Các bệnh động mạch chủ thường gặp và giải pháp

Bệnh động mạch chủ bao gồm nhiều vấn đề sức khỏe khác nhau liên quan đến tim mạch, từ các tình trạng nhẹ, mạn tính đến những trường hợp nguy hiểm đe dọa tính mạng. Do động mạch chủ chịu áp lực máu rất lớn từ tim, bất kỳ tổn thương nào tại đây cũng có thể dẫn đến những biến chứng cấp tính nguy hiểm đến tính mạng. Vì vậy, việc chủ động tầm soát và nhận biết sớm các dấu hiệu bất thường giúp phát hiện bệnh kịp thời, ngăn ngừa các rủi ro đáng tiếc.

Bệnh động mạch chủ là gì?

Bệnh động mạch chủ là tên gọi chung cho các bất thường xảy ra ở động mạch chủ.

Động mạch chủ là động mạch lớn nhất và quan trọng nhất trong cơ thể, có nhiệm vụ vận chuyển máu giàu oxy đi nuôi tất cả các cơ quan. Động mạch chủ bắt đầu từ tâm thất trái của tim, đi lên (động mạch chủ lên), cong thành cung (cung động mạch chủ), rồi đi xuống qua ngực (động mạch chủ ngực) và bụng (động mạch chủ bụng) trước khi chia thành động mạch chậu chung trái và phải ở đốt sống L4. (1)

Động mạch chủ là một nhóm bệnh mạch máu rộng, bao gồm phình động mạch chủ, bóc tách, tụ máu trong thành động mạch, loét xơ vữa động mạch xuyên thấu, chấn thương, giả phình, vỡ động mạch chủ và các bệnh viêm khác. Khi động mạch chủ có vấn đề, toàn bộ hệ thống cung cấp máu của cơ thể bị ảnh hưởng nghiêm trọng và có thể nhanh chóng trở thành một ca cấp cứu y tế.

Triệu chứng của bệnh động mạch chủ

Các triệu chứng bất thường ở động mạch chủ khác nhau tùy thuộc vào vị trí và mức độ nghiêm trọng của bệnh. Người bệnh có thể gặp các dấu hiệu sau:

• Đau ngực hoặc đau lưng dữ dội: Đây là triệu chứng phổ biến nhất. Cơn đau thường được mô tả là nhói, nhức nhối hoặc day dứt, kéo dài hàng giờ hoặc thậm chí hàng ngày. Cần đặc biệt chú ý đến triệu chứng này nếu bệnh nhân có tiền sử chấn thương ngực, tăng huyết áp, xơ vữa động mạch, rối loạn mô liên kết, hoặc có đường viền động mạch chủ bất thường trên X-quang.
• Huyết áp cao: Tăng huyết áp là nguyên nhân hàng đầu gây phình tách động mạch chủ do nó làm thoái hóa và suy yếu thành động mạch. Huyết áp cao phá hủy trực tiếp các lớp mô, làm mất sợi đàn hồi và tăng độ cứng của thành động mạch. Do đó, người bị huyết áp cao cần kiểm tra định kỳ vì đây vừa là yếu tố gây bệnh vừa có thể là dấu hiệu cảnh báo bệnh động mạch chủ.
• Khó thở, mệt mỏi, chóng mặt: Khi bệnh tiến triển, người bệnh có thể cảm thấy khó thở, choáng váng, chóng mặt và mệt mỏi. Đây là các triệu chứng thường gặp của phình động mạch chủ hoặc hẹp van động mạch chủ.
• Sưng chân (nếu có suy tim): Nếu bệnh động mạch chủ dẫn đến suy tim, tình trạng ứ dịch có thể xảy ra, gây sưng ở bàn chân và mắt cá chân.

Ai dễ mắc bệnh động mạch chủ?

Di truyền và tiền sử gia đình đóng vai trò quan trọng trong việc tăng nguy cơ phát triển phình hoặc bóc tách động mạch chủ. Bên cạnh yếu tố di truyền và tuổi tác, những người sau đây có nguy cơ cao hơn:

• Người bị huyết áp cao: Áp lực bơm máu mạnh làm suy yếu thành động mạch.
• Hội chứng di truyền: Các hội chứng như Marfan, Ehlers-Danlos, Loeys-Dietz, Turner, hoặc các tình trạng di truyền khác có thể ảnh hưởng đến khả năng tạo mô liên kết khỏe mạnh, đặc biệt làm tăng nguy cơ phình động mạch chủ.
• Người có cholesterol cao hoặc xơ vữa động mạch: Mảng bám tích tụ có thể làm tăng viêm nhiễm trong và xung quanh động mạch chủ cùng các mạch máu khác.
• Người có chấn thương do tai nạn xe hơi hoặc mắc một số bệnh như viêm mạch (khiến mạch máu bị viêm), có thể dẫn đến các vấn đề về động mạch chủ.
• Hút thuốc: Người hút thuốc có nguy cơ phình động mạch chủ cao gấp 3-5 lần.
• Nam giới có nhiều khả năng mắc phình động mạch chủ hơn nữ giới. Tuy nhiên, phình động mạch nhỏ có xu hướng vỡ ở phụ nữ nhiều hơn.

