Vi khuẩn gây bệnh đường hô hấp ở người gồm những loại nào?

Hệ hô hấp của con người đóng vai trò quan trọng trong việc duy trì sự sống nhưng cũng dễ bị vi sinh vật từ môi trường xâm nhập và gây bệnh. Việc hiểu rõ vi khuẩn gây bệnh đường hô hấp giúp chúng ta chủ động phát hiện và đến bác sĩ điều trị cũng như có biện pháp phòng ngừa kịp thời. Bài viết dưới đây sẽ cung cấp các thông tin y khoa chi tiết và dễ hiểu về các loại tác nhân này.

Vi khuẩn gây bệnh đường hô hấp là gì?

Y học hiện đại chứng minh rằng hệ hô hấp không vô trùng như chúng ta vẫn nghĩ, mà có 1 hệ vi sinh vật vô cùng phong phú thường trú, chung sống hoà bình với nhau và giữ vai trò điều hoà miễn dịch tại chỗ. Vi khuẩn gây bệnh đường hô hấp có thể là tác nhân lạ mới xâm nhập, hoặc là vi khuẩn thường trú trội lên do mất cân bằng vi sinh. (1)

Sự nhiễm khuẩn đường hô hấp do vi khuẩn xảy ra khi các vi sinh vật xâm nhập vào niêm mạc đường thở, nhân lên, phá hủy các tế bào biểu mô, gây phản ứng viêm, sưng phù, xuất huyết và làm tăng tiết dịch nhầy mủ.

Các yếu tố làm tăng nguy cơ bao gồm:

• Hệ miễn dịch yếu: Những người bị suy giảm miễn dịch do mắc các bệnh lý nền (như nhiễm HIV/AIDS), ung thư huyết học, hoặc đang điều trị ức chế miễn dịch rất dễ bị viêm phổi nặng.
• Trẻ em và người già: Trẻ nhỏ dưới 5 tuổi thường có tỷ lệ tử vong cao nhất do viêm phổi vi khuẩn. Bên cạnh đó, người trên 65 tuổi bị suy giảm sức đề kháng cũng có rủi ro cao mắc bệnh và diễn tiến nặng.
• Môi trường ô nhiễm và hút thuốc lá: Việc tiếp xúc với môi trường ô nhiễm hoặc có thói quen hút thuốc lá là yếu tố nguy cơ hàng đầu dẫn đến căn bệnh viêm phế quản mạn tính kéo dài.
• Hiện tượng “nợ miễn dịch”: Sau đại dịch COVID-19, việc áp dụng các biện pháp giãn cách kéo dài khiến hệ miễn dịch của cộng đồng (đặc biệt là trẻ em) thiếu cơ hội tiếp xúc tự nhiên với vi khuẩn thông thường. Khi mở cửa trở lại, sự sụt giảm kháng thể này tạo thành “khoảng trống miễn dịch”, khiến tỷ lệ mắc các bệnh lý hô hấp gia tăng đột biến và triệu chứng có xu hướng nặng hơn.

Các loại vi khuẩn gây bệnh đường hô hấp thường gặp

Các loại vi khuẩn gây bệnh đường hô hấp được chia thành 2 nhóm:

Bộ phát wifi 4G di động mini ROOSEE M610, chuẩn wifi 6

• Đường hô hấp trên (tai, mũi, họng, thanh quản): Thường gặp các vi khuẩn như liên cầu khuẩn nhóm A (Streptococcus pyogenes), phế cầu (Streptococcus pneumoniae) và vi khuẩn bạch hầu (Corynebacterium diphtheriae).
• Đường hô hấp dưới (phế quản, phổi): Các tác nhân thường gặp bao gồm phế cầu (Streptococcus pneumoniae), Haemophilus influenzae type b (Hib), vi khuẩn ho gà (Bordetella pertussis), các vi khuẩn không điển hình như Mycoplasma pneumoniae, Chlamydia pneumoniae, Legionella pneumophila, cùng các trực khuẩn Gram âm thường liên quan đến viêm phổi nặng hoặc nhiễm khuẩn liên quan chăm sóc y tế như Pseudomonas aeruginosa, Klebsiella pneumoniae và Staphylococcus aureus.

Riêng trực khuẩn lao (Mycobacterium tuberculosis) là tác nhân gây bệnh lao phổi, đây là bệnh nhiễm khuẩn mạn tính có cơ chế bệnh sinh, diễn tiến và phương pháp điều trị khác với các nhiễm khuẩn hô hấp cấp tính.

Các vi khuẩn gây bệnh đường hô hấp lây qua đâu?

