Các nguyên nhân gây tiêu chảy sau phẫu thuật

Tiêu chảy sau phẫu thuật không chỉ gây mệt mỏi về thể chất mà còn khiến người bệnh lo lắng về khả năng hồi phục. Vậy tại sao sau phẫu thuật bị tiêu chảy? Làm thế nào ổn định lại hệ vi sinh đường ruột hậu phẫu?

Tiêu chảy sau phẫu thuật có thường gặp không?

Đi ngoài phân lỏng hoặc phân sống sau khi mổ là tình trạng khá thường gặp. Tùy thuộc vào loại hình phẫu thuật, phương pháp gây mê và cơ địa của mỗi cá nhân mà tần suất đi ngoài sẽ khác nhau.

Phần lớn được xem là phản ứng tạm thời của hệ tiêu hóa khi phải làm quen với các loại thuốc kháng sinh, thuốc giảm đau hoặc sự thay đổi trong cấu trúc vận hành của các cơ quan nội tạng. Tuy nhiên, nếu không được nhận diện và xử trí đúng cách, tình trạng này có thể kéo dài, kéo dài thời gian hồi phục, gây kiệt sức cho người bệnh.

Nguyên nhân tiêu chảy sau phẫu thuật

Các can thiệp ngoại khoa dù lợi ích lớn hơn nhưng vẫn có thể để lại một số ảnh hưởng đến hệ tiêu hóa, kết hợp với các yếu tố đi kèm có thể gây ra tình trạng sau phẫu thuật bị tiêu chảy:

1. Hội chứng nôn mửa (Dumping Syndrome)

Hội chứng nôn mửa thường gặp ở người bệnh sau phẫu thuật dạ dày hoặc thực quản. Khi một phần dạ dày bị cắt bỏ hoặc thay đổi cấu trúc, thức ăn di chuyển quá nhanh xuống ruột non khi chưa được nhào trộn kỹ. Điều này khiến ruột non bị “quá tải”, kéo theo nước từ mạch máu vào lòng ruột để hòa tan đường và chất dinh dưỡng, dẫn đến hiện tượng tiêu chảy sau khi ăn. (1)

2. Tăng sản xuất mật

Các phẫu thuật liên quan đến gan mật có thể làm thay đổi nồng độ axit mật trong đường ruột. Khi lượng axit mật dư thừa không được hấp thụ hết ở ruột non, chúng sẽ đi thẳng xuống đại tràng, gây kích ứng niêm mạc, tăng nhu động và gây ra tình trạng tiêu chảy do axit mật. (2)

3. Hẹp ruột

Trong một số ít trường hợp, các vết sẹo sau mổ hoặc tình trạng viêm nhiễm có thể gây hẹp lòng ruột một phần. Tình trạng hẹp này đôi khi không gây tắc mà lại gây tiêu chảy, do dịch lỏng len lỏi qua khe hẹp trong khi các chất rắn bị giữ lại hoặc do sự tích tụ vi khuẩn tại vùng bị tắc nghẽn gây loạn khuẩn. (3)

4. Tác dụng phụ của thuốc

Kháng sinh liều cao thường được chỉ định dùng sau phẫu thuật có tác dụng phòng ngừa nhiễm trùng nhưng cũng tiêu diệt cả vi khuẩn có lợi, gây mất cân bằng hệ vi sinh. Ngoài ra, thuốc giảm đau opioid hoặc thuốc gây mê cũng có thể gây ảnh hưởng đến hoạt động của nhu động ruột, khiến hệ tiêu hóa “lúng túng” trong việc điều tiết phân, gây tiêu chảy sau phẫu thuật.

5. Viêm ruột

Sự căng thẳng của cuộc phẫu thuật cộng với hệ miễn dịch suy giảm có thể tạo điều kiện cho vi khuẩn Clostridioides difficile (C. diff) phát triển mạnh, gây viêm đại tràng giả mạc với biểu hiện tiêu chảy nặng, phân có mùi hôi đặc trưng, kèm đau bụng. (4)

6. Giảm khả năng hấp thụ dịch

Nếu phẫu thuật cắt bỏ đi một phần ruột non hoặc đại tràng đồng nghĩa với việc diện tích bề mặt để hấp thụ nước và chất dinh dưỡng bị thu hẹp. Khi đó, cơ thể không giữ lại lượng nước cần thiết, dẫn đến tình trạng phân bị đẩy ra ngoài trong trạng thái lỏng.

