Vàng da kéo dài ở trẻ sơ sinh: Khi nào cần đưa trẻ đến bệnh viện?

Vàng da là tình trạng da và niêm mạc chuyển vàng do nồng độ bilirubin trong máu tăng cao, thường gặp ở trẻ sơ sinh, đa phần lành tính và có thể tự thuyên giảm. Tuy nhiên, nếu vàng da kéo dài quá 14 ngày ở trẻ đủ tháng (hoặc trên 21 ngày ở trẻ sinh non) hoặc kèm theo các dấu hiệu bất thường như phân nhạt màu hay nước tiểu sẫm màu,…có thể là dấu hiệu cảnh báo các tình trạng như bệnh lý gan mật, rối loạn chuyển hóa,… cần được phát hiện và điều trị sớm.

Vàng da kéo dài là gì?

Vàng da kéo dài là tình trạng da và lòng trắng mắt của trẻ vẫn có màu vàng lâu hơn thời gian vàng da sinh lý thông thường. Ở trẻ đủ tháng, vàng da được xem là kéo dài khi còn tồn tại sau 14 ngày tuổi. Với trẻ sinh non, thời gian này là trên 21 ngày.

Nguyên nhân là do bilirubin – sản phẩm của quá trình phân hủy hồng cầu – không được gan chuyển hóa và đào thải hiệu quả. Trong nhiều trường hợp, đây chỉ là hiện tượng lành tính, nhưng cũng có thể liên quan đến các bệnh lý gan mật, rối loạn chuyển hóa hoặc tan máu,… Trẻ cần thăm khám và thực hiện các xét nghiệm cận lâm sàng kịp thời để tầm soát, loại trừ các nguyên nhân bệnh lý nguy hiểm.

Những nguyên nhân gây vàng da kéo dài thường gặp ở trẻ sơ sinh

1. Sữa mẹ

Một số trẻ sơ sinh khỏe mạnh có thể bị vàng da kéo dài do các chất trong sữa mẹ có thể làm chậm quá trình chuyển hóa bilirubin ở trẻ, dẫn đến nồng độ bilirubin trong máu cao. Đây là nguyên nhân lành tính, thường khởi phát muộn sau 3-5 ngày tuổi, trẻ vẫn bú tốt, tăng cân bình thường và tình trạng thường tự cải thiện sau 3-4 tháng, không gây nguy hiểm nhưng vẫn cần được theo dõi. (1)

2. Thiếu men G6PD

Thiếu men G6PD làm hồng cầu dễ bị phá hủy khi gặp các yếu tố oxy hóa, dẫn đến tăng bilirubin và gây vàng da kéo dài.

3. Bất đồng nhóm máu mẹ con

Xảy ra khi nhóm máu của mẹ và bé khác nhau, cơ thể người mẹ sinh ra kháng thể đi qua nhau thai, tấn công và phá hủy hồng cầu của thai nhi/trẻ sơ sinh, tạo ra lượng bilirubin dư thừa lớn, dẫn đến vàng da kéo dài.

4. Bệnh lý gan mật bẩm sinh

Một số bệnh như teo đường mật bẩm sinh (tắc nghẽn ống dẫn mật), u nang ống mật chủ, viêm gan, viêm gan sơ sinh,…đều có thể làm cản trở quá trình bài tiết bilirubin, gây ứ mật nguy hiểm và cần can thiệp sớm.

Mua Hàng với Shopee

5. Suy giáp bẩm sinh

Suy giáp bẩm sinh gây vàng da kéo dài chủ yếu do thiếu hụt hormone tuyến giáp làm chậm quá trình chuyển hóa, khiến bilirubin tích tụ trong máu.

6. Nhiễm trùng sơ sinh

Một số bệnh nhiễm trùng sơ sinh như nhiễm trùng đường tiết niệu hoặc nhiễm trùng huyết có thể dẫn đến vàng da kéo dài và cần được thăm khám, điều trị kịp thời.

Dấu hiệu nhận biết vàng da kéo dài nguy hiểm

Cha mẹ nên đưa trẻ đến gặp bác sĩ ngay khi thấy trẻ xuất hiện các dấu hiệu sau:

• Vàng da xuất hiện sớm trước 24 giờ sau sinh
• Vàng da kéo dài trên 2 tuần (ở trẻ sinh đủ tháng) hoặc trên 3 tuần (ở trẻ sinh non)
• Vàng da tiến triển nặng hơn, lan xuống tay, chân, lòng bàn tay hoặc lòng bàn chân
• Sốt hoặc có dấu hiệu nhiễm trùng
• Trẻ bú kém, bỏ bú hoặc ngủ li bì, khó đánh thức
• Phân bạc màu hoặc trắng nhạt, nước tiểu sẫm màu
• Xuất hiện các vết bầm tím không rõ nguyên nhân.

Vàng da kéo dài, đặc biệt ở trẻ sinh non nếu không được điều trị kịp thời và đúng cách có thể dẫn đến các biến chứng nguy hiểm do tình trạng tăng bilirubin nặng có thể gây tổn thương não, để lại di chứng thần kinh lâu dài.

