Tuyến giáp lạc chỗ rất hiếm gặp, với tỷ lệ khoảng 1/100.000 – 300.000 người khỏe mạnh và 1/4.000 – 8.000 ở người mắc bệnh tuyến giáp. Vậy mô tuyến giáp lạc chỗ là gì, thường gặp ở vị trí nào. Dưới đây là các thông tin về tình trạng này.

Mô tuyến giáp lạc chỗ là gì?

Mô tuyến giáp lạc chỗ là tình trạng tế bào tuyến giáp phát triển ở vị trí bất thường. Đây là bất thường bẩm sinh xảy ra trong quá trình phôi thai, khi tuyến giáp di chuyển từ đáy lưỡi xuống vị trí bình thường ở cổ nhưng bị “lạc” trên đường đi (như xung quanh ống giáp lưỡi, bên cổ, hoặc những vị trí xa như trung thất và các cơ quan dưới hoành). Tuyến giáp lạc chỗ thường bình giáp, tuy nhiên cũng có thể gây cường giáp, suy giáp hoặc ung thư giáp. (1)

Nguyên nhân gây mô tuyến giáp lạc chỗ

Nguyên nhân mô tuyến giáp lạc chỗ chủ yếu do bất thường trong quá trình hình thành và phát triển tuyến giáp ở giai đoạn phôi thai, như:

• Rối loạn di chuyển mầm tuyến giáp.
• Ống giáp lưỡi không thoái triển hoàn toàn, còn sót lại mô tuyến giáp dọc đường đi, tạo nên mô lạc chỗ ở xương móng, hầu, khí quản…
• Đột biến gen liên quan đến sự phát triển tuyến giáp: các yếu tố phiên mã gen TITF-1 (Nkx2-1), Foxe1 (TITF-2) và PAX-8 rất cần thiết cho sự phát triển và biệt hóa của tuyến giáp. Đột biến ở các gen này có thể liên quan đến sự di chuyển bất thường của tuyến giáp.
• Yếu tố di truyền.
• Các nguyên nhân hiếm gặp khác: rối loạn môi trường trong tử cung (do thuốc, phóng xạ, nhiễm trùng trong thai kỳ) cũng có thể ảnh hưởng đến sự phát triển bình thường của tuyến giáp.

Vị trí hay gặp của tuyến giáp lạc chỗ

Các vị trí thường gặp của tuyến giáp lạc chỗ gồm:

• Ở đáy lưỡi: Vị trí thường gặp nhất của tuyến giáp lạc chỗ là ở đáy lưỡi, chiếm 47%. Tuyến giáp nằm ở ngay gốc lưỡi có thể gây khó nuốt, khó thở, cảm giác vướng khi nói hoặc ăn uống.
• Ở trong ống giáp lưỡi: Mô tuyến giáp có thể sót lại dọc đường đi của ống giáp lưỡi tạo thành nang ống giáp lưỡi, gây sưng to vùng giữa cổ. Có thể sờ thấy khối di động theo nhịp nuốt hoặc khi thè lưỡi.
• Ở dưới xương móng: Một số mô giáp lạc chỗ có thể nằm ở ngay trên hoặc dưới xương móng. Vị trí này có thể bị nhầm với nang hoặc u ở cổ, gây khó chịu khi cử động cổ họng.
• Ở trong trung thất: Tuyến giáp lạc chỗ ở trong trung thất ít gặp hơn, với tỷ lệ < 1%. Mô giáp lạc chỗ có thể nằm sâu trong ngực, giữa 2 phổi. Vị trí này thường nguy hiểm vì dễ gây chèn ép tim và khí quản nếu mô phát triển lớn.
• Ở cạnh khí quản: Mô giáp có thể phát triển bên trong hoặc xung quanh thành khí quản, gây hẹp đường thở, khó thở, thậm chí dễ nhầm với u khí quản.
• Ở vùng thượng đòn: Mô tuyến giáp lạc chỗ ở vùng thượng đòn (hố thượng đòn) thường rất hiếm. Vì vị trí bất thường nên tình trạng này dễ nhầm với hạch hoặc khối u di căn.

