hơi (sữa, đậu, đồ uống có ga) 1 – 2 ngày trước thủ thuật.
• Đồng thời, sử dụng thuốc nhuận tràng hoặc tiến hành thụt tháo để làm sạch hoàn toàn đại tràng vào đêm trước và/hoặc sáng ngày chụp.
• Người bệnh cần nhịn ăn ít nhất 6 – 8 giờ, chỉ uống nước lọc để duy trì hydrat hóa.
• Bác sĩ hoặc kỹ thuật viên cần giải thích rõ quy trình và cảm giác căng tức vùng bụng khi bơm thuốc/khí để người bệnh hợp tác tốt (nín thở, thay đổi tư thế).

2. Sau khi chụp

• Người bệnh cần được theo dõi ngắn tại cơ sở y tế để đánh giá các dấu hiệu bất thường như đau bụng khu trú/lan tỏa, buồn nôn, chóng mặt….
• Khuyến cáo người bệnh uống nhiều nước để gia tăng tốc độ đào thải thuốc cản quang Barium, phòng ngừa nguy cơ tắc ruột do Barium vón cục.
• Người bệnh có thể ăn uống lại bình thường, ưu tiên thức ăn mềm, dễ tiêu.
• Cần giải thích trước hiện tượng đi ngoài phân có màu trắng hoặc nhạt màu trong 1 – 2 ngày sau chụp là biểu hiện sinh lý bình thường do quá trình đào thải Barium. Người bệnh cần tái khám theo lịch để nhận kết quả.

Ai không nên thực hiện chụp X quang đại tràng cản quang?

Việc sàng lọc chống chỉ định là bước bắt buộc để đảm bảo an toàn. Tuyệt đối không thực hiện hoặc phải cân nhắc kỹ chụp X quang đại tràng cản quang trong các tình huống sau:

1. Người bệnh nghi ngờ thủng ruột

Đây là chống chỉ định tuyệt đối với Barium sulfate. Nếu thuốc cản quang thoát ra ngoài lòng ruột qua lỗ thủng có thể gây viêm phúc mạc hóa học nặng nề, hình thành u hạt Barium và nhiễm trùng ổ bụng. Các dấu hiệu lâm sàng cảnh báo gồm: đau bụng dữ dội, co cứng thành bụng, sốt cao, choáng hoặc có liềm hơi dưới vòm hoành trên phim X quang bụng đứng. Trong trường hợp này, ưu tiên chỉ định CT ổ bụng hoặc chụp X quang với thuốc cản quang tan trong nước (Iodinated contrast).

2. Đang đợt viêm cấp, giãn đại tràng nhiễm độc (Toxic Megacolon)

Chống chỉ định ở người bệnh viêm đại tràng cấp tính, đặc biệt có biến chứng giãn đại tràng nhiễm độc. Áp lực bơm thuốc và khí có thể làm vỡ thành ruột vốn đang viêm mỏng manh, dẫn đến thủng đại tràng, xuất huyết ồ ạt hoặc suy sụp tuần hoàn.

3. Phụ nữ có thai

Chống chỉ định tương đối, đặc biệt trong tam cá nguyệt thứ nhất do nguy cơ bức xạ ion hóa lên thai nhi, làm tăng nguy cơ dị tật bẩm sinh. Chỉ định này chỉ được đưa ra khi thật sự cấp thiết, không có phương án chẩn đoán hình ảnh thay thế an toàn hơn (như siêu âm hay MRI), đồng thời phải áp dụng triệt để các biện pháp che chắn vùng chậu và tối ưu liều tia (ALARA).

Chụp X quang đại tràng cản quang có nguy hiểm không?

Dù là kỹ thuật thường quy tương đối an toàn, phương pháp này vẫn tiềm ẩn các nguy cơ mà bác sĩ Chẩn đoán hình ảnh cần tiên lượng:

1. Rủi ro do thuốc cản quang Bari

Barium-sulfate là chất trơ, bao phủ niêm mạc tốt và hiếm khi hấp thu vào máu nguyên vẹn. Tuy nhiên vẫn có nguy cơ xảy ra các biến chứng cơ học như:

• Nếu Barium ứ đọng, mất nước sẽ tạo thành sỏi phân rắn, gây tắc ruột.
• Tổn thương thành ruột do đầu ống thông, dẫn đến thoát mạch Barium vào mô kẽ hoặc khoang phúc mạc, gây viêm mô tế bào vùng chậu hoặc viêm phúc mạc.
• Dị ứng với thành phần phụ gia của thuốc cản quang hoặc dị ứng latex (từ bóng chèn ống thông) tuy hiếm gặp nhưng có thể gây phản ứng sốc phản vệ, cần đặc biệt lưu ý trên người bệnh có tiền sử hen suyễn.

2. Rủi ro từ tia X

Kỹ thuật này sử dụng tia X (thường kết hợp chiếu huỳnh quang – fluoroscopy) nên người bệnh phải chịu một mức liều bức xạ. Việc phơi nhiễm bức xạ ion hóa luôn mang rủi ro tiềm tàng tổn thương DNA tế bào, tuy nhiên liều chiếu trong chẩn đoán luôn được kiểm soát ở mức an toàn tối đa và thấp hơn rất nhiều so với lợi ích chẩn đoán.

Người bệnh có nhu cầu khám sức khỏe, tầm soát các bệnh lý đa chuyên khoa, trong đó có bệnh đại tràng, nên ưu tiên lựa chọn cơ sở y tế có hệ thống chẩn đoán hình ảnh hiện đại, an toàn như Hệ thống Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM. Trung tâm Chẩn đoán hình ảnh và

Tải VPBank

Điện quang can thiệp, Hệ thống Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM có đội ngũ bác sĩ, chuyên gia giàu kinh nghiệm, được đào tạo bài bản, thường xuyên cập nhật kỹ thuật mới cùng hệ thống máy móc hiện đại bậc nhất như “siêu máy” CT Somatom Force VB30 (hơn 100.000 lát cắt), hệ thống PET/CT Discovery IQ Gen 2, hệ thống chụp nhũ ảnh kỹ thuật số Mammomat Inspiration, các máy siêu âm, X quang chuyên sâu cao cấp…, hỗ trợ bác sĩ phát hiện sớm tổn thương, đánh giá chính xác mức độ bệnh và xây dựng hướng điều trị phù hợp cho từng khách hàng.

Bên cạnh đó, khách hàng còn được tận hưởng không gian khám chữa bệnh sạch sẽ, tiện nghi, dịch vụ chăm sóc khách hàng chuyên nghiệp, quy trình tối ưu, mang đến cảm giác an tâm, hài lòng và giúp tiết kiệm thời gian chờ đợi.

Chụp X quang đại tràng cản quang là phương pháp chẩn đoán hình ảnh hữu ích trong nhiều trường hợp, giúp bác sĩ đánh giá cấu trúc và phát hiện các bất thường của đại tràng. Tuy nhiên, không phải ai cũng phù hợp để thực hiện kỹ thuật này, do đó người bệnh cần đến khám tại cơ sở y tế uy tín để được chẩn đoán, phát hiện bệnh sớm và điều trị tích cực.