Ngày 20/11, tại TPHCM, Trung tâm Bồi dưỡng nghiệp vụ báo chí (Hội Nhà báo Việt Nam) tổ chức tọa đàm “Nâng cao chất lượng đào tạo, bồi dưỡng nhân lực báo chí đáp ứng yêu cầu thực tiễn”.

Phát biểu khai mạc, Phó Chủ tịch Hội Nhà báo Việt Nam Trần Trọng Dũng nhấn mạnh, sự bùng nổ của các nền tảng số và trí tuệ nhân tạo (AI) đang làm thay đổi sâu sắc phương thức sản xuất, phân phối và tiếp nhận thông tin. Tuy nhiên, vấn đề cốt lõi không nằm ở việc công nghệ có thể thay thế báo chí đến đâu, mà là người làm báo thích ứng thế nào để hoàn thành sứ mệnh xã hội.

Làm chủ AI để không bị đào thải khỏi tòa soạn báo chí hiện đại
Phó Chủ tịch Hội Nhà báo Việt Nam Trần Trọng Dũng phát biểu khai mạc tòa đàm. Ảnh: Tuấn Kiệt

Theo ông Dũng, AI có khả năng xử lý dữ liệu và viết bài nhanh nhưng không có cảm xúc, lòng trắc ẩn, cũng không chịu trách nhiệm pháp lý hay đạo đức nghề nghiệp như con người.

Dù vậy, việc đề cao vai trò con người không đồng nghĩa với chậm đổi mới. Thực tế, nhiều tòa soạn địa phương còn thiếu nhân sự am hiểu công nghệ; phóng viên vẫn lúng túng khi khai thác dữ liệu số, nhận diện tin giả hoặc chạy theo tốc độ mà thiếu chiều sâu tác phẩm.

Do đó, đào tạo nhân lực cần được xác định là nhiệm vụ chiến lược, với yêu cầu đổi mới toàn diện, sát thực tiễn, kết hợp giữa kỹ năng công nghệ, đạo đức nghề nghiệp và tư duy phản biện.

Làm chủ AI để không bị đào thải khỏi tòa soạn báo chí hiện đại
Các nhà quản lý, lãnh đạo cơ quan báo chí và đại biểu khu vực phía Nam trao đổi tại tọa đàm sáng 20/11. Ảnh: Tuấn Kiệt

Nhà báo phải trở thành người chỉ huy hệ sinh thái AI

Phân tích sự thay đổi trong hoạt động tòa soạn, nhà báo Nguyễn Hoàng Nhật, Phó Trưởng Ban Nhân Dân điện tử (Báo Nhân Dân), cho rằng AI đang thúc đẩy quá trình chuyển đổi từ mô hình tòa soạn như những “ốc đảo” riêng biệt sang mô hình tích hợp giữa nội dung, dữ liệu và công nghệ.

Nếu trước đây, kỹ năng viết tin thường được đặt lên hàng đầu trong tuyển dụng, thì báo chí hiện đại đòi hỏi người làm báo phải có tư duy sản phẩm và khả năng làm chủ trải nghiệm độc giả.

Tại Báo Nhân Dân, việc ứng dụng các tác nhân AI và lập trình bằng ngôn ngữ tự nhiên giúp rút ngắn đáng kể thời gian sản xuất các sản phẩm báo chí dữ liệu, đồ họa tương tác và mô hình 3D. Những công việc trước đây mất cả tuần nay có thể hoàn thành trong 1-2 ngày, thậm chí nhân bản giao diện chỉ trong khoảng nửa giờ.

“AI sẽ không thay thế nhà báo, nhưng nhà báo biết sử dụng AI sẽ thay thế người không biết”, ông Nhật nhấn mạnh.

Theo ông, một thách thức đang xuất hiện ngay trong các tòa soạn là sự phân hóa năng lực ứng dụng AI. Những phóng viên làm chủ công nghệ có thể nâng cao năng suất gấp 3-5 lần, đảm nhận các tuyến bài trọng điểm. Trong khi đó, những người vẫn làm việc hoàn toàn thủ công có nguy cơ tụt hậu trước yêu cầu ngày càng cao của môi trường báo chí số.

Làm chủ AI để không bị đào thải khỏi tòa soạn báo chí hiện đại
Nhà báo Nguyễn Hoàng Nhật, Phó Trưởng Ban Nhân Dân điện tử (Báo Nhân Dân) chia sẻ tại tọa đàm. Ảnh: Tuấn Kiệt

Vì vậy, nhà báo hiện đại không đơn thuần là người trực tiếp viết bài mà cần trở thành người tổ chức, điều phối và kiểm soát hệ sinh thái AI. Công nghệ có thể đảm nhiệm nhiều công đoạn kỹ thuật, giúp phóng viên dành thêm thời gian cho những tuyến điều tra độc quyền, những vấn đề xã hội phức tạp mà máy móc không thể thay thế.

Tuy nhiên, ứng dụng AI cũng đặt ra những yêu cầu nghiêm ngặt về tính chính xác và trách nhiệm nghề nghiệp.

Nhà báo Nguyễn Thị Kim Hải (Ban Thời sự, Đài Truyền hình Việt Nam) dẫn nghiên cứu của Liên minh Phát thanh Truyền hình châu Âu và BBC, cho biết 45% câu trả lời từ các công cụ AI phổ biến gặp vấn đề nghiêm trọng về tin tức; trong đó 31% có sai sót về trích dẫn nguồn và 20% mắc lỗi ảo giác thông tin.

