Viêm da mủ hoại thư (Pyoderma gangrenosum)

Viêm da mủ hoại thư là dạng tổn thương da nghiêm trọng, có thể tiến triển nhanh thành những vết loét sâu và hoại tử nếu không điều trị kịp thời. Bệnh thường gây đau rát, dễ để lại sẹo lớn và ảnh hưởng đến sức khỏe toàn thân. Hiểu rõ nguyên nhân, triệu chứng và hướng điều trị bệnh sẽ giúp kiểm soát hiệu quả hơn.

Viêm da mủ hoại thư là gì?

Viêm da mủ hoại thư (Pyoderma Gangrenosum) là bệnh về da có tính chất viêm mạn tính và hoại tử mô nặng. Bệnh thường khởi phát bằng những nốt mụn nhỏ, sưng đỏ và có mủ. Sau vài ngày, tổn thương lan rộng, nhanh chóng loét sâu, để lộ mô hoại tử màu vàng xám, ranh giới rõ, bờ hơi tím.

Bệnh không do vi khuẩn trực tiếp gây ra dù có hình thái giống với nhiễm trùng. Trên thực tế, đây là phản ứng miễn dịch bất thường khiến cơ thể “tự tấn công” các mô lành của chính mình. Bệnh thường đi kèm với các bệnh nền như viêm ruột, viêm khớp dạng thấp hoặc các rối loạn về máu… (1)

Tỷ lệ và nguyên nhân mắc bệnh

Viêm da mủ hoại thư là bệnh hiếm gặp với tỷ lệ mắc chỉ khoảng 3 – 10 người trên một triệu dân mỗi năm. Bệnh thường gặp ở người trong khoảng 40-60 tuổi, phụ nữ có tỷ lệ mắc cao hơn nam giới.

Hiện nguyên nhân cũng như cơ chế sinh bệnh của bệnh vẫn chưa được xác định rõ, nhưng nhiều bằng chứng cho thấy bệnh liên quan đến mất điều hòa của hệ miễn dịch. Khi đó, chỉ cần một yếu tố kích thích nhỏ cơ thể cũng sẽ sản sinh quá mức các tín hiệu tiền viêm, dẫn đến bạch cầu trung tính được huy động ồ ạt, phóng thích các chất gây viêm và tấn công vào mô da bình thường.

Các yếu tố nguy cơ có khả năng khởi phát hoặc làm bệnh trầm trọng hơn, bao gồm:

Tải VPBank

• Người có vết thương ngoài da sau chấn thương, côn trùng đốt hoặc sau phẫu thuật.
• Tiền sử sử dụng thuốc: điều trị ung thư (Filgrastim, Pegfilgrastim, Nivolumab…), thuốc sinh học anti-TNF, một số thuốc tim mạch, Hydroxyurea, Iodides/ Bromides…
• Căng thẳng kéo dài, rối loạn nội tiết.
• Tiếp xúc với môi trường nhiễm khuẩn hoặc chăm sóc vết thương không đúng.

Các dạng của viêm da mủ hoại thư

Viêm da mủ hoại thư có nhiều thể lâm sàng khác nhau, mỗi thể mang đặc điểm riêng về hình thái và vị trí tổn thương, các thể thường gặp bao gồm:

• Thể loét cổ điển (Classic ulcerative): là dạng phổ biến nhất, khởi phát từ những nốt sưng đỏ, sau đó loét sâu và lan rộng nhanh. Bờ loét tím sẫm, đáy có dịch mủ vàng và hoại tử mô.
• Thể bọng nước (Bullous): thường gặp ở người bệnh bạch cầu cấp tính. Tổn thương dưới dạng mụn nước hoặc bọng nước nông, đau, chứa dịch vàng đục, xung quanh đỏ rát và dễ vỡ.
• Thể mụn mủ (Pustular): dấu hiệu nhận biết là các mụn mủ nhỏ nông, khởi phát từ thân mình, vỡ nhanh thành vết loét. Thường liên quan đến đợt bùng phát viêm đại tràng.
• Thể sùi (Vegetative): dạng nhẹ hơn, loét nông, ít đau, bề mặt có mô hạt sùi lên, ít đi kèm các bệnh lý hệ thống khác. Tiên lượng khá tốt nếu điều trị sớm.
• Thể quanh lỗ mở (Peristomal PG): thường gặp ở người có hậu môn nhân tạo hoặc lỗ thông ruột, do viêm nhiễm kéo dài và kích thích cơ học.
• Một số trường hợp đặc biệt: viêm da mủ hoại thư có thể xuất hiện ở quy đầu dương vật, âm hộ, hoặc vùng núm vú, gây loét mủ, đau rát và dễ nhầm với bệnh lý khác như ung thư da.

