Cần làm gì để xử lý sốt ở người cao tuổi?

Sốt ở người cao tuổi là tình trạng thân nhiệt tăng trên mức bình thường (từ 37,2°C). Khác với người trẻ, triệu chứng này ở người già thường diễn biến âm thầm nhưng lại tiềm ẩn nguy cơ nhiễm trùng nghiêm trọng. Việc nhận biết nguyên nhân và nắm rõ cách xử trí kịp thời sẽ giúp ngăn ngừa biến chứng, bảo vệ sức khỏe.

Sốt ở người cao tuổi do đâu gây ra?

Sốt ở người lớn tuổi thường do các tác nhân gây bệnh rất đa dạng gây ra, bao gồm: (1)

1. Nhiễm trùng

Đây là nguyên nhân phổ biến nhất gây ra sốt ở người cao tuổi. Hệ miễn dịch lão hóa khiến họ dễ bị vi khuẩn, virus tấn công. Các dạng nhiễm trùng thường gặp gồm:

• Nhiễm trùng đường hô hấp: viêm phổi, viêm phế quản, cúm, COVID-19 hoặc bệnh lao thường gây sốt kèm ho, khó thở.
• Nhiễm trùng đường tiết niệu (UTI): rất phổ biến ở người cao tuổi, đặc biệt là nữ giới hoặc người có đặt ống thông tiểu.
• Nhiễm trùng da và mô mềm: viêm mô tế bào từ những vết xước nhỏ, loét tỳ đè ở người nằm liệt giường.
• Nhiễm trùng đường tiêu hóa: viêm túi mật, viêm ruột, viêm ruột thừa (triệu chứng thường không điển hình như ở người trẻ).

2. Bệnh mạn tính

Các đợt bùng phát cấp của bệnh mạn tính có thể là nguyên nhân khiến người cao tuổi bị sốt. Các bệnh viêm tự miễn như viêm khớp dạng thấp, lupus ban đỏ hệ thống, hoặc viêm động mạch tế bào khổng lồ (temporal arteritis) thường kích hoạt các phản ứng viêm toàn thân, dẫn đến tình trạng tăng thân nhiệt dai dẳng.

3. Bệnh nền

Nhiều bệnh nền phức tạp tiềm ẩn nguy cơ gây sốt. Các khối u ác tính (ung thư bạch cầu, ung thư hạch, ung thư gan…) có thể giải phóng các chất gây sốt vào máu. Bên cạnh đó, các bệnh về tim mạch như viêm nội tâm mạc nhiễm khuẩn, hay tình trạng huyết khối tĩnh mạch sâu cũng có thể khiến sốt ở người già xuất hiện bất ngờ.

3ộ điều khiển nhiệt độ PID REX-C100, với cặp nhiệt

Giới thiệu về sản phẩm này Độ chính xác đo: + / - 0,5% FS Dung sai bù đầu lạnh: + /- 2 độ C (có thể được sửa đổi bằng phần mếm trong 0 ~ 50 độ C) Độ phân giải: 14 bit Chu ky lấy mẫu: 0,5 giây Quyền lực: AC 100-240V 50 / 60HZ Giá trị quá trình (PV), Giá trị cài đặt (SV) <iểm soát PIN (bao gồm ON / OFF, PID loại bước và PID liêr tỤc) Điều khiển tự điều chỉnh Đầu ra rơ le: công suất tiếp xúc 250V AC 3A (tải điện

4. Nguyên nhân khác

• Sốt do thuốc: sử dụng nhiều loại thuốc cùng lúc (Polypharmacy) ở người già có thể gây tương tác thuốc hoặc dị ứng kháng sinh, thuốc chống co giật, thuốc điều trị tim mạch, dẫn đến tác dụng phụ là sốt.
• Yếu tố môi trường: suy giảm chức năng điều hòa thân nhiệt khiến người già dễ bị say nắng, sốc nhiệt vào mùa hè hoặc khi ở trong môi trường quá nóng bức.

Vì sao người cao tuổi dễ bị sốt hơn người trẻ?

Người cao tuổi dễ bị sốt hơn do quá trình lão hóa tự nhiên làm suy giảm hệ thống miễn dịch (Immunosenescence), khiến cơ thể mất đi khả năng chống lại mầm bệnh hiệu quả. Bên cạnh đó, sự hiện diện của nhiều bệnh nền và tình trạng suy dinh dưỡng cũng làm giảm sức đề kháng, tạo điều kiện thuận lợi cho vi khuẩn, virus xâm nhập và gây ra triệu chứng sốt.

