Quai ruột ứ dịch có thể xảy ra ở nhiều đối tượng, tiềm ẩn nhiều rủi ro sức khỏe nguy hiểm. Vậy, dấu hiệu, cách chẩn đoán và điều trị của tình trạng này là gì?

Lưu ý: Các thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất tham khảo, không thay thế cho việc chẩn đoán hoặc điều trị y khoa trực tiếp.

Quai ruột ứ dịch là gì?

Quai ruột ứ dịch là tình trạng một hoặc nhiều đoạn ruột (thường là ruột non hoặc đại tràng) bị tích tụ một lượng dịch tiêu hóa bất thường bên trong lòng ruột thay vì được lưu thông và hấp thu như sinh lý bình thường.

Ở trạng thái khỏe mạnh, các quai ruột liên tục co bóp tạo sóng nhu động để đẩy thức ăn, dịch vị và khí di chuyển dọc theo ống tiêu hóa. Thành ruột sẽ đảm nhận nhiệm vụ hấp thụ phần lớn nước và chất dinh dưỡng. Tuy nhiên, khi đường lưu thông bị cản trở hoặc khả năng co bóp tự nhiên của ruột bị suy giảm nghiêm trọng, dịch tiêu hóa (bao gồm dịch vị, dịch mật, dịch tụy và dịch ruột) sẽ không thể di chuyển xuống đoạn ruột bên dưới. Tình trạng này khiến đoạn ruột phía trên bị giãn căng và chứa đầy dịch, hình thành nên hiện tượng quai ruột ứ dịch. (1)

Nguyên nhân gây quai ruột ứ dịch

Hiện tượng quai ruột ứ dịch xuất phát từ hai nhóm nguyên nhân chính:

• Tắc ruột cơ học: Lòng ruột bị cản trở vật lý do dính ruột sau phẫu thuật, xoắn quai ruột, lồng ruột, khối u tiêu hóa, dị vật (búi giun, bã thức ăn) hoặc thoát vị kẹt, nghẹt
• Tắc ruột cơ năng (Liệt ruột): Cơ thành ruột đờ trệ, mất nhu động do viêm nhiễm ổ bụng (viêm ruột thừa, viêm phúc mạc), tác dụng phụ của thuốc, rối loạn điện giải nặng hoặc thiếu máu cục bộ ruột.

Dấu hiệu nhận biết quai ruột ứ dịch ở người

Khi xảy ra hiện tượng quai ruột ứ dịch, cơ thể xuất hiện các triệu chứng cảnh báo cấp tính:

• Đau bụng từng cơn hoặc liên tục: Cơn đau bộc phát đột ngột, đau quặn dữ dội từng cơn do ruột co bóp mạnh để đẩy dịch qua chỗ tắc. Khi có biến chứng hoại tử hoặc viêm phúc mạc, đau sẽ chuyển sang liên tục và lan rộng toàn bụng.
• Chướng bụng: Dịch và khí bị ứ đọng không thể đi xuống khiến áp lực lòng ruột tăng cao, làm ổ bụng chướng phình rõ rệt.
• Buồn nôn và nôn: Ứ đọng dịch dâng cao kích thích phản xạ nôn. Tắc ruột non nôn sớm ra thức ăn, dịch vị lẫn dịch mật; tắc đại tràng nôn muộn hơn, dịch nôn sẫm màu và có mùi hôi.
• Bí trung tiện, bí đại tiện: Quá trình lưu thông ngưng trệ hoàn toàn khiến khí và chất thải không thể di chuyển xuống dưới. Người bệnh hoàn toàn không thể đánh rắm hay đi ngoài.
• Bụng căng, giảm nhu động ruột: Bụng căng cứng, gõ vang trống. Đặt ống nghe nhận thấy tiếng nhu động ruột giảm nghiêm trọng hoặc mất hoàn toàn.

Phương pháp chẩn đoán

Để xác định chính xác tình trạng quai ruột ứ dịch cũng như đánh giá vị trí và nguyên nhân gây tắc nghẽn, bác sĩ chuyên khoa tiêu hóa sẽ kết hợp giữa thăm khám lâm sàng và các kỹ thuật chẩn đoán hình ảnh hiện đại:

Điện Thoại Di Động Honor X6c 6GB + 128GB/256GB - Pin 5300mAh NFC - Camer

1. Khám lâm sàng

Bác sĩ tiến hành hỏi tiền sử bệnh lý (tiền sử phẫu thuật bụng, bệnh lý đại tràng…), ghi nhận các triệu chứng cơ năng (đau, nôn, chướng, bí). Đồng thời, bác sĩ thực hiện các thao tác nhìn, sờ, gõ, nghe ổ bụng và kiểm tra các vị trí thoát vị (bẹn, rốn) để phát hiện khối thoát vị kẹt hay dấu hiệu cảm ứng phúc mạc.

2. Siêu âm ổ bụng

Đây là phương pháp chẩn đoán ban đầu nhanh chóng, không xâm lấn và an toàn. Trên hình ảnh siêu âm, bác sĩ chẩn đoán hình ảnh có thể dễ dàng nhận diện dấu hiệu các quai ruột ứ dịch giãn rộng, chứa đầy dịch âm kém hoặc trống âm, kèm theo hình ảnh nhu động ruột tăng co bóp đảo chiều (ở giai đoạn sớm) hoặc đờ trệ (ở giai đoạn muộn).

3. X-quang bụng

Chụp X quang bụng sửa thế đứng là kỹ thuật kinh điển giúp đánh giá tổng quan tình trạng tắc ruột. Hình ảnh điển hình của hiện tượng quai ruột ứ dịch trên phim X-quang là sự xuất hiện của các “mức khí – dịch” xếp thành hình bậc thang trải dọc theo khoang bụng, đi kèm sự biến mất của hơi ở vùng khung đại tràng bên dưới điểm tắc.

