Siêu âm khớp khuỷu tay là phương pháp chẩn đoán hình ảnh không xâm lấn, đóng vai trò thiết yếu trong việc đánh giá các cấu trúc phần mềm quanh khớp như gân, dây chằng, bao hoạt dịch và thần kinh ngoại biên. Với ưu điểm về độ phân giải không gian cao và khả năng khảo sát động học, siêu âm đóng vai trò quan trọng trong việc chẩn đoán và theo dõi nhiều bệnh lý khớp khuỷu thường gặp. Vậy siêu âm khớp khuỷu tay có thể phát hiện những bệnh gì và khi nào nên thực hiện?

Bài viết được tham vấn chuyên môn bởi: ThS.BSNT Nguyễn Ngọc Anh – Trung tâm Chẩn đoán hình ảnh và Điện quang can thiệp, Hệ thống Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh Hà Nội.

Siêu Âm Khớp Khuỷu Tay

Siêu âm khớp khuỷu tay là gì?

Siêu âm khớp khuỷu tay là kỹ thuật chẩn đoán không xâm lấn, sử dụng đầu dò siêu âm phẳng (linear) với tần số cao để tái tạo hình ảnh thời gian thực của các cấu trúc quanh khớp. Nếu X-quang thường quy là lựa chọn đầu tay để khảo sát cấu trúc xương, thì siêu âm lại lấp đầy khoảng trống chẩn đoán bằng khả năng đánh giá động các gân và dây thần kinh ngoại biên với độ chính xác cao và chi phí thấp.

Ưu điểm nổi bật của kỹ thuật này là khả năng so sánh đồng thời với khớp khuỷu bên đối diện, tạo ra một hệ quy chiếu giải phẫu chuẩn mực nhằm phát hiện những bất thường dù là nhỏ nhất. Kỹ thuật siêu âm khớp khuỷu thường được thực hiện bởi các bác sĩ chẩn đoán hình ảnh dày dặn kinh nghiệm để đảm bảo không bỏ sót các tổn thương phức tạp. (1)

Khi nào cần siêu âm khớp khuỷu tay?

Siêu âm khớp khuỷu tay thường được chỉ định khi bệnh nhân có các triệu chứng lâm sàng sau:

1. Đau hoặc tê bì vùng khuỷu tay kéo dài, tái phát

Các cơn đau nhức mạn tính khu trú ở mặt ngoài, mặt trong khớp khuỷu hoặc cảm giác tê bì lan xuống cẳng – bàn tay làm suy giảm chức năng vận động sinh hoạt hàng ngày của người bệnh (cầm nắm, vặn xoắn, nâng vác đồ vật). Nguyên nhân thường do hội chứng quá tải từ các vận động lặp đi lặp lại gây viêm điểm bám gân hoặc hội chứng chèn ép thần kinh ngoại biên (như thần kinh trụ, thần kinh quay).

2. Nghi ngờ bệnh lý viêm khớp hoặc viêm bao hoạt dịch

Khi vùng khuỷu tay có biểu hiện sưng nề, nóng, đỏ, đau hoặc hạn chế tầm vận động. Siêu âm có độ nhạy cao trong việc phát hiện sớm tình trạng tràn dịch ổ khớp (ngay cả khi lượng dịch rất ít), dày màng hoạt dịch, lắng đọng tinh thể hoặc viêm bao hoạt dịch mỏm khuỷu trong các bệnh cảnh như viêm khớp dạng thấp, gút hay viêm khớp nhiễm khuẩn.

3. Chấn thương cấp tính hoặc vi chấn thương thể thao

Người bệnh sau tai nạn giao thông, sinh hoạt, lao động cường độ cao hoặc chơi các môn thể thao dùng tay (quần vợt, cầu lông, golf, ném bóng) cần được siêu âm để tìm các dấu hiệu tràn dịch máu ổ khớp, tụ máu phần mềm, và bước đầu khảo sát tổn thương đứt rách gân cơ (gân cơ nhị đầu, tam đầu), các dây chằng giữ vững khớp (đặc biệt là phức hợp dây chằng bên trụ).