Các tình trạng bệnh lý liên quan đến động mạch chủ

Tùy loại bệnh lý, vị trí và mức độ tổn thương, bệnh động mạch chủ có thể được điều trị nội khoa để làm chậm tiến triển hoặc phẫu thuật để sửa chữa trực tiếp các bất thường.

1. Phình động mạch chủ

Phình động mạch chủ là tình trạng giãn động mạch chủ (đường kính tăng 50% trở lên), thường xảy ra ở ngực hoặc bụng. Khi thành động mạch chủ yếu đi, áp lực máu tạo ra một chỗ phình giống như quả bóng. Phình động mạch chủ là một bệnh lý có tỷ lệ tử vong cao.

Nhiều người không biết mình bị phình động mạch chủ cho đến khi nó vỡ. Các triệu chứng của phình động mạch chủ vỡ xuất hiện đột ngột: Chóng mặt hoặc choáng váng, nhịp tim nhanh, đau ngực, đau bụng hoặc đau lưng đột ngột, dữ dội. Do đó, việc thăm khám để phát hiện phình động mạch chủ trước khi vỡ là cách tốt nhất để đảm bảo cơ hội phục hồi cho người bệnh. (2)

2. Bóc tách động mạch chủ

Bóc tách động mạch chủ là một bệnh nghiêm trọng, xảy ra khi lớp bên trong của động mạch chủ bị rách. Máu đi qua vết rách, làm tách lớp bên trong và lớp giữa của động mạch. Nếu máu xuyên qua thành động mạch chủ bên ngoài, bóc tách động mạch chủ có thể gây tử vong. Các triệu chứng của bóc tách động mạch chủ tương tự các vấn đề tim mạch khác: Đau ngực hoặc đau lưng trên đột ngột và dữ dội, đau bụng, mất ý thức, hụt hơi, mất thị lực đột ngột, khó nói, liệt ở một bên cơ thể…

Mall) Loa Kiểm Âm Bluetooth EDIFIER MR3/MR5 I Công Suất 36W | Bluetooth 5.4 |

3. Tụ máu trong thành động mạch chủ

Tụ máu trong thành động mạch chủ (IMH) là một dạng bóc tách động mạch chủ không điển hình. Nó xảy ra do xuất huyết khu trú trong thành động mạch chủ, thường bắt nguồn từ mạch máu mà không cần vết rách nội mạc. IMH là một phần của hội chứng động mạch chủ cấp tính, cùng với loét xơ vữa động mạch xuyên thấu và bóc tách động mạch chủ.

Các dấu hiệu lâm sàng của tụ máu trong thành động mạch, như đau ngực lan ra sau lưng và tăng huyết áp, giống với các hội chứng động mạch chủ cấp tính khác. Đây là một tình trạng đe dọa tính mạng người bệnh.

4. Tắc nghẽn động mạch chủ

Tắc nghẽn động mạch chủ là hậu quả của xơ vữa động mạch nếu không được can thiệp sớm. Sự lắng đọng chất béo, cholesterol và canxi hình thành mảng xơ vữa, gây hẹp thành động mạch và làm giảm lưu lượng máu. Mảng bám này có thể tách ra tạo thành huyết khối, chặn hoàn toàn dòng chảy và khiến tình trạng tắc nghẽn trở nên nghiêm trọng. Dù ít gặp hơn tắc nghẽn ở động mạch vành hoặc mạch máu não, tắc nghẽn động mạch chủ vẫn có thể gây biến chứng nguy hiểm.

5. Giả phình động mạch chủ

Giả phình động mạch chủ xảy ra khi loét mảng xơ vữa lan sâu qua lớp nội mạc vào lớp giữa động mạch chủ. Điều này có thể gây ra sự tách lớp cục bộ hoặc vỡ vào lớp màng ngoài, tạo thành giả phình động mạch. Bệnh thường gặp ở nam giới lớn tuổi có tiền sử tăng huyết áp, hút thuốc, bệnh động mạch vành và bệnh phổi tắc nghẽn mãn tính. Bệnh có thể gây ra các biến chứng như vỡ động mạch chủ, tắc mạch, hoặc giãn phình động mạch tiến triển.

