Sốt là một trong những phản ứng tự vệ phổ biến của cơ thể, báo hiệu hệ miễn dịch đang “chiến đấu” chống lại các tác nhân gây hại như vi khuẩn, virus hoặc các tình trạng viêm nhiễm khác. Tuy nhiên, không phải ai cũng hiểu rõ các giai đoạn của sốt diễn ra như thế nào. Việc nắm được quá trình này giúp người bệnh bớt lo lắng, biết cách theo dõi, chăm sóc đúng đắn, ngăn ngừa biến chứng nguy hiểm.

Vì sao cần nắm rõ các giai đoạn sốt?

Sốt không phải là bệnh riêng biệt mà là triệu chứng lâm sàng xuất hiện trong nhiều bệnh cảnh khác nhau. Hiểu rõ diễn tiến của các cơn sốt mang lại nhiều lợi ích quan trọng trong việc chăm sóc sức khỏe:

• Xử trí đúng thời điểm: mỗi giai đoạn của sốt có những biểu hiện sinh lý trái ngược nhau (ví dụ: giai đoạn đầu gây cảm giác rét run, nhưng giai đoạn sau lại gây nóng bừng và vã mồ hôi). Nếu không hiểu rõ, người chăm sóc dễ mắc sai lầm như ủ ấm quá kỹ khi người bệnh đang nóng bừng, hoặc lau mát khi đang rét run, khiến người bệnh khó chịu hơn và ảnh hưởng đến quá trình điều hòa thân nhiệt.
• Nhận biết dấu hiệu nguy hiểm: biết được đâu là diễn biến sinh lý bình thường và đâu là dấu hiệu bất thường giúp phát hiện sớm các biến chứng như co giật do sốt cao, mất nước hoặc dấu hiệu nhiễm trùng nặng.

Các giai đoạn của sốt chi tiết

Thông thường, một cơn sốt điển hình không diễn ra ngẫu nhiên mà tuân theo một quy trình sinh lý học nhất định. Vậy sốt diễn ra theo mấy giai đoạn? Về cơ bản, y học chia các giai đoạn của sốt thành 3 giai đoạn chính. Tuy nhiên, để dễ nhận biết và theo dõi, chúng ta có thể chia chi tiết thành 4 bước như sau: (1)

1. Giai đoạn khởi phát sốt

Đây là giai đoạn “tiền triệu”, xuất hiện trước khi nhiệt độ cơ thể thực sự tăng cao. Lúc này, các chất gây sốt (pyrogens) bắt đầu tác động lên trung tâm điều nhiệt ở vùng dưới đồi não bộ, thiết lập một “điểm điều nhiệt” mới, làm ngưỡng thân nhiệt tăng cao hơn bình thường (ví dụ từ 37°C lên sốt 39°C).

Mua Hàng với Shopee

• Biểu hiện: người bệnh thường cảm thấy mệt mỏi, uể oải, đau nhức cơ bắp, đau đầu nhẹ hoặc cảm giác ớn lạnh thoáng qua. Da có thể hơi tái nhợt do mạch máu ngoại vi bắt đầu co lại để giữ nhiệt.
• Cách chăm sóc:
  • Cho người bệnh nghỉ ngơi ngay lập tức.
  • Theo dõi nhiệt độ cơ thể thường xuyên (30 phút/lần) để phát hiện khi nhiệt độ bắt đầu tăng.
  • Uống nước ấm để hỗ trợ cơ thể.

2. Giai đoạn sốt tăng (Giai đoạn rét run)

Đây là giai đoạn cơ thể nỗ lực sản sinh nhiệt để đạt đến “điểm điều nhiệt” mới đã được thiết lập ở não. Đây là lúc người bệnh cảm thấy khó chịu nhất do thân nhiệt đang tăng nhưng vẫn có cảm giác lạnh.

• Biểu hiện:
  • Cảm giác lạnh: dù nhiệt độ cơ thể đang tăng lên (có thể đo được trên 38°C), người bệnh lại kêu lạnh, rét run, nổi da gà.
  • Rét run: đây là phản ứng co cơ sinh học nhằm sinh nhiệt. Càng run nhiều, nhiệt độ cơ thể càng tăng nhanh.
  • Da tái nhợt: mạch máu ngoại vi co lại để hạn chế tỏa nhiệt ra môi trường.
• Cách giảm và chăm sóc:
  • Giữ ấm vừa phải: trong giai đoạn này, có thể đắp chăn mỏng hoặc mặc thêm áo để người bệnh bớt cảm giác rét run. Tuy nhiên, tuyệt đối không ủ quá kín bằng chăn bông dày vì sẽ khiến nhiệt độ vọt lên quá cao gây nguy hiểm sau đó.
  • Không lau mát: lúc này không nên chườm lạnh hay lau mát vì sẽ kích thích cơ thể run nhiều hơn, làm tăng thân nhiệt nhanh hơn.
  • Bổ sung nước: uống nước ấm, oresol để bù điện giải sớm hỗ trợ hạ sốt tại nhà.