Một số cơ chế gây bệnh đường hô hấp như:

• Trực tiếp qua giọt bắn (ho, hắt hơi): Cơ chế lây phổ biến nhất là qua việc hít phải các giọt tiết hoặc khí dung mang mầm bệnh, phát tán khi người bệnh ho, hắt hơi.
• Hít sặc dịch tiết: Vi khuẩn có thể lây từ vùng răng miệng, hầu họng trôi xuống đường hô hấp dưới do hiện tượng hít sặc (aspiration), thường gặp ở người bị suy giảm ý thức hoặc mắc bệnh nha chu.
• Lây truyền qua đường máu: Mầm bệnh vi khuẩn có thể từ 1 ổ nhiễm trùng khác trong cơ thể đi theo dòng máu (hematogenous seeding) và vào phổi.
• Gián tiếp qua bề mặt nhiễm khuẩn: Rửa tay sạch sẽ là biện pháp được khuyến cáo để tránh lây nhiễm từ việc chạm tay vào các nguồn chứa vi khuẩn.
• Môi trường máy lạnh, nguồn nước: Vi khuẩn Legionella lây nhiễm khi con người hít phải hơi nước, các hạt khí dung li ti bay ra từ hệ thống máy điều hòa, vòi sen hoặc thiết bị y tế bị nhiễm khuẩn.

Khi vi khuẩn gây bệnh đường hô hấp sẽ có triệu chứng gì?

Tùy theo loại vi khuẩn và vị trí nhiễm trùng, người bệnh sẽ gặp phải:

• Triệu chứng tại chỗ: Ho dai dẳng, sốt cao (kèm ớn lạnh), đau lồng ngực/đau màng phổi, khó thở, thở co kéo lồng ngực và khạc ra đờm đặc/đờm mủ đục.
• Triệu chứng toàn thân: Ở các trường hợp viêm phổi nặng, người bệnh có thể xuất hiện các dấu hiệu ngoài hô hấp như: lú lẫn, đau đầu, đau mỏi cơ, đau bụng, buồn nôn, nôn mửa và tiêu chảy.
• Tình trạng đồng nhiễm: Người bệnh có thể mắc cùng lúc nhiều loại vi khuẩn, hoặc nhiễm vi khuẩn sau đợt mắc virus (cúm, COVID-19). Tình trạng đồng nhiễm (co-infection) này khiến các triệu chứng trở nên trầm trọng và chồng chéo lên nhau.
• Biến chứng: Nếu chậm trễ, bệnh tiến triển thành suy hô hấp, tụ mủ màng phổi và nguy hiểm nhất là vi khuẩn vào máu, gây nhiễm trùng huyết đe dọa tính mạng.

Làm sao để phát hiện vi khuẩn gây bệnh đường hô hấp?

Một số phương pháp giúp bác sĩ phát hiện vi khuẩn gây bệnh hô hấp như:

• Chẩn đoán hình ảnh: Chụp X-quang ngực và chụp cắt lớp vi tính (CT) là các phương pháp chẩn đoán hình ảnh giúp đánh giá vị trí, mức độ tổn thương của đường hô hấp, như vùng đông đặc, thâm nhiễm, áp xe hoặc tràn dịch màng phổi. CT ngực, đặc biệt khi kết hợp với trí tuệ nhân tạo (AI), cho phép phân tích chi tiết hơn các tổn thương và hỗ trợ gợi ý nguyên nhân do vi khuẩn, virus hoặc nấm. Tuy nhiên, các phương pháp này chỉ có giá trị định hướng, không thể xác định chính xác tác nhân gây bệnh.
• Xét nghiệm vi sinh:
  • Soi, nhuộm gram và cấy bệnh phẩm: Bệnh phẩm (đờm, máu, dịch màng phổi) được soi dưới kính hiển vi và nuôi cấy để định danh chính xác vi khuẩn.
  • Chẩn đoán phân tử kỹ thuật cao: Ứng dụng các công nghệ tiên tiến như PCR, RT-PCR đa mồi, hoặc giải trình tự gen thế hệ mới (NGS) giúp phát hiện nhanh chóng, chính xác mầm bệnh ngay từ giai đoạn sớm.
  • Làm kháng sinh đồ: Kỹ thuật này bắt buộc phải thực hiện sau định danh để xác định loại kháng sinh nhạy cảm, nhằm đối phó với thực trạng vi khuẩn đa kháng thuốc đang gia tăng hiện nay.