Dấu hiệu nhận biết viêm da mủ hoại thư

Các dấu hiệu lâm sàng giúp nhận biết viêm da mủ hoại thư gồm:

• Nốt đỏ hoặc mụn nhỏ đau rát, sưng nề
• Da quanh vùng tổn thương sờ ấm, tím bầm, xuất hiện mủ trắng vàng.
• Cảm giác nóng rát, châm chích.
• Vết loét sâu nhanh, bờ không đều, chảy dịch mủ.
• Bề mặt loét màu xám, có mô hoại tử.
• Đau dữ dội, đặc biệt khi chạm hoặc thay băng.
• Sốt nhẹ đến cao.
• Mệt mỏi, chán ăn, sụt cân.
• Một số trường hợp kèm đau khớp, viêm ruột hoặc thiếu máu.

Chẩn đoán

Để chẩn đoán viêm da mủ hoại thư bác sĩ sẽ đánh giá trên các tiêu chuẩn sau đây:

• Loét da nhanh, đau dữ dội, bờ tím bầm, không đều.
• Loại trừ nguyên nhân gây loét da khác

• Mô học: rìa vết loét có thâm nhiễm bạch cầu đa nhân trung tính
• Đáp ứng tốt với thuốc ức chế miễn dịch.
• Tiền sử vết loét liên quan đến chấn thương, côn trùng đốt, sau phẫu thuật
• Có đi kèm các bệnh hệ thống: viêm ruột, viêm khớp, bệnh huyết học

Xét nghiệm và cận lâm sàng cần thiết:

• Sinh thiết da để hỗ trợ chẩn đoán bệnh, loại trừ nhiễm trùng hoặc ung thư.
• Xét nghiệm kiểm tra bệnh nền như viêm ruột, viêm khớp, bệnh máu: công thức máu, CRP, chức năng gan thận, cấy dịch mủ, nội soi đại tràng, X-quang ngực…

Điều trị viêm da mủ hoại thư

Điều trị viêm da mủ hoại thư cần có sự kết hợp của nhiều phương pháp và phải được thực hiện dưới sự chỉ định và theo dõi sát sao của bác sĩ chuyên khoa Da liễu, vì phác đồ điều trị sẽ tùy thuộc vào mức độ bệnh và tình trạng sức khỏe của từng người bệnh. Mục tiêu điều trị là giảm viêm, giảm đau và thúc đẩy quá trình lành da, cũng như điều trị các bệnh nền đi kèm (nếu có).

Một số thuốc có thể được chỉ định điều trị như:

• Corticosteroid (Prednisolon, Methylprednisolon) liều cao giúp giảm viêm mạnh, vết loét nhanh lành.
• Thuốc ức chế miễn dịch như Cyclosporine, Azathioprine, hoặc Methotrexate được dùng khi bệnh nặng hoặc kháng steroid.
• Thuốc sinh học (Infliximab, Adalimumab) giúp ức chế TNF-alpha
• Kháng sinh phổ rộng được sử dụng dự phòng khi có nhiễm trùng thứ phát.

Can thiệp ngoại khoa:

• Hạn chế cắt lọc quá sớm vì dễ làm tổn thương lan rộng hơn.
• Chỉ thực hiện khi mô hoại tử nhiều, có chỉ định ghép da sau khi kiểm soát viêm ổn định.
• Vết thương cần được chăm sóc hàng ngày đúng cách, đảm bảo vô khuẩn và hạn chế tạo sẹo

Các liệu pháp hiện đại có thể áp dụng trong điều trị như:

Điện Thoại Di Động Honor X6c 6GB + 128GB/256GB - Pin 5300mAh NFC - Camer

• Liệu pháp oxy cao áp giúp tăng tuần hoàn máu, hỗ trợ làm lành mô.
• Laser lạnh, plasma và chiếu ánh sáng sinh học (LED) giảm viêm, kích thích tái tạo da.

Chăm sóc và phục hồi sau điều trị

Ngoài ra, chăm sóc vết thương đóng vai trò rất quan trọng để tránh nhiễm trùng và thúc đẩy quá trình lành da:

• Làm sạch: rửa vết loét hằng ngày bằng nước muối sinh lý hoặc dung dịch sát khuẩn nhẹ.
• Giữ ẩm và bảo vệ: sử dụng các loại băng gạc phù hợp như hydrocolloid, alginate, băng không dính… để duy trì độ ẩm và bảo vệ mô mới. Tránh dùng băng gạc khô vì có thể gây tổn thương mô khi thay băng.
• Tránh chấn thương (Pathergy): tuyệt đối tránh phẫu thuật cắt bỏ diện tích lớn phần mô loét vì điều này có thể làm vết loét lan rộng và nặng hơn.

Xem thêm: Viêm da mụn mủ dưới lớp sừng (Subcorneal pustular dermatosis)

Viêm da mủ hoại thư tuy hiếm gặp nhưng cực kỳ nguy hiểm nếu chủ quan hoặc điều trị sai cách. Bất kỳ tổn thương loét da nào tiến triển nhanh, đau rát và có mủ đều cần được thăm khám chuyên khoa da liễu ngay. Phát hiện sớm, điều trị kịp thời và chăm sóc đúng cách chính sẽ giúp phục hồi da và ngăn ngừa biến chứng nghiêm trọng.