3. Giai đoạn sốt đứng (Giai đoạn toàn phát)

Giai đoạn sốt đứng xảy ra khi nhiệt độ cơ thể đã đạt đến điểm nhiệt độ mới mà trung tâm điều nhiệt thiết lập. Quá trình sinh nhiệt và thải nhiệt tạm thời cân bằng ở mức cao. Đây là giai đoạn nhiệt độ cơ thể đạt đỉnh.

• Biểu hiện:
  • Cảm giác nóng: người bệnh không còn thấy lạnh hay rét run nữa mà chuyển sang cảm giác nóng hầm hập, khó chịu.
  • Da đỏ, khô: mạch máu bắt đầu giãn ra, da mặt và toàn thân đỏ ửng, sờ vào thấy rất nóng và khô.
  • Các triệu chứng đi kèm: đau đầu dữ dội, chóng mặt, khát nước, thở nhanh, nhịp tim nhanh. Ở trẻ em, giai đoạn này dễ xảy ra co giật nếu sốt quá cao (trên 39°C – 40°C).
  • Các mức độ sốt ở người lớn thường được phân loại: Sốt nhẹ (37.5°C – 38°C), sốt vừa (38°C – 39°C), sốt cao (39°C – 40°C) và sốt siêu cao (>40°C).

• Cách giảm và chăm sóc:
  • Nới lỏng quần áo: mặc đồ cotton mỏng, thoáng mát, thấm hút mồ hôi. Bỏ bớt chăn đắp.
  • Hạ sốt tích cực: sử dụng thuốc hạ sốt (Paracetamol hoặc Ibuprofen) theo chỉ định của bác sĩ hoặc hướng dẫn sử dụng nếu nhiệt độ trên 38,5°C. Đặc biệt, không dùng ibuprofen khi nghi ngờ sốt xuất huyết; cần lưu ý độ tuổi, tình trạng mất nước và các chống chỉ định của thuốc.
  • Chườm ấm: dùng khăn nhúng nước ấm (thấp hơn nhiệt độ cơ thể khoảng 2 độ) lau ở trán, nách, bẹn để giúp cơ thể thải nhiệt qua da.
  • Bù nước: đây là yếu tố quan trọng nhất. Cho người bệnh uống đủ nước lọc, nước trái cây, cháo, súp hoặc Oresol khi cần. Tránh ép uống quá nhiều nước, nhất là ở người có bệnh tim, thận hoặc phải hạn chế dịch.

4. Giai đoạn lui sốt (Giai đoạn vã mồ hôi)

Giai đoạn sốt lui là tín hiệu đáng mừng cho thấy cơ thể đã kiểm soát được tình trạng nhiễm trùng hoặc tác nhân gây sốt, và trung tâm điều nhiệt đang đưa nhiệt độ chuẩn trở về mức bình thường (37°C).

• Biểu hiện:
  • Vã mồ hôi: cơ thể kích hoạt cơ chế tỏa nhiệt mạnh mẽ thông qua việc đổ mồ hôi đầm đìa.
  • Đi tiểu nhiều: cơ thể đào thải nhiệt và độc tố qua đường bài tiết.
  • Da mát dần: cảm giác nóng bức biến mất, da trở nên ẩm và mát hơn. Nhiệt độ đo được giảm dần về mức bình thường.
• Cách giảm và chăm sóc:
  • Vệ sinh thân thể: lau khô mồ hôi ngay lập tức để tránh mồ hôi thấm ngược gây cảm lạnh. Thay quần áo khô ráo, sạch sẽ.
  • Tiếp tục bù nước: quá trình vã mồ hôi gây mất nước và điện giải, cần tiếp tục uống Oresol hoặc nước canh, súp để phục hồi sức khỏe.
  • Nghỉ ngơi: dù đã hết sốt, cơ thể vẫn còn rất mệt mỏi, cần hạn chế vận động mạnh trong 1-2 ngày sau đó.

Các yếu tố ảnh hưởng đến mức độ sốt

Không phải quá trình sốt ở ai cũng giống nhau. Mức độ nghiêm trọng và thời gian của các giai đoạn của sốt phụ thuộc vào nhiều yếu tố:

• Độ tuổi: Trẻ em thường có hệ thống điều nhiệt chưa hoàn thiện, nên nhiệt độ có thể tăng rất nhanh và cao, dễ dẫn đến co giật. Ngược lại, người cao tuổi có hệ miễn dịch suy giảm, đôi khi bị nhiễm trùng nặng nhưng chỉ sốt nhẹ hoặc không sốt, gây khó khăn cho việc chẩn đoán (đây gọi là tình trạng “sốt giả” hoặc mất phản ứng sốt).
• Nguyên nhân gây sốt:
  • Virus: thường gây sốt cao liên tục, cảm giác ớn lạnh, thường tự giới hạn sau 3 – 5 ngày.
  • Vi khuẩn: có thể gây sốt dai dẳng, sốt theo cơn (sốt về chiều), sốt lạnh run, mức độ sốt phụ thuộc vào độc lực của vi khuẩn và vị trí nhiễm trùng.
  • Sốt không do nhiễm trùng: như sốt do thuốc, bệnh tự miễn, hay ung thư… thường có biểu hiện sốt kéo dài và tính chất cơn sốt thất thường.
• Tình trạng sức khỏe nền: Người có sức đề kháng tốt thường có phản ứng sốt rõ ràng, mạnh mẽ để tiêu diệt mầm bệnh nhanh chóng. Người suy giảm miễn dịch, đang dùng thuốc ức chế miễn dịch hoặc mắc các bệnh mạn tính (tiểu đường, suy thận) có thể có diễn tiến sốt phức tạp và khó lường hơn.
• Chăm sóc : Cách chăm sóc sai lầm (như ủ quá ấm, không bù nước) có thể làm giai đoạn sốt đứng kéo dài hơn hoặc đẩy nhiệt độ lên mức nguy hiểm, đồng thời gây mất nước dễ dẫn đến kiệt sức hoặc tụt huyết áp. Ngược lại, chăm sóc đúng cách giúp rút ngắn 3 giai đoạn của sốt và giúp người bệnh hồi phục nhanh hơn.

Khi nào sốt trở nên nghiêm trọng và cần đi khám?

Mặc dù phần lớn các cơn sốt có thể tự chăm sóc tại nhà, nhưng có những trường hợp sốt kèm những dấu hiệu bất thường, cần sự can thiệp y tế ngay lập tức tại các cơ sở uy tín. Bạn cần đi khám ngay nếu có các dấu hiệu sau:

Công Tơ Điện Hunonic Entec - Giải Pháp Tiết Kiệm Năng Lượng Thông Minh Điều Khiển

Chi tiết Địa chỉ tổ chức chịu trách nhiệm hàng hóa Tên tổ chức chịu trách nhiệm hàng hóa Khu vực xuất xứ Thời hạn bảo hành Điện áp đầu vào (V) Công suất (W) Loại bảo hành Thương hiệu 750 KIM GIANG HUNONIC HÀ NộI Việt Nam 12 tháng 220v 14000 Bảo hành

• Về nhiệt độ:
  • Trẻ dưới 3 tháng tuổi có nhiệt độ từ 38°C trở lên.
  • Trẻ em bị sốt từ 3 – 6 tháng sốt từ 39°C trở lên trẻ lớn hơn sốt kéo dài từ 5 ngày hoặc có biểu hiện bất thường cần được thăm khám. Trẻ sốt kéo dài quá 3 ngày.
  • Người lớn bị sốt trên 39.5°C hoặc sốt kéo dài trên 3 ngày không đáp ứng thuốc hạ sốt.
• Về triệu chứng đi kèm:
  • Đau đầu dữ dội, cứng cổ (không thể gập cằm vào ngực) – dấu hiệu nghi ngờ viêm màng não.
  • Khó thở, đau tức ngực, thở rít, thở nhanh (trẻ nhỏ sẽ có biểu hiện thở rút lõm ngực).
  • Đau bụng dữ dội hoặc nôn mửa liên tục.
  • Phát ban trên da, đặc biệt là các nốt xuất huyết dưới da, không mất màu khi ấn.
  • Tiểu buốt, tiểu gắt (hay còn gọi là tiểu rắt) hoặc không đi tiểu trong nhiều giờ kèm dấu hiệu mất nước.
  • Lơ mơ, lú lẫn, kích động hoặc co giật.
  • Ăn uống kém hoặc bỏ bú (ở trẻ sơ sinh).
  • Đặc biệt, nếu người bệnh có tiền sử bệnh tim mạch, hô hấp hoặc đang điều trị ung thư, cần tham vấn bác sĩ ngay khi bắt đầu có dấu hiệu sốt.

Hiểu rõ các giai đoạn của sốt là kiến thức y khoa cơ bản nhưng vô cùng cần thiết cho mỗi gia đình. Từ giai đoạn khởi phát, sốt tăng đến sốt đứng và lui sốt, mỗi thời điểm đều đòi hỏi sự chăm sóc phù hợp để hỗ trợ cơ thể vượt qua bệnh tật an toàn. Nếu bạn hoặc người thân có những cơn sốt bất thường, kéo dài hoặc đi kèm các triệu chứng đáng lo ngại, đừng chủ quan tự điều trị tại nhà. Hãy đến ngay Khoa Nội Tổng hợp, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh để được các bác sĩ thăm khám, chẩn đoán chính xác nguyên nhân và có phác đồ điều trị kịp thời, hiệu quả.