Phương pháp điều trị vàng da kéo dài theo nguyên nhân

Việc điều trị vàng da kéo dài phụ thuộc vào từng nguyên nhân. Cụ thể các phương pháp được áp dụng bao gồm:

1. Chiếu đèn

Chiếu đèn (quang trị liệu) là phương pháp điều trị vàng da phổ biến nhất đối với vàng da tăng bilirubin gián tiếp ở trẻ sơ sinh, sử dụng ánh sáng chuyên dụng giúp chuyển bilirubin thành dạng dễ đào thải qua nước tiểu và phân.

Trong quá trình chiếu đèn, trẻ sẽ được bảo vệ mắt và da theo đúng quy trình an toàn, đồng thời được theo dõi nồng độ bilirubin và các chỉ số sinh tồn. Thời gian chiếu đèn có thể kéo dài khoảng 24 giờ hoặc hơn tùy vào mức độ vàng da và khả năng đáp ứng của mỗi trẻ. (2)

2. Thay máu

Thay máu là phương pháp điều trị chuyên sâu, áp dụng trong những trường hợp bilirubin tăng rất cao hoặc trẻ có nguy cơ tổn thương thần kinh, đặc biệt khi không đáp ứng với chiếu đèn hoặc có tan máu nặng.

Mục tiêu của thay máu là loại bỏ nhanh bilirubin dư thừa và các kháng thể gây tan máu, đồng thời bổ sung lượng máu mới tương ứng.

Bộ phát wifi 4G di động mini ROOSEE M610, chuẩn wifi 6

3. Điều trị nguyên nhân nền

Tùy từng trường hợp, bác sĩ có thể điều trị nhiễm trùng, kiểm soát tan máu, điều trị suy giáp hoặc can thiệp các bệnh lý gan mật bẩm sinh.

Cách chăm sóc trẻ bị vàng da kéo dài tại nhà đúng cách

• Tăng cường bú mẹ đúng cách: Cho bé bú thường xuyên, bú theo nhu cầu và đảm bảo bé ngậm bắt vú đúng cách để bú được lượng sữa tối đa.
• Theo dõi màu da và phân, nước tiểu: Cha mẹ nên theo dõi phân, số tả bẩn mỗi ngày, màu da, lòng trắng mắt của trẻ mỗi ngày để sớm phát hiện dấu hiệu vàng da tăng nhanh. Trẻ nên được đặt dưới nơi có ánh sáng tự nhiên, ấn nhẹ ngón tay lên da trẻ vài giây để màu da hiện lên rõ hơn.
• Không tự ý dùng thuốc, thực phẩm chức năng hoặc mẹo dân gian: Không tự ý cho trẻ uống bất kỳ loại thuốc, vitamin hoặc thực phẩm chức năng nào khi chưa có chỉ định và sự hướng dẫn của bác sĩ. Đồng thời, tránh áp dụng các mẹo dân gian như tắm nước lá có thể gây dị ứng, viêm da và làm chậm quá trình cải thiện vàng da ở trẻ.
• Đưa trẻ tái khám đúng lịch hoặc ngay khi xuất hiện dấu hiệu bất thường.

Cách phòng ngừa vàng da kéo dài ở trẻ

Vàng da kéo dài có thể là dấu hiệu của bệnh lý gan mật nguy hiểm. Việc phòng ngừa và kiểm soát cần được thực hiện toàn diện qua các giai đoạn. Cụ thể như:

• Sàng lọc sơ sinh sớm: Các chuyên gia khuyến nghị mọi trẻ sơ sinh nên được đo nồng độ Bilirubin qua da và xét nghiệm máu gót chân (phát hiện bệnh lý di truyền như thiếu men G6PD) từ 24 – 72 giờ sau sinh.
• Theo dõi bilirubin sau sinh: Sau khi xuất viện, cha mẹ nên kiểm tra da/mắt bé mỗi ngày ở nơi có ánh sáng tự nhiên và báo ngay cho bác sĩ nếu thấy các dấu hiệu bất thường.
• Tiêm phòng và chăm sóc thai kỳ: Đảm bảo mẹ được tiêm vaccine đầy đủ trong thai kỳ, đặc biệt là vaccine viêm gan B. Tiêm phòng viêm gan B cho bé trong vòng 24 giờ đầu sau sinh là biện pháp quan trọng để ngăn ngừa lây truyền từ mẹ sang con và giảm thiểu nguy cơ mắc bệnh gan.
• Đảm bảo trẻ được bú sớm và bú đủ ngay sau sinh.

Khi nào cần đặc biệt lưu ý?

Phần lớn trẻ sơ sinh bị vàng da sẽ hồi phục hoàn toàn. Tuy nhiên, vàng da kéo dài không nên chủ quan, đặc biệt khi kèm theo phân bạc màu, nước tiểu sẫm màu hoặc trẻ bú kém, ngủ nhiều bất thường. Việc thăm khám sớm giúp phát hiện các bệnh lý nguy hiểm, nhất là teo đường mật bẩm sinh, từ đó nâng cao hiệu quả điều trị và giảm nguy cơ biến chứng lâu dài.

Bài viết đã cung cấp thông tin chi tiết về tình trạng vàng da kéo dài và cách điều trị, chăm sóc bé tại nhà. Cha mẹ cần đưa bé đến bệnh viện ngay nếu vàng da xuất hiện sớm trong 24 giờ đầu, vàng đậm lan xuống tay, chân, kèm phân bạc màu hoặc nước tiểu sẫm màu. Việc theo dõi và thăm khám kịp thời giúp ngăn ngừa các biến chứng nguy hiểm cho não bộ và sức khỏe của trẻ.