4. Xuất hiện khối u cục hoặc tiếng kêu bất thường khi vận động

Khảo sát bản chất các khối sưng khu trú quanh khuỷu tay (như viêm bao hoạt dịch, u phần mềm, u bao dây thần kinh, hạt tophi) hoặc đánh giá động để tìm nguyên nhân gây ra tiếng “bật” kèm cảm giác trượt khớp mỗi khi gập – duỗi khuỷu tay (do bán trật thần kinh trụ hoặc hội chứng cơ tam đầu bật)

Siêu Âm Vùng Khớp Khuỷu Tay
Siêu Âm Giúp Chẩn Đoán Nhanh Các Tổn Thương Vùng Khớp Khuỷu Tay

Siêu âm khớp khuỷu tay khảo sát những cấu trúc và bệnh lý nào?

Để chẩn đoán chính xác và tránh bỏ sót tổn thương, bác sĩ sẽ khảo sát toàn diện các cấu trúc giải phẫu của khớp khuỷu.

1. Tổn thương gân cơ

  • Viêm mỏm trên lồi cầu ngoài (Tennis elbow): Là bệnh lý phổ biến nhất gây đau mặt ngoài khuỷu tay, bản chất là tình trạng thoái hóa – viêm điểm bám gân duỗi chung.
  • Viêm mỏm trên lồi cầu trong (Golfer’s elbow): Tình trạng viêm – thoái hóa điểm bám gân gấp với hình ảnh siêu âm tương tự viêm lồi cầu ngoài (gân dày khu trú, giảm âm, vôi hóa, tăng tưới máu quanh gân hoặc đứt rách)
  • Bệnh lý gân cơ nhị đầu: Đánh giá các vết rách bán phần hoặc đứt hoàn toàn điểm bám tận gân cơ nhị đầu tại lồi củ xương quay, xác định mức độ co rút của đầu gân đứt và tụ máu bao quanh. Ngoài ra, siêu âm còn giúp phân biệt với tình trạng viêm gân hoặc viêm bao hoạt dịch nhị đầu – quay.
  • Tổn thương gân cơ tam đầu: Phát hiện tình trạng viêm, vôi hoá điểm bám hoặc đứt rách gân cơ tam đầu hoặc các mảnh xương gãy kín đáo tại mỏm khuỷu chưa biểu hiện rõ trên X-quang.

2. Tổn thương dây chằng, khớp và bao hoạt dịch

  • Tổn thương phức hợp dây chằng bên ngoài và khớp quay – cánh tay: Đánh giá tình trạng dày lên, giảm âm hoặc đứt rách dây chằng sau chấn thương, đồng thời khảo sát tràn dịch, dày màng hoạt dịch hoặc tổn thương sụn khớp chỏm con – đài quay.
  • Tổn thương dây chằng bên trụ và khớp trụ – cánh tay: Thường gặp ở người chơi các môn thể thao ném hoặc sau trật khớp khuỷu. Siêu âm giúp phát hiện tình trạng dây chằng dày giảm âm, vôi hóa hoặc mất liên tục sợi, đồng thời kết hợp nghiệm pháp động (Valgus stress test) để đánh giá mức độ mở rộng khe khớp và mất vững khớp khuỷu bên trong.
  • Ổ khớp: Ngách hoạt dịch trước (hố vẹt và hố quay) và sau (hố khuỷu) là vị trí rất nhạy để phát hiện sớm tràn dịch khớp khuỷu lượng ít. Ngoài ra, siêu âm còn giúp đánh giá tình trạng viêm dày màng hoạt dịch hoặc định vị các dị vật nội khớp (mảnh sụn – xương rời).
  • Viêm bao hoạt dịch mỏm khuỷu: Quan sát rõ ổ tụ dịch khu trú nông ngay sau mỏm khuỷu, đánh giá độ dày thành bao, các vách ngăn và mức độ tăng sinh mạch trên siêu âm Doppler trong các bệnh cảnh chấn thương tỳ đè, gút hoặc nhiễm khuẩn.