Bà cảnh báo 4 nhóm rủi ro khi ứng dụng AI thiếu kiểm soát, gồm: sai lệch thông tin do hiện tượng ảo giác; rò rỉ dữ liệu nội bộ và danh tính nguồn tin; vi phạm bản quyền, giả mạo hình ảnh, giọng nói; suy giảm năng lực chuyên môn và mất bản sắc báo chí.

Để hạn chế những nguy cơ này, các tòa soạn cần xây dựng quy định cụ thể về phạm vi sử dụng AI trong từng công đoạn sản xuất nội dung, minh bạch việc ứng dụng công nghệ và tăng cường kiểm duyệt qua nhiều lớp.

Bà cũng đề xuất tập trung bồi dưỡng 4 năng lực trọng tâm cho người làm báo: hiểu và ứng dụng AI; phân tích, truy ngược dữ liệu gốc; kiểm chứng thông tin và bảo đảm an toàn dữ liệu; phán đoán và chịu trách nhiệm nghề nghiệp, trên cơ sở tuân thủ 10 quy tắc sử dụng AI của Hội Nhà báo Việt Nam.

Làm chủ AI để không bị đào thải khỏi tòa soạn báo chí hiện đại
Phó Giám đốc Sở Văn hóa và Thể thao TPHCM cho rằng báo chí cần mở lòng đón nhận, kiểm soát hiệu quả AI. Ảnh: Tuấn Kiệt

Báo chí phải chủ động bắt tay với mạng đa kênh

Không chỉ thay đổi cách sản xuất nội dung, AI và các nền tảng số còn buộc báo chí phải nhìn nhận lại phương thức tiếp cận công chúng.

Từ góc độ quản lý nhà nước, ông Nguyễn Ngọc Hồi, Phó Giám đốc Sở Văn hóa và Thể thao TPHCM, cho rằng báo chí không nên e ngại hay cấm đoán AI mà cần chủ động đón nhận, kiểm soát hiệu quả công nghệ, đồng thời đào tạo kỹ năng số cho cả phóng viên và nhà sáng tạo nội dung.

Theo ông, nếu báo chí chính thống đứng ngoài không gian truyền thông mới, từ chối hợp tác với các nhà sáng tạo nội dung (KOL) hay mạng đa kênh (MCN), các cơ quan báo chí có thể tự đánh mất lợi thế tiếp cận công chúng.

Ông dẫn chứng vụ nổ khí gas tại phường Tân Thuận (TPHCM). Trong khi báo chí tập trung phản ánh thiệt hại và truy trách nhiệm, các nhà sáng tạo nội dung nhanh chóng khai thác những góc nhìn thiết thực như kỹ năng thoát hiểm, cách khóa van bình gas an toàn, qua đó thu hút lượng tương tác lớn.

“Thông tin chính thống nếu không đến được với người xem thì cũng coi như không”, ông Hồi thẳng thắn.

Tại TPHCM, cơ quan quản lý đã kết nối các cơ quan báo chí, xuất bản với nền tảng số, MCN và hàng nghìn KOL để hình thành liên minh truyền thông, hỗ trợ mở rộng độ phủ thông tin.

Ông Hồi kỳ vọng, với tư duy cởi mở và được đào tạo bài bản về kỹ năng truyền thông số, các tòa soạn có thể chủ động phát triển thành những MCN chính thống, tạo sức lan tỏa lớn trên không gian mạng.

Những ý kiến tại tọa đàm cho thấy, chuyển đổi số không còn là lựa chọn mà đã trở thành yêu cầu sống còn đối với báo chí hiện đại. Làm chủ AI, kiểm soát rủi ro công nghệ và mở rộng phương thức tiếp cận công chúng sẽ là những năng lực quan trọng quyết định khả năng cạnh tranh của mỗi tòa soạn trong giai đoạn mới.

Báo VietNamNet chuyển về trực thuộc Bộ Dân tộc và Tôn giáo
Báo VietNamNet chuyển về trực thuộc Bộ Dân tộc và Tôn giáo
Báo VietNamNet sẽ tiếp tục hoạt động cho đến khi cấp có thẩm quyền phê duyệt việc chuyển về trực thuộc Bộ Dân tộc và Tôn giáo.
Báo chí đồng hành cùng Hải quân bảo vệ chủ quyền biển, đảo
Báo chí đồng hành cùng Hải quân bảo vệ chủ quyền biển, đảo
Tại buổi gặp mặt báo chí Xuân Ất Tỵ 2025 do Quân chủng Hải quân tổ chức, ông Lê Quốc Minh, Ủy viên Trung ương Đảng, Tổng Biên tập Báo Nhân Dân, khẳng định: “Báo chí sẽ tiếp tục đồng hành, ủng hộ Hải quân trong sự nghiệp bảo vệ chủ quyền biển, đảo”.
Nhiều kênh truyền hình ngừng hoạt động
Nhiều kênh truyền hình ngừng hoạt động
Từ ngày 15/1, Truyền hình Kỹ thuật số VTC, Kênh Truyền hình Đài Tiếng nói Việt Nam (VOVTV), truyền hình Nhân Dân ngừng phát sóng.