Xơ gan giai đoạn cuối: Cần phải làm gì?

Xơ gan giai đoạn cuối là hậu quả của tình trạng tổn thương gan kéo dài, chức năng gan suy giảm nghiêm trọng, cần được can thiệp càng sớm càng tốt để hạn chế tối đa biến chứng. Vậy, làm thế nào nhận biết biểu hiện xơ gan giai đoạn cuối?

Xơ gan giai đoạn cuối là gì?

Xơ gan giai đoạn cuối (hay xơ gan độ 4, xơ gan mất bù) là giai đoạn nặng nhất của bệnh xơ gan. Đây là hậu quả của tình trạng tổn thương gan kéo dài, khiến mô sẹo hình thành dày đặc và ngăn chặn gan hoạt động bình thường. Điều này dẫn đến chức năng gan suy giảm nghiêm trọng và không còn khả năng phục hồi. Song song đó, các triệu chứng sẽ xuất hiện rõ ràng hơn và tiến triển nhanh chóng, kèm theo nhiều biến chứng nguy hiểm và tăng nguy cơ tử vong.

Nguyên nhân dẫn đến xơ gan giai đoạn cuối

Quá trình xơ hóa gan trải qua 4 giai đoạn F1, F2, F3 và F4 với mức độ nghiêm trọng tăng dần. Xơ gan độ 4 xảy ra khi tổn thương ở các giai đoạn trước không được kiểm soát và điều trị hiệu quả. Khi gan bị tổn thương kéo dài, khiến các mô sẹo hình thành (xơ hóa), thay thế các mô gan khỏe mạnh và ảnh hưởng đến chức năng gan. Tình trạng này có thể bắt nguồn từ những bệnh lý mạn tính như: (1)

• Viêm gan do rượu
• Viêm gan virus B, C hoặc D mạn tính
• Bệnh gan nhiễm mỡ không do rượu, liên quan đến những yếu tố chuyển hóa như rối loạn chuyển hoá lipid hoặc đái tháo đường, huyết áp cao.
• Viêm gan tự miễn do hệ thống miễn dịch của cơ thể tấn công nhầm tế bào gan, dẫn đến viêm và cuối cùng là xơ gan.
• Bệnh đường mật tự miễn như viêm đường mật nguyên phát, viêm đường mật xơ hoá nguyên phát, thứ phát
• Rối loạn di truyền như rối loạn dự trữ glycogen, xơ nang và bệnh Wilson, bệnh ứ sắt ở gan
• Viêm gan nhiễm độc do tiếp xúc với độc tố trong thời gian dài hoặc tác dụng phụ khi lạm dụng thuốc.

Triệu chứng xơ gan giai đoạn cuối

1. Biểu hiện toàn thân

• Buồn nôn hoặc nôn
• Cơ thể mệt mỏi, yếu sức và khó chịu
• Sụt cân không rõ nguyên nhân
• Dễ bị nhiễm trùng
• Da ngứa ngáy nhưng không phát ban rõ rệt

2. Dấu hiệu của bệnh lý chủ mô gan mạn

• Đau bụng, đặc biệt là vùng hạ sườn phải
• Xuất hiện các nốt giãn mạch trên da như mạng nhện, gọi là dấu sao mạch (Spider Angioma)
• xuất huyết dưới da- bầm máu …
• Lòng bàn tay son
• Vàng da và mắt
• Rối loạn chu kỳ kinh nguyệt ở nữ
• Mô vú to và teo tinh hoàn ở nam giới

3. Dấu hiệu tăng áp lực tĩnh mạch cửa

• Bụng báng ( cổ trướng do tích tụ dịch ở bụng;
• Tay chân hoặc mặt sưng phù
• Lách to
• Khó thở do suy hô hấp mạn tính…

4. Triệu chứng thần kinh

Xơ gan giai đoạn cuối khiến chức năng gan suy giảm nghiêm trọng và không thể lọc chất độc còn sót lại từ quá trình tiêu hóa gồm amoniac và những chất khác. Điều này khiến chúng tích tụ trong máu và di chuyển lên não, dẫn đến bệnh não gan, gây ra những vấn đề về thần kinh như:

• Giảm khả năng tập trung, suy giảm trí nhớ
• Tinh thần kém minh mẫn, dễ thay đổi tâm trạng
• Thay đổi chu kỳ ngủ thức, ngủ ngày và thức vào ban đêm
• Gặp khó khăn khi thực hiện các vận động như viết chữ
• Rối loạn vận động như co giật, run rẩy hoặc mất kiểm soát cơ
• Suy nghĩ và hành động chậm chạp
• Mất định hướng về không gian và thời gian
• Lú lẫn, uể oải và mê sảng
• Trường hợp nặng có thể hôn mê