Tải VPBank

7. Chế độ ăn uống hoặc hoạt động thể chất

Sau khi mổ, việc chuyển từ trạng thái nhịn ăn sang ăn lỏng hoặc ăn đặc quá nhanh có thể khiến đường ruột chưa kịp thích nghi. Việc nằm lâu một chỗ hoặc vận động quá sớm cũng ảnh hưởng trực tiếp đến nhịp điệu co bóp của nhu động ruột, gây ra tình trạng rối loạn đại tiện, trong đó có đi tiêu phân lỏng nước.

8. Căng thẳng trước phẫu thuật

Sự lo lắng, sợ hãi trước khi lên bàn mổ kích hoạt trục não – ruột, giải phóng các hormone căng thẳng làm tăng tốc độ tiêu hóa, khiến người bệnh dễ rơi vào trạng thái đi ngoài phân lỏng ngay sau cuộc mổ.

Các phương pháp phẫu thuật dễ gây tiêu chảy

Tiêu chảy sau phẫu thuật có thể xảy ra ở người bệnh sau mổ nội soi hay mổ hở. Trong đó, một số phẫu thuật ghi nhận tỷ lệ mắc các rối loạn tiêu hóa cao hơn trong thời gian hậu phẫu, chẳng hạn như:

• Phẫu thuật tiêu hóa: Cắt dạ dày, nối vị tràng, cắt đoạn đại tràng.
• Phẫu thuật gan mật: Cắt túi mật, phẫu thuật đường mật, cắt một phần gan.
• Phẫu thuật tụy: Đây là cơ quan tiết enzyme tiêu hóa, nên bất kỳ tác động nào vào tụy cũng dễ gây tiêu chảy mỡ.
• Phẫu thuật cắt bỏ ruột thừa: Đặc biệt nếu có tình trạng viêm phúc mạc gây nhiễm trùng lan tỏa.
• Phẫu thuật phụ khoa hoặc tiết niệu: Do sự xâm lấn vùng tiểu khung có thể gây kích ứng gián tiếp đến vùng đại tràng lân cận.

Nếu tiêu chảy xuất hiện trong thời gian hồi phục sau mổ, bạn có thể xem thêm bài viết mổ ruột thừa xong bị tiêu chảy để biết những yếu tố có thể liên quan và dấu hiệu cần lưu ý.

Khi tiêu chảy xuất hiện trong thời gian hồi phục sau phẫu thuật túi mật, bạn có thể xem thêm bài viết cắt túi mật bị tiêu chảy để tìm hiểu cách chăm sóc và điều chỉnh chế độ ăn phù hợp.

Có nên lo lắng nếu sau phẫu thuật bị tiêu chảy?

Nếu tình trạng tiêu chảy diễn ra nhẹ nhàng trong 2 – 3 ngày đầu và thuyên giảm khi thay đổi chế độ ăn, thì có thể xem là phản ứng thích nghi của cơ thể. Tuy nhiên, người bệnh cần liên hệ ngay với bác sĩ nếu xuất hiện một trong các tình trạng sau:

• Đi ngoài hơn 6 lần mỗi ngày.
• Phân có máu, chất nhầy hoặc màu đen như nhựa đường.
• Sốt cao, đau bụng dữ dội không giảm khi dùng thuốc giảm đau.
• Có dấu hiệu mất nước rõ rệt (khát nước cực độ, tiểu ít, chóng mặt).

Các biến chứng có thể gặp phải do tiêu chảy

Tiêu chảy không chỉ ảnh hưởng đến sinh hoạt hàng ngày mà còn tiềm ẩn nhiều rủi ro sức khỏe nguy hiểm như:

1. Mất nước

Nước là dung môi cho mọi phản ứng sinh hóa để chữa lành vết mổ. Mất nước khiến da khô, môi nứt nẻ và làm chậm quá trình vận chuyển dưỡng chất đến các mô đang bị tổn thương của người bệnh.

2. Suy dinh dưỡng

Khi thức ăn bị tống ra ngoài quá nhanh, cơ thể không kịp hấp thụ đạm, vitamin và khoáng chất. Điều này dẫn đến tình trạng sụt cân, yếu cơ và kéo dài thời gian phục hồi của người bệnh.

3. Rối loạn điện giải

Sự mất mát, thiếu hụt các ion quan trọng như kali, natri, magie… do đào thải qua phân lỏng có thể gây ra những hệ lụy nghiêm trọng như loạn nhịp tim, chuột rút, co thắt cơ hoặc gây tình trạng lú lẫn nếu người bệnh không được bù dịch kịp thời.

Tình trạng tiêu chảy kéo dài bao lâu sau mổ?