Ngoài ra, lớp mỡ dưới da ở người cao tuổi mỏng đi, tuyến mồ hôi hoạt động kém hiệu quả làm cho trung tâm điều nhiệt ở vùng dưới đồi não bộ bị rối loạn. Điều này không chỉ khiến họ dễ bị tác động bởi nhiệt độ môi trường mà còn làm cho các phản ứng sốt đôi khi diễn ra âm thầm, khó nhận biết qua thân nhiệt bên ngoài.

Triệu chứng cảnh báo sốt ở người già cần chú ý

Sốt ở người già lại có xu hướng diễn tiến mờ nhạt hoặc bị che lấp bởi các triệu chứng của bệnh nền.

1. Biểu hiện điển hình

• Mệt mỏi, suy nhược: thường là dấu hiệu đầu tiên, người bệnh có thể chán ăn, bỏ bữa, không muốn vận động, nằm li bì trên giường.
• Ớn lạnh, run: khi nhiệt độ bắt đầu tăng, người bệnh sẽ cảm thấy gai lạnh, nổi da gà và run rẩy dù đang đắp chăn ấm.
• Sốt nhẹ đau mỏi khắp người ở người già: cảm giác đau nhức cơ bắp, ê ẩm toàn thân đi kèm mức nhiệt độ tăng nhẹ (khoảng 37,5°C – 38°C).

2. Dấu hiệu cảnh báo

Gia đình cần đặc biệt lưu ý đưa người bệnh đi cấp cứu nếu sốt ở người cao tuổi đi kèm các dấu hiệu nguy hiểm sau:

• Chóng mặt buồn nôn: tình trạng sốt chóng mặt buồn nôn ở người già có thể là dấu hiệu của nhiễm trùng đường tiêu hóa, ngộ độc thực phẩm, hoặc cảnh báo các bệnh về thần kinh, rối loạn tiền đình do viêm nhiễm.
• Đau đầu, lú lẫn, rối loạn ý thức: sự thay đổi trạng thái tinh thần đột ngột (mê sảng, nói nhảm, không nhận ra người thân) là triệu chứng cực kỳ nguy hiểm, thường báo hiệu nhiễm trùng nặng (như nhiễm khuẩn huyết) hoặc viêm màng não. Ở người già, lú lẫn đôi khi xuất hiện trước cả khi thân nhiệt tăng cao.
• Co giật: sốt co giật ở người cao tuổi là tình trạng cấp cứu nội khoa. Nguyên nhân có thể do sốt quá cao làm ảnh hưởng hệ thần kinh trung ương, hoặc liên quan đến tổn thương não, đột quỵ.
• Tiểu không tự chủ: nếu người già tuổi đột nhiên són tiểu, tiểu gắt buốt kèm theo sốt, đây là dấu hiệu rõ ràng của nhiễm khuẩn đường tiết niệu cấp tính.

Tình trạng sốt ở người cao tuổi có nghiêm trọng không?

Tình trạng sốt ở người cao tuổi là rất nguy hiểm và cần được đánh giá y tế nghiêm túc. Do người già thường có nhiệt độ cơ sở thấp, một cơn sốt nhẹ kéo dài cũng có thể phản ánh một tình trạng nhiễm trùng nghiêm trọng tiềm ẩn, dễ dẫn đến các biến chứng đe dọa tính mạng như sốc nhiễm khuẩn, suy đa tạng nếu không được can thiệp kịp thời.

Mức độ chịu đựng của cơ thể người lớn tuổi rất kém. Khi nhiệt độ tăng, nhịp tim và nhịp thở cũng phải tăng theo để đáp ứng nhu cầu chuyển hóa. Điều này tạo áp lực khổng lồ lên hệ tim mạch và hô hấp, có thể kích hoạt các cơn nhồi máu cơ tim, suy tim cấp hoặc suy hô hấp trên nền người già đã có sẵn bệnh nền. Do đó, tuyệt đối không được chủ quan khi người cao tuổi bị sốt.

Cần làm gì khi người già bị sốt kéo dài không cắt

Khi đối mặt với tình trạng sốt kéo dài ở người cao tuổi hoặc hiện tượng không cắt được sốt ở người già, việc chăm sóc tại nhà cần hết sức cẩn trọng và khoa học theo các bước sau:

Tải VPBank

• Theo dõi nhiệt độ sát sao: sử dụng nhiệt kế điện tử đo ở nách, tai hoặc trán mỗi 2 – 4 tiếng/lần. Ghi chép lại thân nhiệt và các triệu chứng đi kèm để cung cấp cho bác sĩ khi cần thiết. Nên nhớ, với người già, nhiệt độ từ 37,8°C (đo ở miệng) hoặc tăng 1,1°C so với mức bình thường của họ đã được xem là sốt (có ý nghĩa lâm sàng).
• Dùng thuốc hạ sốt đúng cách: xử trí sốt ở người cao tuổi ưu tiên dùng Paracetamol (Acetaminophen) với liều lượng vừa phải (thường không quá 3g/ngày) để tránh gây hại cho gan. Cần thận trọng, hỏi ý kiến bác sĩ khi dùng các loại thuốc NSAIDs (như Ibuprofen) vì dễ gây xuất huyết tiêu hóa, suy thận ở người già. Tuyệt đối không tự ý cho người bệnh dùng kháng sinh.
• Bù nước và điện giải: sốt ở người già gây mất nước nhanh chóng. Hãy cho người bệnh uống nước lọc ấm, nước trái cây pha loãng, nước cháo hoặc dung dịch Oresol chia làm nhiều ngụm nhỏ. Mất nước có thể làm tình trạng lú lẫn và sốt nặng hơn.
• Lau mát đúng cách: dùng khăn thấm nước ấm (thấp hơn nhiệt độ cơ thể khoảng 2°C) lau vùng trán, nách, bẹn. Mặc quần áo cotton mỏng, thoáng mát. Không dùng nước đá lạnh hoặc cồn để lau người vì gây co mạch, khiến nhiệt độ không thể thoát ra ngoài và làm người bệnh run lạnh thêm.
• Dinh dưỡng hợp lý: cho người bệnh dùng thức ăn dạng lỏng, mềm, dễ tiêu hóa như cháo súp, sữa. Chia nhỏ các bữa ăn trong ngày để người bệnh dễ hấp thu, không ép ăn quá no một lúc.
• Đi khám nếu tình trạng kéo dài: nếu áp dụng các biện pháp trên mà không cắt được cơn sốt ở người già sau 24 – 48 giờ, hoặc người bệnh có các dấu hiệu cảnh báo (khó thở, tím tái, li bì, co giật, bỏ ăn uống hoàn toàn), cần gọi ngay cấp cứu hoặc đưa đến bệnh viện để được can thiệp chuyên sâu.

Xem thêm: Tìm hiểu về sốt ở người lớn.

Làm sao để ngăn ngừa bệnh sốt ở người cao tuổi?

Để bảo vệ người cao tuổi khỏi các tác nhân gây sốt, gia đình và bản thân người cao tuổi nên thực hiện các biện pháp dự phòng sau:

• Tiêm chủng đầy đủ: là lá chắn hiệu quả nhất. Người trên 65 tuổi cần tiêm vắc xin phòng cúm mùa (hàng năm), vắc xin phế cầu khuẩn (phòng viêm phổi), vắc xin phòng bệnh Zona thần kinh và các mũi tiêm phòng COVID-19 theo khuyến cáo của Bộ Y tế.
• Vệ sinh cá nhân và môi trường: thường xuyên rửa tay bằng xà phòng, giữ vệ sinh răng miệng (phòng nhiễm khuẩn từ viêm nha chu). Đảm bảo không gian sống thông thoáng, sạch sẽ, kiểm soát nhiệt độ phòng không quá nóng hoặc quá lạnh.
• Kiểm soát tốt bệnh nền: tuân thủ phác đồ điều trị các bệnh mạn tính (tiểu đường, cao huyết áp, bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính COPD) giúp hệ miễn dịch hoạt động ổn định hơn, giảm thiểu nguy cơ biến chứng gây sốt.
• Duy trì lối sống lành mạnh: khuyến khích người cao tuổi vận động nhẹ nhàng (đi bộ, tập dưỡng sinh), uống đủ nước mỗi ngày (1,5 – 2 lít tùy thể trạng) và bổ sung thực phẩm giàu vitamin C, kẽm để tăng cường sức đề kháng tự nhiên.

Sốt ở người cao tuổi không phải là triệu chứng có thể tự điều trị qua loa tại nhà mà đòi hỏi sự theo dõi, đánh giá y tế cẩn trọng. Việc nhầm lẫn hoặc bỏ sót các dấu hiệu nhiễm khuẩn ngầm có thể dẫn đến hậu quả khôn lường. Nếu nhận thấy người thân có biểu hiện sốt, mệt mỏi bất thường, sốt kéo dài không rõ nguyên nhân, hãy đưa người bệnh đến ngay Khoa Nội Tổng hợp – Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh. Với đội ngũ chuyên gia giàu kinh nghiệm và hệ thống xét nghiệm hiện đại, sẽ giúp tìm ra nguyên nhân và đưa ra phác đồ điều trị tối ưu, an toàn cho người bệnh.