3. Tổn thương thần kinh

  • Hội chứng ống khuỷu (Cubital tunnel syndrome) và mất vững thần kinh trụ: Siêu âm ghi nhận hình ảnh dây thần kinh trụ phù nề, mất cấu trúc bó sợi và tăng diện tích ngang mức rãnh ròng rọc – mỏm khuỷu, cũng như xác định nguyên nhân chèn ép (gai xương, nang hoạt dịch, bó cơ phụ). Khi kết hợp nghiệm pháp động gấp – duỗi khuỷu, siêu âm phát hiện trực tiếp hiện tượng bán trật/trật dây thần kinh trụ hoặc hội chứng cơ tam đầu bật trượt qua mỏm trên lồi cầu trong.
  • Hội chứng ống quay (Radial tunnel syndrome): Phát hiện tình trạng chèn ép nhánh sâu của dây thần kinh quay khi đi qua cung Frohse (bờ trên cơ ngửa) do các khối choán chỗ như nang hạch, u mỡ, mạch máu bất thường hoặc dải xơ.
  • Hội chứng cơ sấp tròn (Pronator Teres Syndrome): Hội chứng chèn ép hiếm gặp gây ra bởi tình trạng dây thần kinh giữa bị kẹt lại khi đi qua các cấu trúc quanh khuỷu – cẳng tay, thường gặp nhất là cơ sấp tròn.
Hình Ảnh Siêu Âm Khớp Khuỷu Tay
Bệnh Nhân Nam 83 Tuổi, Tới Khám Tại Bệnh Viện Đa Khoa Tâm Anh Hà Nội Với Triệu Chứng Đau Khớp Khuỷu Cấp Tính, Khám Thấy Khối Sưng, Nóng, Đỏ Mặt Sau Khớp Khuỷu Phải. Hình Ảnh Siêu Âm Cho Thấy Tụ Dịch Trong Bao Hoạt Dịch Mỏm Khuỷu, Màng Hoạt Dịch Dày Lan Tỏa Và Tăng Tưới Máu Trên Siêu Âm Doppler Màu. Triệu Chứng Và Hình Ảnh Phù Hợp Với Chẩn Đoán Viêm Bao Hoạt Dịch Mỏm Khuỷu.

Quy trình siêu âm khớp khuỷu tay diễn ra như thế nào?

Quy trình thực hiện siêu âm khớp khuỷu tay được tiến hành tuần tự, không xâm lấn và không yêu cầu người bệnh phải nhịn ăn trước khi thăm khám. (2)

1. Chuẩn bị trước khi siêu âm

Người bệnh không cần chuẩn bị đặc biệt về chế độ ăn uống hay sinh hoạt trước khi thực hiện siêu âm khớp khuỷu tay. Tuy nhiên, bạn nên mặc trang phục thoải mái, áo rộng hoặc áo ngắn tay để thuận tiện cho việc bộc lộ hoàn toàn vùng khuỷu tay cần khảo sát. Một số hệ thống bệnh viện có thể yêu cầu kiểm tra thông tin hành chính trước khi vào phòng siêu âm để đảm bảo đúng người, đúng chỉ định.

2. Các bước thực hiện

Người bệnh ngồi đối diện hoặc bên cạnh bác sĩ, cánh tay đặt thả lỏng trên bàn khám. Bác sĩ thoa một lớp gel siêu âm chuyên dụng lên vùng da để loại bỏ không khí, giúp sóng âm truyền qua da tốt hơn và thu về hình ảnh sắc nét. Sử dụng đầu dò phẳng tần số cao, bác sĩ tiến hành quét tuần tự qua 4 mặt giải phẫu của khớp khuỷu:

  • Mặt trước: Đánh giá gân cơ nhị đầu, ngách hoạt dịch trước và cấu trúc mạch máu – thần kinh giữa.
  • Mặt ngoài: Khảo sát khớp quay – cánh tay, phức hợp dây chằng bên ngoài và điểm bám gân duỗi chung (mỏm trên lồi cầu ngoài).
  • Mặt trong: Đánh giá hệ thống gân gấp chung (mỏm trên lồi cầu trong), khớp trụ – cánh tay và dây chằng bên trụ.
  • Mặt sau: Khảo sát gân cơ tam đầu, bao hoạt dịch mỏm khuỷu, hố khuỷu và đường đi của dây thần kinh trụ trong ống khuỷu.
  • Thực hiện nghiệm pháp động: Bác sĩ có thể yêu cầu người bệnh thực hiện các động tác gập, duỗi hoặc xoay cẳng tay chủ động ngay trong quá trình quét đầu dò. Thao tác này giúp kiểm tra tính ổn định của hệ thống dây chằng, đánh giá hiện tượng bán trật/trật gân cơ và thần kinh.
  • Ứng dụng siêu âm Doppler: Phổ Doppler màu hoặc Doppler năng lượng được sử dụng để đánh giá mức độ tăng sinh mạch máu, xác định chính xác tổn thương viêm cấp tính tại phần mềm, gân hoặc màng hoạt dịch.