5. Biểu hiện tiêu hóa

• Khó tiêu, đặc biệt khi ăn các thực phẩm nhiều chất béo
• Đầy hơi
• Nôn ra máu hoặc đi ngoài phân đen do xuất huyết tiêu hóa
• Chán ăn, ăn không ngon miệng

Chẩn đoán xơ gan giai đoạn cuối

1. Khám lâm sàng và tiền sử bệnh

Trước tiên, bác sĩ sẽ tiến hành kiểm tra các dấu hiệu bệnh xơ gan giai đoạn cuối trên lâm sàng như vàng da và mắt, lòng bàn tay son, tay chân sưng phù, cổ trướng… Đồng thời, người bệnh cũng được khai thác những thông tin về bệnh sử, tiền sử gia đình, thói quen sinh hoạt, các loại thuốc đang sử dụng…

2. Xét nghiệm máu

Bác sĩ sẽ lấy một lượng máu cần thiết và mang đến phòng thí nghiệm để kiểm tra nồng độ của các chất khác nhau do gan sản xuất. Những chỉ số cần quan tâm khi làm xét nghiệm gồm:

• Chỉ số men gan: gồm phosphatase kiềm (ALP), alanine transaminase (ALT), aspartate aminotransferase (AST) và gamma-glutamyl transferase (GGT). Chỉ số men gan tăng cao có thể cảnh báo tổn thương gan.
• Xét nghiệm protein toàn phần, albumin máu: tổng mức protein trong máu thấp, albumin máu thấp có thể cho thấy chức năng của gan đang suy giảm.
• Xét nghiệm bilirubin (toàn phần, trực tiếp và gián tiếp): đo lường nồng độ bilirubin trong máu, phát hiện bất thường liên quan đến hoạt động của gan, tình trang ứ mật và những vấn đề sức khỏe khác.
• Xét nghiệm đo hoạt độ LDH: kiểm tra nồng độ của enzyme Lactate dehydrogenase (LDH) trong máu. Đây là một loại enzyme có mặt trong phần lớn các mô của cơ thể, bao gồm gan. Chỉ số LDH tăng cao bất thường có thể gợi ý dấu hiệu tổn thương ở gan.
• Xét nghiệm thời gian Prothrombin (PT): đánh giá thời gian đông máu và có thể cho thấy những vấn đề bất thường liên quan đến chức năng tổng hợp của gan.

3. Siêu âm gan, Fibroscan, CT/MRI

• Siêu âm gan: đây là phương pháp sử dụng sóng âm để tạo ra hình ảnh về kích thước và hình dáng gan. Bác sĩ sẽ thoa một lượng gel vừa phải lên vùng bụng, sau đó đưa đầu dò của máy siêu âm và ấn nhẹ quanh thành bụng, đặc biệt là vị trí của gan. Điều này giúp quan sát rõ về cấu trúc gan, giúp bác sĩ phát hiện các nốt sần và bất thường của gan.
• Siêu âm đo độ đàn hồi gan (fibroscan): sử dụng đầu dò siêu âm bề mặt truyền xung tần số thấp hoặc sóng cắt đến một thể tích nhỏ mô gan. Qua đó định lượng độ cứng của mô gan, phát hiện và đánh giá mức độ xơ hóa gan.
• Chẩn đoán hình ảnh (CT hoặc MRI): giúp bác sĩ quan sát chi tiết hình dáng và cấu trúc của gan, từ đó phát hiện những tổn thương mạch máu, sự lắng đọng chất béo trong gan và lượng dịch tích tụ trong ổ bụng.

4. Đánh giá chỉ số Child-Pugh, MELD

• Phân loại Child-Turcotte-Pugh (CTP): sử dụng albumin huyết thanh, bilirubin, PT, báng bụng và bệnh não gan để phân loại bệnh nhân bị xơ gan thành các nhóm A, B và C. Tỷ lệ sống sót sau 1 và 2 năm đối với các nhóm này lần lượt là 100% và 85% (nhóm A), 80% và 60% (nhóm B), 45% và 35% (nhóm C). (2)
• Mô hình điểm số bệnh gan giai đoạn cuối (MELD): sử dụng các chỉ số bilirubin huyết thanh, creatinine và INR để dự đoán tỷ lệ tử vong trong vòng 3 tháng, từ đó phân bố mức độ ưu tiên ghép gan cho người bệnh. Điểm MELD là 15 hoặc thấp hơn cho thấy khả năng sống sót trong 3 tháng sắp tới khoảng 95%. Điểm số càng cao đồng nghĩa tỷ lệ sống sót càng thấp và cần được ghép gan nhanh chóng.