6. Hẹp van động mạch chủ

Hẹp van động mạch chủ là tình trạng van bị thu hẹp và không mở hết, làm giảm hoặc chặn dòng máu từ tim đến động mạch chủ và các bộ phận khác của cơ thể. Bệnh có nhiều mức độ, từ nhẹ đến nặng. Các dấu hiệu như đau ngực, tức ngực, choáng váng, chóng mặt, ngất xỉu hoặc nhịp tim nhanh thường xuất hiện khi van bị hẹp nặng.

Tuy nhiên, một số người bị hẹp van động mạch chủ có thể không có triệu chứng trong nhiều năm. Hẹp van động mạch chủ có thể dẫn đến suy tim, với các triệu chứng là mệt mỏi cực độ, khó thở và sưng ở mắt cá chân, bàn chân.

7. Viêm động mạch chủ

Viêm động mạch chủ là tình trạng động mạch chủ bị viêm do nhiễm trùng hoặc các bệnh viêm mạch máu lớn, ví dụ như viêm động mạch tế bào khổng lồ và viêm động mạch Takayasu. Nếu không được chẩn đoán, viêm động mạch chủ có thể dẫn đến vỡ động mạch hoặc gây thiếu máu cục bộ ở các cơ quan chính.

8. Van động mạch chủ hai mảnh

Van động mạch chủ hai mảnh là một dị tật bẩm sinh, trong đó van tim chỉ có hai lá thay vì ba lá như bình thường. Tình trạng này có thể đi kèm các khuyết tật tim khác. Van động mạch chủ hai mảnh không được điều trị có thể dẫn đến suy tim, phình động mạch chủ hoặc viêm nội tâm mạc nhiễm trùng. Bác sĩ thường khuyên người bệnh điều trị van động mạch chủ hai mảnh trước khi suy tim phát triển.

9. Dị tật bẩm sinh

Mặc dù phần lớn các động mạch chủ liên quan đến xơ vữa động mạch (như phình động mạch và bóc tách), phạm vi bệnh lý động mạch chủ cũng bao gồm nhiều dị tật bẩm sinh và các vấn đề mắc phải khác. Các dị tật bẩm sinh bao gồm còn ống động mạch, thiểu sản cung động mạch chủ, hẹp eo động mạch chủ, đứt đoạn cung động mạch chủ, cửa sổ phế chủ, thân chung động mạch, hẹp trên van động mạch chủ… Bác sĩ sẽ chỉ định các phương pháp điều trị bảo tồn hoặc can thiệp tùy thuộc vào độ tuổi và mức độ tổn thương.

10. Chấn thương động mạch chủ do tai nạn

Chấn thương động mạch chủ là một loạt các tổn thương nguy hiểm đến tính mạng, xảy ra do chấn thương kín hoặc xuyên thấu. Việc phát hiện và xử lý kịp thời các chấn thương này là cực kỳ quan trọng để ngăn ngừa các biến chứng nghiêm trọng như xuất huyết, vỡ động mạch chủ, thiếu máu cục bộ cơ quan hoặc tử vong. Bác sĩ sẽ chỉ định chiến lược điều trị dựa trên mức độ nghiêm trọng của chấn thương và tình trạng huyết động của người bệnh. (3)

Cách điều trị bệnh động mạch chủ

Tùy loại bệnh lý, vị trí và mức độ tổn thương, bệnh động mạch chủ có thể được điều trị nội khoa để làm chậm tiến triển hoặc phẫu thuật để sửa chữa trực tiếp các bất thường.

Camera imou A32EP 3MP

Tầm xa hồng ngoại 10m với công nghệ hống ngoại thông minh. Chống ngược sáng HDR - Hỗ trợ đàm thoại 2 chiều - Hỗ trợ các tính năng thông minh: phát hiện chuyển động, phát hiện con người, phát hiện âm thanh bất thường, chế độ riêng tu, Smart tracking. Tích hợp còi báo động - Hỗ trợ chức năng Soft-AP, kết nối trực tiếp wifi camera không cần thông qua modem nhà mạng. Tích hợp Wi-Fi(IEEE802.11b/g/n), LAN, CLOUD (Imou Protect), ONVIF - Hỗ trơ khe cắm thẻ nhớ Micro SD max 256GB - Nguổn cấp: DC 5V1A, điện năng tiêu thụ - Chất liệu vỏ: Plastic. Đạt chứng nhận CE, FCC Xuất xứ: Trung Quốc ⁃ Bảo hành: 24 tháng. Trọn bộ sản phẩm bao gồm: -1 x Camera - 1 x Hướng dẫn Bắt đầu Nhanh -1x Bộ đổi nguồn -1x Cáp nguồn -1x Bọt gắn Hàng chính hãng imou bảo hành 2 năm toàn quốc

1. Điều trị nội khoa

Hầu hết bệnh động mạch chủ cần can thiệp phẫu thuật, nhưng điều trị nội khoa vẫn được chỉ định trong nhiều trường hợp. Mục đích là để kiểm soát bệnh nền, giảm triệu chứng và làm chậm tiến triển của bệnh.