4. CT Scanner bụng có cản quang

Chụp cắt lớp vi tính (chụp CT) ổ bụng có tiêm thuốc cản quang là “tiêu chuẩn vàng” trong chẩn đoán quai ruột ứ dịch. Kỹ thuật này cung cấp hình ảnh lát cắt chi tiết, giúp bác sĩ:

• Xác định chính xác vị trí chuyển tiếp giữa đoạn quai ruột giãn ứ dịch và đoạn ruột xẹp bên dưới.
• Đánh giá chính xác nguyên nhân gây tắc (khối u, dính ruột, dải dây chằng, xoắn ruột…).
• Đánh giá độ dày thành ruột, tình trạng tưới máu mạc treo để sớm phát hiện biến chứng hoại tử ruột hoặc thủng ruột.

Quai ruột ứ dịch có nguy hiểm không?

Hiện tượng quai ruột ứ dịch là một cấp cứu ngoại khoa nghiêm trọng, tiềm ẩn nhiều biến chứng đe dọa trực tiếp đến tính mạng nếu không được chẩn đoán và xử trí kịp thời.

Khi dịch và khí tiếp tục tích tụ, áp lực nội lòng ruột tăng cao làm căng trướng thành ruột, chèn ép lên hệ thống mao mạch nuôi dưỡng. Tình trạng này dẫn đến:

• Thiếu máu hoại tử ruột: Thành quai ruột không nhận đủ máu nuôi sẽ bị tổn thương, phù nề, chuyển màu tím đen và hoại tử dần.
• Thủng ruột và Viêm phúc mạc: Đoạn ruột bị hoại tử hoặc giãn quá mức sẽ bị thủng, khiến dịch tiêu hóa chứa vi khuẩn tràn vào khoang ổ bụng gây viêm phúc mạc toàn thể, sốc nhiễm trùng, nhiễm độc hàng loạt.
• Mất nước và rối loạn điện giải: Việc nôn mửa liên tục kết hợp với tình trạng thoát dịch vào lòng ruột (hình thành “khoang thứ ba”) khiến cơ thể bị mất nước nghiêm trọng, tụt huyết áp, suy thận cấp và rối loạn nhịp tim.

Điều trị quai ruột ứ dịch

Tùy vào nguyên nhân và mức độ, bác sĩ sẽ chỉ định phương pháp điều trị phù hợp:

1. Điều trị bảo tồn

Áp dụng cho bán tắc ruột, liệt ruột hoặc chuẩn bị trước phẫu thuật nhằm giải áp và hồi sức:

Tải VPBank

• Nhịn ăn: Ngừng hoàn toàn đường ăn uống để ruột được nghỉ ngơi, tránh tiết thêm dịch tiêu hóa.
• Truyền dịch: Truyền tĩnh mạch bù lại lượng nước và thể tích tuần hoạt đã mất.
• Điều chỉnh điện giải: Bổ sung các ion Kali, Natri, Canxi để khôi phục thăng bằng kiềm – toan và hỗ trợ nhu động ruột.
• Đặt sonde dạ dày: Luồn ống qua mũi xuống dạ dày hút bớt dịch và khí, giúp giảm áp lực lòng ruột và giảm nôn.

2. Điều trị nguyên nhân

Song song với hồi sức, việc xác định và xử lý nguyên nhân gốc rễ gây nên tình trạng quai ruột ứ dịch là vô cùng quan trọng:

• Tắc ruột cơ năng do nhiễm trùng: Sử dụng kháng sinh phổ rộng điều trị triệt để ổ nhiễm trùng trong bụng.
• Rối loạn chuyển hóa hoặc tác dụng của thuốc: Điều chỉnh lại các chỉ số sinh hóa máu, dừng các thuốc có nguy cơ gây liệt ruột.

3. Điều trị ngoại khoa

Can thiệp phẫu thuật được bác sĩ chỉ định bắt buộc trong các trường hợp tắc ruột cơ học hoàn toàn, tắc ruột do thoát vị nghẹt, xoắn ruột, lồng ruột không tháo được, hoặc khi điều trị bảo tồn thất bại sau 24 – 48 giờ. Phẫu thuật cũng được thực hiện khẩn cấp khi có dấu hiệu hoại tử ruột hoặc thủng ruột gây viêm phúc mạc.

Tùy vào tổn thương thực thể, bác sĩ chuyên khoa phẫu thuật tiêu hóa sẽ tiến hành can thiệp ngoại khoa với quá trình như sau:

• Gỡ dính các dải xơ chèn ép quai ruột.
• Tháo xoắn quai ruột hoặc gỡ khối lồng ruột.
• Bóc tách, cắt bỏ khối u hoặc gắp bỏ dị vật, sỏi mật gây tắc nghẽn.
• Cắt bỏ đoạn quai ruột bị hoại tử không còn khả năng phục hồi, sau đó nối hai đầu ruột lành lại với nhau hoặc đưa đầu ruột ra ngoài làm hậu môn nhân tạo tạm thời.

Tóm lại, quai ruột ứ dịch là biểu hiện cho thấy tình trạng lưu thông của hệ tiêu hóa đang bị đình trệ nghiêm trọng do nguyên nhân cơ học hoặc cơ năng. Tình trạng này có thể nhanh chóng diễn tiến thành các biến chứng nguy hiểm như hoại tử ruột, thủng ruột và sốc nhiễm trùng. Do đó, ngay khi xuất hiện các dấu hiệu cảnh báo như đau bụng quặn từng cơn, chướng bụng, nôn mửa kèm bí trung đại tiện, người bệnh cần đến ngay cơ sở y tế chuyên khoa để được chẩn đoán và điều trị kịp thời.