Thông thường, hệ tiêu hóa sẽ ổn định lại sau khoảng 1 đến 2 tuần khi thuốc gây mê hết tác dụng và hệ vi sinh đường ruột bắt đầu cân bằng trở lại. Tuy nhiên, sau các phẫu thuật cắt bỏ như cắt túi mật hay một phần ruột… cơ thể cần từ 3 – 6 tháng để hồi phục chức năng. Trong một số trường hợp ít gặp, người bệnh đối diện với tình trạng tiêu chảy kéo dài và cần sự hỗ trợ y tế dài hạn.

Các biện pháp cải thiện tiêu chảy sau khi phẫu thuật

Cùng với việc tuân thủ theo dặn dò của bác sĩ, người bệnh cũng có thể tham khảo những cách đơn giản sau để cải thiện tình trạng tiêu chảy sau khi phẫu thuật:

Mua Hàng với Shopee

1. Men vi sinh (Probiotics)

Bổ sung lợi khuẩn giúp tái lập trật tự trong đường ruột, đặc biệt hữu ích sau khi trải qua một đợt điều trị kháng sinh kéo dài. Tuy nhiên, người bệnh nên tham khảo ý kiến bác sĩ về loại men và liều lượng phù hợp với tình trạng vết mổ.

2. Trà gừng

Gừng có đặc tính kháng viêm và làm dịu cơ trơn đường tiêu hóa, nhấm nháp một chút trà gừng ấm có thể giúp giảm cảm giác buồn nôn và ổn định nhu động ruột.

3. Tinh dầu bạc hà

Bạc hà hỗ trợ giảm co thắt đại tràng và giảm đầy hơi. Tuy nhiên, nếu có tiền sử trào ngược dạ dày thực quản, người bệnh sử dụng thận trọng, tránh gây thêm kích ứng.

4. Giữ cơ thể đủ nước

Người bệnh nên uống nước lọc, nước bù điện giải (Oresol) từng ngụm nhỏ suốt cả ngày. Lưu ý tránh uống quá nhiều nước ngay trong bữa ăn để không làm loãng dịch vị, gây áp lực lên ruột non.

5. Ăn nhiều bữa nhỏ

Thay vì 3 bữa chính, người bệnh nên chia thành 5-6 bữa ăn trong ngày. Nguyên tắc này giúp “giảm tải” cho hệ tiêu hóa, cho phép các cơ quan có đủ thời gian để xử lý từng lượng nhỏ thức ăn một cách triệt để nhất.

6. Nghỉ ngơi sau mổ

Việc nghỉ ngơi điều độ giúp cơ thể tập trung năng lượng cho quá trình phục hồi sức khỏe sau phẫu thuật. Người bệnh nên tránh vận động mạnh ngay sau khi ăn để máu tập trung dồn về hệ tiêu hóa giúp hấp thụ dinh dưỡng tốt hơn.

Điều trị tình trạng tiêu chảy mạn sau mổ

Nếu các biện pháp thay đổi lối sống không mang lại hiệu quả sau vài tuần, người bệnh có thể cần đến các can thiệp chuyên sâu hơn, có thể bao gồm:

• Nội soi đại – trực tràng: Bác sĩ có thể quan sát trực tiếp niêm mạc, kiểm tra xem có tình trạng viêm, hẹp hay sẹo xơ nào cản trở đường tiêu hóa của người bệnh hay không.
• Xét nghiệm phân: Nhằm tìm kiếm sự hiện diện của vi khuẩn độc hại, ký sinh trùng hoặc đánh giá khả năng hấp thụ chất béo của cơ thể.
• Cấy ghép vi khuẩn đường ruột (FMT): Một kỹ thuật hiện đại giúp thay thế hệ vi sinh vật bị hư hỏng bằng hệ vi sinh khỏe mạnh, thường áp dụng cho các ca nhiễm trùng ruột tái phát nặng.
• Phẫu thuật: Trong trường hợp tiêu chảy do các vấn đề cấu trúc như hẹp ruột nặng, rò tiêu hóa… bác sĩ có thể xem xét phẫu thuật điều chỉnh để tái tạo lại sự lưu thông bình thường cho người bệnh.

Tóm lại, tiêu chảy sau phẫu thuật là tình trạng không hiếm gặp và có thể kiểm soát nếu theo dõi sát và xử lý đúng cách. Việc hiểu rõ nguyên nhân, áp dụng chế độ dinh dưỡng khoa học và tuân thủ hướng dẫn, lịch hẹn tái khám của bác là chìa khóa giúp cơ thể nhanh chóng phục hồi sau phẫu thuật.