Ví dụ, với bệnh nhân phình động mạch chủ nhỏ chưa vỡ, bác sĩ có thể kê đơn thuốc cải thiện lưu lượng máu, hạ huyết áp hoặc kiểm soát cholesterol, giúp giảm tốc độ phát triển của phình động mạch và áp lực lên thành động mạch. Bệnh nhân viêm động mạch chủ có thể được kê thuốc chống viêm, kháng sinh hoặc thuốc ức chế miễn dịch để điều trị nhiễm trùng, bệnh tự miễn hoặc các tình trạng tiềm ẩn khác.

2. Phẫu thuật

Bệnh nhân mắc bệnh động mạch chủ có thể cần phẫu thuật để sửa chữa các bất thường như hở van động mạch chủ, phình tách, vỡ động mạch, chấn thương hoặc dị tật bẩm sinh, đặc biệt khi các biện pháp nội khoa và thay đổi lối sống không hiệu quả.

Phẫu thuật điều trị bệnh lý động mạch chủ đòi hỏi đội ngũ bác sĩ chuyên môn cao cùng trang thiết bị tiên tiến để giảm thiểu rủi ro và biến chứng. Trung tâm Tim mạch, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh có đội ngũ chuyên gia Tim mạch hàng đầu và bác sĩ giàu kinh nghiệm. Bệnh viện liên tục cập nhật các tiến bộ y học và đầu tư kỹ thuật hiện đại trong can thiệp, phẫu thuật bệnh lý tim mạch nói chung và động mạch chủ nói riêng. Các kỹ thuật bao gồm:

• Kỹ thuật Hybrid (can thiệp và phẫu thuật đồng thời) đặt Stent Graft trong phình tách động mạch chủ.
• Can thiệp van tim (nong hẹp van động mạch chủ, nong van động mạch phổi…).
• Can thiệp điều trị tim bẩm sinh (bít thông liên nhĩ, thông liên thất, còn ống động mạch, nong van động mạch phổi/động mạch chủ, đặt stent hẹp eo động mạch chủ, tách van động mạch phổi bằng sóng cao tần và bóng qua da, nong hẹp van 2 lá…).
• Phẫu thuật bệnh lý mạch máu: hẹp động mạch cảnh, phình động mạch chủ, tắc cầu nối động tĩnh mạch ở bệnh nhân chạy thận nhân tạo…

Câu hỏi thường gặp

1. Làm thế nào để phòng ngừa bệnh động mạch chủ?

• Thay đổi lối sống là điều quan trọng nhất để quản lý bệnh động mạch chủ. Tập thể dục vừa sức và tránh các hoạt động gây hại cho động mạch chủ là chiến lược phòng bệnh hiệu quả. Khi tham gia thể thao, đặc biệt nên tránh nâng tạ nặng và tập luyện gắng sức đột ngột vì có thể làm tăng huyết áp nhanh, gây nguy hiểm cho động mạch chủ.
• Giữ tâm lý thoải mái, thư giãn, tránh căng thẳng, vì căng thẳng ảnh hưởng đến huyết áp – một yếu tố nguy cơ chính của phình động mạch chủ.
• Bỏ thuốc lá và tránh khói thuốc lá thụ động, vì hút thuốc làm tăng 3-5 lần nguy cơ hình thành và vỡ phình động mạch.
• Chú ý kiểm soát huyết áp và theo dõi sức khỏe tim mạch định kỳ, bao gồm siêu âm Doppler động mạch chủ khi có chỉ định của bác sĩ, để phát hiện sớm và giảm nguy cơ nhồi máu cơ tim, đột quỵ.

2. Phình động mạch chủ có cần phẫu thuật không?

Phẫu thuật sửa chữa là một trong các biện pháp điều trị phình động mạch chủ. Tuy nhiên, tùy vào kích thước túi phình và tình trạng sức khỏe, trong nhiều trường hợp, người bệnh có thể được điều trị nội khoa bao gồm kiểm soát huyết áp và thay đổi lối sống. Mục tiêu của các phương pháp này là làm chậm tốc độ phát triển của túi phình, giảm nguy cơ biến chứng và tối ưu hiệu quả điều trị.

Để đặt lịch khám, điều trị bệnh lý động mạch chủ và các bệnh tim mạch tại Hệ thống Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh, vui lòng liên hệ:

Các triệu chứng bệnh động mạch chủ thường không rõ ràng ở giai đoạn đầu. Khi bệnh có biểu hiện cấp tính, người bệnh có thể nguy kịch nhanh chóng. Do đó, việc cải thiện lối sống, chủ động thăm khám tim mạch và lựa chọn cơ sở điều trị chất lượng là vô cùng quan trọng đối với những người có yếu tố nguy cơ.