Điều trị vi khuẩn gây bệnh đường hô hấp

Bác sĩ có thể điều trị các bệnh đường hô hấp do vi khuẩn bằng cách:

• Sử dụng kháng sinh đúng loại, đúng liều: Đây là liệu pháp đặc hiệu tiêu diệt mầm bệnh. Lựa chọn thuốc phụ thuộc vào tác nhân gây bệnh. Cần tuân thủ tuyệt đối chỉ định để hạn chế tình trạng vi khuẩn kháng thuốc ngày càng phổ biến.
• Điều trị triệu chứng và nâng cao thể trạng: Bù dịch, dùng thuốc hạ sốt, giảm đau và thông khí hô hấp. Với ca cấp cứu như viêm nắp thanh quản, thủ thuật đặt nội khí quản sẽ được áp dụng.

Phòng ngừa vi khuẩn gây bệnh đường hô hấp

Phòng ngừa vi khuẩn gây bệnh đường hô hấp bằng cách:

• Tiêm chủng vắc-xin: Để xử lý tình trạng “khoảng trống miễn dịch”, việc tiêm ngừa là giải pháp an toàn nhất. Khuyến cáo tiêm vắc-xin phế cầu (PCV), vắc-xin bạch hầu, ho gà và Hib cho trẻ em, người cao tuổi và nhóm nguy cơ cao.
• Vệ sinh cá nhân: Rửa tay bằng xà phòng để ngăn chuỗi lây lan mầm bệnh.
• Bảo vệ không gian và cộng đồng: Đeo khẩu trang tại khu đông người, đảm bảo thông gió tốt trong phòng làm việc, đồng thời chú ý bổ sung vi chất dinh dưỡng và hỗ trợ sức khỏe tinh thần để hệ miễn dịch luôn “vững vàng” trước mầm bệnh.

Khi có các triệu chứng bất thường hoặc vấn đề về đường hô hấp, hãy đến các cơ sở y tế có chuyên khoa Hô hấp để được thăm khám, chẩn đoán và điều trị kịp thời, tránh các diễn tiến nghiêm trọng hơn. Đơn vị Hô hấp, Hệ thống Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh được nhiều người bệnh tin tưởng.

Camera imou A32EP 3MP

Tầm xa hồng ngoại 10m với công nghệ hống ngoại thông minh. Chống ngược sáng HDR - Hỗ trợ đàm thoại 2 chiều - Hỗ trợ các tính năng thông minh: phát hiện chuyển động, phát hiện con người, phát hiện âm thanh bất thường, chế độ riêng tu, Smart tracking. Tích hợp còi báo động - Hỗ trợ chức năng Soft-AP, kết nối trực tiếp wifi camera không cần thông qua modem nhà mạng. Tích hợp Wi-Fi(IEEE802.11b/g/n), LAN, CLOUD (Imou Protect), ONVIF - Hỗ trơ khe cắm thẻ nhớ Micro SD max 256GB - Nguổn cấp: DC 5V1A, điện năng tiêu thụ - Chất liệu vỏ: Plastic. Đạt chứng nhận CE, FCC Xuất xứ: Trung Quốc ⁃ Bảo hành: 24 tháng. Trọn bộ sản phẩm bao gồm: -1 x Camera - 1 x Hướng dẫn Bắt đầu Nhanh -1x Bộ đổi nguồn -1x Cáp nguồn -1x Bọt gắn Hàng chính hãng imou bảo hành 2 năm toàn quốc

Tại đây quy tụ đội ngũ bác sĩ chuyên khoa Hô hấp dày dặn kinh nghiệm, giỏi chuyên môn, tận tình, chu đáo. Quy trình tiếp nhận người bệnh, thăm khám, tư vấn điều trị diễn ra chuyên nghiệp, tiện lợi, hiệu quả. Mức chi phí hợp lý, tương xứng với chất lượng dịch vụ, áp dụng đầy đủ các chính sách bảo hiểm.

Đặc biệt, Hệ thống Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh đầu tư, trang bị nhiều máy móc, kỹ thuật, công nghệ hiện đại, phục vụ tối ưu cho quá trình thăm khám, điều trị các bệnh lý hô hấp, giúp bác sĩ đưa ra chẩn đoán chính xác, lập phác đồ điều trị khoa học, phù hợp, như: hệ thống chụp CT 1975 lát cắt đồng bộ chính hãng ở Việt Nam, hệ thống chụp CT 768 lát cắt, hệ thống chụp MRI 1,5 – 3 Tesla, máy đo chức năng hô hấp, máy đo đa ký hô hấp, đo đa ký giấc ngủ, hệ thống các máy siêu âm, X-quang thế hệ mới,…

Việc nhận diện chính xác các loại vi khuẩn gây bệnh đường hô hấp, biểu hiện cũng như biến chứng giúp bảo vệ lá phổi khỏe mạnh. Nếu nhận thấy các dấu hiệu bất thường như ho dai dẳng, sốt cao hay khó thở, người bệnh đừng chủ quan mà nên đến ngay các cơ sở y tế uy tín để được chẩn đoán và điều trị kịp thời.