Biến chứng nguy hiểm của xơ gan giai đoạn cuối

Biến chứng của xơ gan giai đoạn cuối có thể gồm:

1. Xuất huyết tiêu hóa do vỡ giãn tĩnh mạch thực quản

Xơ gan độ F4 khiến áp lực tĩnh mạch cửa tăng cao. Để điều chỉnh, các tĩnh mạch bàng hệ sẽ hình thành và chuyển hướng dòng máu đến những tĩnh mạch khác. Trong đó, hệ thống tĩnh mạch bàng hệ dạ dày thực quản sẽ dẫn lưu máu vào tĩnh mạch azygos (nằm ở bên phải phía sau ngực). Tình trạng này kéo dài dẫn đến giãn và vỡ tĩnh mạch thực quản, gây xuất huyết tiêu hóa và tăng nguy cơ tử vong.

2. Cổ trướng và nhiễm trùng dịch báng

Xơ gan tiến triển ở giai đoạn nặng dẫn đến tăng áp lực tĩnh mạch cửa và giảm đạm trong máu. Hậu quả làm tích tụ chất lỏng ở chân (phù nề) và bụng (cổ trướng). Mặt khác, lượng dịch trong bụng tăng bất thường có thể gây nhiễm trùng dịch báng (viêm phúc mạc nhiễm khuẩn nguyên phát).

3. Bệnh não gan (hôn mê gan)

Đây là một trong những biến chứng thường gặp ở người bị xơ gan giai đoạn cuối. Chức năng gan suy giảm nghiêm trọng khiến độc tố không được loại bỏ và theo máu di chuyển lên não. Tình trạng này kéo dài dẫn đến bệnh não gan với những biểu hiện như lú lẫn, tính cách thất thường, suy giảm trí nhớ, thậm chí hôn mê.

4. Suy thận do hội chứng gan – thận

Hội chứng gan – thận (HRS) thường xuất hiện ở những người bị xơ gan tiến triển nặng kèm theo tình trạng cổ trướng. Xơ gan nặng dẫn đến giãn mạch tạng và giảm lưu lượng máu đến thận. Hậu quả khiến natri và nước tích tụ, đồng thời làm co mạch thận, giảm tưới máu thận. Hậu quả có thể gây suy thận với những triệu chứng như buồn nôn hoặc nôn, lách to, run giật cơ, thiểu niệu…

5. Ung thư gan

Xơ gan là yếu tố hàng đầu gây ung thư biểu mô tế bào gan. Căn bệnh này có tỷ lệ tử vong cao nhưng ít gây ra triệu chứng điển hình ở giai đoạn đầu. Phần lớn người bệnh chỉ tình cờ phát hiện khi khám sức khỏe định kỳ hoặc siêu âm ổ bụng. Vì vậy nên tầm soát định kỳ Ung thư gan mỗi 3 – 6 tháng bằng siêu âm và AFP.

6. Nhiễm trùng cơ hội

Ở người mắc xơ gan giai đoạn cuối, hệ thống miễn dịch bị rối loạn và suy giảm nghiêm trọng. Điều này làm tăng nguy cơ nhiễm trùng, nguy hiểm nhất là nhiễm trùng máu.

Điều trị xơ gan giai đoạn cuối

Dựa trên kết quả thăm khám, bác sĩ sẽ chỉ định cách chữa xơ gan giai đoạn cuối phù hợp với từng đối tượng. Những phương pháp điều trị phổ biến gồm:

1. Điều trị nguyên nhân

Cách trị xơ gan giai đoạn cuối dựa theo nguyên nhân các bác sĩ sẽ cân nhắc và chọn lựa biện pháp điều trị thích hợp gồm:

• Do viêm gan virus: sử dụng thuốc kháng virus cho người mắc viêm gan B hoặc C.
• Do viêm gan tự miễn: dùng corticosteroid và các loại thuốc ức chế miễn dịch để kiểm soát một số bệnh lý tự miễn.
• Do rượu hoặc nhiễm độc: loại bỏ độc tố càng sớm càng tốt, theo dõi sức khỏe, ngưng sử dụng rượu.
• Do các bệnh lý chuyển hóa: kiểm soát các yếu tố chuyển hóa như cholesterol, lượng đường trong máu và tình trạng thừa cân.