3. Thời gian và trả kết quả

Một ca siêu âm khớp khuỷu tay thường kéo dài từ 15 đến 20 phút tùy vào độ phức tạp của tổn thương. Kết quả thường được trả ngay sau khi bác sĩ hoàn tất việc phân tích hình ảnh trên máy. Dựa vào kết quả siêu âm, bác sĩ lâm sàng sẽ đưa ra ra phác đồ điều trị phù hợp nhất (như dùng thuốc, vật lý trị liệu, tiêm nội khớp/quanh gân hoặc chỉ định can thiệp ngoại khoa khi cần thiết).

Siêu Âm Khớp Khuỷu Tay Không Xâm Lấn
Siêu Âm Khớp Khuỷu Tay Không Xâm Lấn Và Cho Kết Quả Nhanh Chóng

Ưu điểm và hạn chế của siêu âm khớp khuỷu

Siêu âm khớp khủy tay có nhiều ưu điểm nhưng cũng có những hạn chế trong chẩn đoán như:

Ưu điểm:

  • An toàn và tiết kiệm: Hoàn toàn không sử dụng bức xạ ion hóa, an toàn tuyệt đối cho mọi đối tượng người bệnh (bao gồm cả phụ nữ có thai hoặc trẻ em) và có chi phí thấp hơn nhiều lần so với chụp MRI.
  • Độ phân giải cao: Cho phép hiển thị sắc nét các bó sợi của hệ thống gân cơ, dây chằng, dây thần kinh ngoại biên.
  • Tính năng khảo sát động học: Siêu âm cho phép thực hiện các nghiệm pháp động ngay trong thời gian thực để phát hiện các tình trạng như bán trật/trật dây thần kinh trụ hay hội chứng cơ tam đầu bật – những tổn thương mà chụp cộng hưởng từ (MRI) tĩnh rất khó chẩn đoán.
  • Khả năng so sánh đối bên: Cho phép dễ dàng đối chiếu song song với khớp khuỷu bên lành để tạo ra hệ quy chiếu giải phẫu chuẩn mực, giúp nhận diện các bất thường nhỏ nhất.
  • Hỗ trợ định hướng can thiệp: Cung cấp hình ảnh trực quan, giúp bác sĩ dẫn đường chuẩn xác cho các thủ thuật can thiệp tối thiểu như chọc hút dịch khớp, tiêm nội khớp hoặc tiêm corticoid quanh gân – điểm bám.

Hạn chế:

  • Phụ thuộc vào người thực hiện: Kết quả siêu âm phụ thuộc rất chặt chẽ vào tay nghề, kiến thức giải phẫu và kinh nghiệm thực hành lâm sàng của bác sĩ chẩn đoán hình ảnh.
  • Khó quan sát cấu trúc sâu: Khó khảo sát chi tiết các cấu trúc nằm ở vị trí quá sâu hoặc bị che khuất bởi các thành phần xung quanh.
  • Hạn chế đánh giá xương: Sóng âm không thể xuyên qua lớp vỏ xương nguyên vẹn để đánh giá tổn thương bên trong tủy xương hoặc các diện khớp bị che khuất. Trong các trường hợp này, chụp X-quang, cắt lớp vi tính (CT-scan) hoặc cộng hưởng từ (MRI) sẽ đóng vai trò chủ đạo và thay thế hiệu quả.

Tóm lại, siêu âm khớp khuỷu tay là một phương pháp không thể thiếu trong tiếp cận chẩn đoán và điều trị các bệnh lý vùng khuỷu. Với ưu điểm an toàn, nhanh chóng và khả năng đánh giá động giúp tìm được nguyên nhân chính xác và tối ưu hiệu quả điều trị cho người bệnh.

Nguồn Trang : https://tamanhhospital.vn/sieu-am-khop-khuyu-tay/