Biểu hiện lâm sàng của tuyến giáp lạc chỗ

Biểu hiện lâm sàng của tuyến giáp lạc chỗ phụ thuộc vào vị trí của mô tuyến giáp và có/không có rối loạn hormone giáp, mức độ rối loạn hormone. Người bệnh có thể có các triệu chứng như:

Camera imou A32EP 3MP

Tầm xa hồng ngoại 10m với công nghệ hống ngoại thông minh. Chống ngược sáng HDR - Hỗ trợ đàm thoại 2 chiều - Hỗ trợ các tính năng thông minh: phát hiện chuyển động, phát hiện con người, phát hiện âm thanh bất thường, chế độ riêng tu, Smart tracking. Tích hợp còi báo động - Hỗ trợ chức năng Soft-AP, kết nối trực tiếp wifi camera không cần thông qua modem nhà mạng. Tích hợp Wi-Fi(IEEE802.11b/g/n), LAN, CLOUD (Imou Protect), ONVIF - Hỗ trơ khe cắm thẻ nhớ Micro SD max 256GB - Nguổn cấp: DC 5V1A, điện năng tiêu thụ - Chất liệu vỏ: Plastic. Đạt chứng nhận CE, FCC Xuất xứ: Trung Quốc ⁃ Bảo hành: 24 tháng. Trọn bộ sản phẩm bao gồm: -1 x Camera - 1 x Hướng dẫn Bắt đầu Nhanh -1x Bộ đổi nguồn -1x Cáp nguồn -1x Bọt gắn Hàng chính hãng imou bảo hành 2 năm toàn quốc

• Khối u ở vùng cổ hoặc miệng: Người bệnh có thể sờ thấy hoặc nhìn thấy khối bất thường ở vùng cổ, đáy lưỡi hoặc giữa cổ, nhất là khi nuốt hoặc thè lưỡi.
• Khó nuốt, nuốt vướng: Do mô tuyến giáp lạc chỗ chèn ép thực quản hoặc họng.
• Khó thở, thở khò khè: Do tuyến giáp lạc chỗ phát triển lớn, nhất là ở khí quản và trung thất, gây chèn ép đường thở.
• Khàn tiếng: Do tuyến giáp lạc chỗ chèn vào dây thanh âm hoặc vùng lân cận, gây ảnh hưởng giọng nói.
• Triệu chứng cường giáp/suy giáp: Nếu tuyến giáp lạc chỗ sản xuất nhiều hormone quá mức hoặc không đủ đáp ứng nhu cầu cơ thể, có thể gây các triệu chứng như cường giáp (hồi hộp, run tay, sụt cân bất thường, tim đập nhanh…) hoặc suy giáp (mệt mỏi, da khô, táo bón, tăng cân bất thường…).

Phương pháp chẩn đoán dị tật tuyến giáp lạc chỗ hiện đại

Để chẩn đoán dị tật tuyến giáp lạc chỗ bẩm sinh, bác sĩ có thể áp dụng các phương pháp hiện đại như:

• Xét nghiệm máu, định lượng hormone TSH, T3, T4 toàn phần và tự do, thyroglobulin) để chẩn đoán chức năng tuyến giáp (bình giáp, cường giáp, suy giáp).
• Siêu âm tuyến giáp và vùng cổ: Giúp phát hiện không/có tuyến giáp ở vị trí bình thường, tìm vị trí mô tuyến giáp lạc chỗ và đánh giá kích thước, cấu trúc, mức độ tăng sinh mạch máu…
• Xạ hình tuyến giáp: Sử dụng đồng vị phóng xạ để chụp hình tuyến giáp, giúp đánh giá tuyến giáp còn hoạt động hay không, vị trí chính xác của tuyến giáp, phân biệt tuyến giáp lạc chỗ với các khối u vùng cổ khác.
• Chụp MRI hoặc CT: Thường được chỉ định khi tuyến giáp lạc chỗ sâu (ở trung thất, cạnh khí quản…) hoặc khó đánh giá bằng siêu âm. Kết quả chụp giúp bác sĩ đánh giá ảnh hưởng của tuyến giáp lạc chỗ lên khí quản, thực quản và các mạch máu lớn.
• Sinh thiết bằng kim nhỏ (FNA): Nếu nghi ngờ mô ác tính, bác sĩ có thể chỉ định chọc hút bằng kim nhỏ để phân biệt tuyến giáp lạc chỗ với u nang, u tuyến hoặc ung thư.

Ảnh hưởng của tuyến giáp lạc chỗ đến sức khỏe

Tuyến giáp lạc chỗ có thể gây ảnh hưởng đến sức khỏe người bệnh, như:

• Rối loạn chức năng tuyến giáp: Tuyến giáp lạc chỗ có thể không hoạt động bình thường như tuyến giáp ở đúng vị trí, gây cường giáp hoặc suy giáp và ảnh hưởng đến hoạt động của nhiều cơ quan trong cơ thể.
• Ảnh hưởng đến tăng trưởng và phát triển: Ở trẻ em, tuyến giáp lạc chỗ có thể không sản xuất đủ hormone, trẻ dễ bị suy giáp bẩm sinh, gây chậm phát triển thể chất, trí tuệ, dậy thì muộn. Nếu không được phát hiện và điều trị sớm, trẻ có nguy cơ thiểu năng trí tuệ vĩnh viễn và chậm phát triển chiều cao. Ở người trưởng thành, suy giáp kéo dài gây ảnh hưởng đến khả năng sinh sản, hệ cơ xương…
• Tác động đến hệ tim mạch và thần kinh: Hormone tuyến giáp đóng vai trò quan trọng trong điều hòa nhịp tim và dẫn truyền thần kinh. Nếu tuyến giáp lạc chỗ gây suy giáp, người bệnh có triệu chứng nhịp tim chậm, huyết áp thấp, giảm trí nhớ, trầm cảm, phản xạ chậm. Ngược lại, người bệnh cường giáp có các triệu chứng nhịp tim nhanh, hồ hộp, tăng huyết áp, run tay, lo âu, dễ cáu gắt…

Các phương pháp điều trị tuyến giáp lạc chỗ

Tùy vào triệu chứng lâm sàng, tình trạng chức năng tuyến giáp, biến chứng do tuyến giáp lạc chỗ mà bác sĩ sẽ lựa chọn các phương pháp điều trị như:

1. Điều trị nội khoa

Đa số trường hợp tuyến giáp lạc chỗ gây suy giáp. Người bệnh sẽ được chỉ định dùng hormone tuyến giáp tổng hợp lâu dài để bù đắp thiếu hụt. Liệu pháp này không chỉ cải thiện triệu chứng suy giáp mà còn ức chế hormone kích thích tuyến giáp (TSH), giúp khối mô lạc chỗ không to thêm, hạn chế chèn ép vùng cổ hoặc họng.

2. Phẫu thuật

Nếu người bệnh có triệu chứng khó thở, khó nuốt, chảy máu, loét hoặc nghi ngờ ác tính, bác sĩ có thể chỉ định phẫu thuật cắt bỏ mô tuyến giáp lạc chỗ. Phẫu thuật cũng có thể áp dụng cho các trường hợp khối mô quá lớn, ảnh hưởng thẩm mỹ hoặc thất bại khi điều trị nội khoa. Sau phẫu thuật, người bệnh thường phải dùng hormone tuyến giáp tổng hợp suốt đời.

3. Điều trị bằng i-ốt gắn đồng vị phóng xạ

Trường hợp tuyến giáp lạc chỗ gây cường giáp hoặc người bệnh không thích hợp để phẫu thuật, bác sĩ có thể lựa chọn điều trị bằng i-ốt gắn đồng vị phóng xạ. Phương pháp này giúp làm nhỏ tuyến giáp hoạt động quá mức.

Chăm sóc bệnh nhân tuyến giáp lạc chỗ

Chăm sóc người bệnh có tuyến giáp lạc chỗ tương tự như người bệnh mắc các chứng rối loạn chức năng tuyến giáp khác, cần lưu ý một số điều như:

Mua Hàng với Shopee

• Tuân thủ chỉ định điều trị của bác sĩ Nội tiết – Đái tháo đường. Không tự ý thay đổi loại thuốc, liều thuốc, thời gian uống thuốc. Không ngưng thuốc nếu chưa có hướng dẫn của bác sĩ.
• Có chế độ ăn uống lành mạnh, cân đối các nhóm chất dinh dưỡng. Bổ sung thực phẩm giàu vitamin và khoáng chất, nhất là canxi, selen, kẽm… Hạn chế thực phẩm giàu i-ốt (rong biển, tảo biển, muối i-ốt…).
• Tập thể dục để cải thiện sức đề kháng.
• Xây dựng lối sống lành mạnh, hạn chế stress, không thức quá khuya…
• Theo dõi triệu chứng lâm sàng. Nếu có các biểu hiện bất thường như khó thở, khó nuốt, khàn tiếng, khối mô lạc chỗ to nhanh hoặc loét…, người bệnh cần đến khám ngay với bác sĩ.
• Tuân thủ lịch hẹn tái khám với bác sĩ để được theo dõi chức năng tuyến giáp, phát hiện sớm các bất thường về sức khỏe.

Để đặt lịch khám, tư vấn và điều trị mô tuyến giáp lạc chỗ tại Hệ thống Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh, Quý khách hàng có thể liên hệ theo thông tin:

Tuyến giáp lạc chỗ là tình trạng bất thường bẩm sinh hiếm gặp. Các nghiên cứu cũng đã ước tính nguy cơ phát triển ác tính từ mô lạc chỗ là < 1%. Khi nhận thấy những dấu hiệu bất thường như khàn giọng, đau họng, khó thở, khò khè, kèm các triệu chứng cường giáp/suy giáp như đã nêu trên, người bệnh nên nhanh chóng đến khoa Nội tiết – Đái tháo đường, Hệ thống Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM để khám và được điều trị bởi các chuyên gia, bác sĩ giàu kinh nghiệm.