2. Điều trị biến chứng

• Phù nề và cổ trướng: sử dụng thuốc lợi tiểu để loại bỏ chất lỏng khỏi cơ thể. Nếu có tình trạng nhiễm trùng, có thể kê thuốc kháng sinh đường uống hoặc truyền tĩnh mạch.
• Tăng áp lực tĩnh mạch cửa: dùng thuốc chẹn beta hoặc nitrat để giảm áp lực tĩnh mạch cửa và hạn chế nguy cơ chảy máu. Trường hợp xuất huyết tiêu hóa, cần tiến hành nội soi để xác định vị trí bị giãn tĩnh mạch thực quản, kế đến sử dụng kỹ thuật thắt tĩnh mạch thực quản để giảm giãn mạch và cầm máu. Nếu từng bị giãn tĩnh mạch nhiều lần, bác sĩ có thể kê đơn thuốc để phòng tránh các đợt tái phát.
• Bệnh não gan: dùng thuốc nhuận tràng để làm sạch ruột và dùng thêm kháng sinh nếu cần. Song song đó, người bệnh có thể được yêu cầu giảm lượng protein trong chế độ ăn.
• Xơ gan phát triển suy thận: thực hiện thẩm phân máu thường xuyên để loại bỏ chất độc ra khỏi máu. Đối với một số trường hợp, bác sĩ có thể chỉ định dùng thuốc để cải thiện quá trình lưu thông máu qua thận.

3. Hỗ trợ gan và cải thiện triệu chứng

Chế độ dinh dưỡng khoa học đóng vai trò quan trọng trong việc hỗ trợ điều trị và cải thiện triệu chứng. Người bệnh cần tránh tiêu thụ thực phẩm sống, nội tạng động vật, thực phẩm nhiều dầu mỡ và nhiều muối, đồ ăn khó tiêu. Đặc biệt, không sử dụng rượu bia, đồ uống có cồn và các chất kích thích khác. Nếu xuất hiện tình trạng cổ trướng, cần kiểm soát lượng nước uống vào để tránh tăng natri máu.

4. Ghép gan – hy vọng sống còn

Ghép gan được cân nhắc khi xơ gan giai đoạn cuối tiến triển nặng, chức năng gan suy giảm nghiêm trọng kèm theo nhiều biến chứng nguy hiểm. Người bệnh sẽ được cắt bỏ lá gan bị tổn thương và thay thế bằng gan khỏe mạnh từ người hiến. Điều này góp phần cải thiện tỷ lệ sống sót trong vài năm. Người bệnh sau khi ghép gan cần sử dụng các loại thuốc ức chế miễn dịch theo chỉ định để không ảnh hưởng đến sức khỏe. Tuy nhiên, người bệnh lẫn người hiến tạng cần phải trải qua quá trình thăm khám và kiểm tra kỹ lưỡng để đảm bảo an toàn.

5. Tiên lượng sống ở Bệnh nhân xơ gan giai đoạn cuối

Tiên lượng của người mắc xơ gan giai đoạn cuối phụ thuộc vào mức độ nghiêm trọng, biến chứng, hiệu quả điều trị và sức khỏe của người bệnh. Thông thường, tuổi thọ trung bình có thể giảm theo tốc độ tiến triển của bệnh. Người bệnh xơ gan còn bù có thể sống khoảng 15 năm và 7 năm đối với người bị xơ gan mất bù. Tuy nhiên, thời gian sống có khả năng bị rút ngắn nếu các triệu chứng không được kiểm soát hoặc xuất hiện biến chứng.

6. Cách chăm sóc bệnh nhân xơ gan giai đoạn cuối tại nhà

• Duy trì chế độ dinh dưỡng lành mạnh và cân bằng các nhóm chất theo hướng dẫn của bác sĩ.
• Dùng thuốc và tái khám theo chỉ định của bác sĩ, tránh trường hợp tự ý mua hoặc điều chỉnh liều lượng.
• Chú ý giữ vệ sinh cho người bệnh và môi trường xung quanh để tránh nhiễm trùng.
• Theo dõi triệu chứng của người bệnh và đưa đến bệnh viện ngay khi xuất hiện dấu hiệu bất thường.

Phòng ngừa xơ gan tiến triển đến giai đoạn cuối

• Thăm khám và điều trị nguyên nhân: thăm khám với bác sĩ để được chẩn đoán chính xác nguyên nhân và mức độ xơ gan. Qua đó được tư vấn phác đồ điều trị phù hợp, kiểm soát các triệu chứng tối ưu.
• Tái khám định kỳ theo chỉ định: người bệnh cần tái khám theo chỉ định để theo dõi khả năng hồi phục, phát hiện sớm biến chứng và can thiệp kịp thời.
• Tránh các yếu tố khiến bệnh tiến triển nặng: hút thuốc; uống rượu bia; thực phẩm nhiều đường, muối, dầu mỡ; thức ăn tái sống; lạm dụng thuốc và thực phẩm chức năng.
• Duy trì lối sống lành mạnh: thực hiện chế độ dinh dưỡng cân bằng giữa các nhóm chất; tập thể dục thường xuyên; giữ tinh thần thoải mái, tránh thức khuya và căng thẳng.

Thắc mắc thường gặp

1. Xơ gan giai đoạn cuối có lây không?

Điều này phụ thuộc vào nguyên nhân gây bệnh. Nếu mắc bệnh do virus, người bệnh có thể lây lan virus sang những người khỏe mạnh. Trong khi đó, xơ gan do lạm dụng rượu bia, nhiễm độc hoặc mắc bệnh chuyển hóa sẽ không lây lan sang người khác.

2. Xơ gan giai đoạn 4 có chữa được, có khỏi không?

Xơ gan giai đoạn cuối có chữa được không là điều mà nhiều người thắc mắc. Theo đó, độ xơ hóa gan F4 cho thấy gan đã tổn thương và suy giảm chức năng nghiêm trọng nên không thể hồi phục. Tuy nhiên, bệnh vẫn có thể được kiểm soát nếu điều trị bằng phương pháp phù hợp với nguyên nhân và mức độ tổn thương. Ghép gan là biện pháp cuối cùng được cân nhắc khi những phương pháp khác không hiệu quả hoặc bệnh dẫn đến biến chứng nguy hiểm.

3. Dinh dưỡng cho xơ gan giai đoạn cuối như thế nào?

Tuân thủ chế độ dinh dưỡng hợp lý theo hướng dẫn của bác sĩ hỗ trợ tích cực cho quá trình điều trị. Điều này giúp cải thiện triệu chứng, bảo vệ các tế bào gan còn khỏe mạnh và giảm thiểu nguy cơ biến chứng. Những lưu ý về chế độ dinh dưỡng cho người xơ gan mất bù gồm:

• Bổ sung các chất dinh dưỡng thiếu hụt với hàm lượng thích hợp theo chỉ định của bác sĩ tiêu hóa hoặc bác sĩ dinh dưỡng.
• Ưu tiên bổ sung nguồn đạm hoàn chỉnh từ động vật (cá ngừ, cá thu, lòng trắng trứng…), thực phẩm giàu chất béo tốt (cá béo, các loại hạt).
• Hạn chế muối trong khẩu phần ăn.
• Uống đủ nước mỗi ngày. Khi uống, chia thành từng ngụm nhỏ và phân bố thành nhiều lần uống trong ngày. Tránh uống quá nhiều nước cùng một lúc vì có thể gây hạ natri máu.
• Không sử dụng rượu bia, thuốc lá và các chất kích thích.

4. Dấu hiệu cảnh báo nguy hiểm cần nhập viện ngay?

Người bệnh cần nhập viện ngay khi nhận thấy những dấu hiệu như nôn ra máu, đi ngoài phân đen hoặc lẫn máu, bụng to bất thường, tiểu ít, phù nề, lú lẫn…

Để đặt lịch thăm khám tại Hệ thống Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh, vui lòng liên hệ:

Xơ gan giai đoạn cuối là tình trạng nguy hiểm, dễ dẫn đến những biến chứng nghiêm trọng như cổ trướng và bệnh não gan. Tuy nhiên, với những phương pháp điều trị phù hợp, các triệu chứng vẫn có khả năng được kiểm soát, trường hợp nặng cần ghép gan. Vì vậy, người bệnh xơ gan nên thăm khám định kỳ theo chỉ định của bác sĩ để phát hiện sớm những dấu hiệu bất thường và can thiệp kịp thời, giảm thiểu những vấn đề sức khỏe nghiêm trọng.